क्लॉस्ट्रिडियम बोट्युलिनम (Clostridium botulinum)

मोनेरा सृष्टीतील केंद्रक व पेशीआवरणविरहित सजीव. जीवाणू अधिक्षेत्रातील बॅसिलोटा संघातील क्लॉस्ट्रिडिया वर्गात यूबॅक्टेरिया गणातील क्लॉस्ट्रिडिएसी (Clostridiaceae) कुलात क्लॉस्ट्रिडियम बोट्युलिनम या जीवाणूचा समावेश होतो. बॅसिलोटा संघातील जीवाणू ग्रॅम पॉझिटिव्ह रंजक असून…

ओबेद सिद्दिकी (Obaid Siddiqui)

सिद्दिकी, ओबेद : ( ७ जानेवारी १९३२ - २६ जुलै २०१३) ओबेद सिद्दिकी यांचा जन्म उत्तर प्रदेशमधील बस्ती जिल्ह्यात झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण वाराणसी नगरपालिकेच्या शाळेत तर माध्यमिक आणि महाविद्यालयीन…

देविका सिरोही (Devika Sirohi )

सिरोही, देविका : (१९९२-) देविका सिरोही यांचा जन्म उत्तरप्रदेशातील मीरत येथे झाला. देविका यांचे प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण मीरतमध्ये, दयावती मोदी अकॅडमी आणि सोफिया गर्ल्स स्कूलमध्ये झाले. दिल्लीमधून त्यांनी जीवरसायनशास्त्र विषयातील पदवी…

हॅरॉल्ड इलियट वार्मस (Harold Eliot Varmus)

वार्मस, हॅरॉल्ड इलियट: (डिसेंबर १८ १९३९ -) हॅरॉल्ड इलियट वार्मस यांचा जन्म अमेरिकेच्या न्यूयॉर्क शहरात झाला. हॅरॉल्डचे शालेय शिक्षण फ्रीपोर्ट हायस्कूल, न्यूयॉर्कमध्ये झाले. सुरुवातीचा डॉक्टर होण्याचा विचार बदलून हॅरॉल्डनी मानव्य…

जॉन डेस्मंड बर्नाल (John Desmond Bernal) 

बर्नाल, जॉन डेस्मंड : (१० मे १९०१ - १५ सप्टेंबर १९७१) जॉन डेस्मंड बर्नाल दक्षिण-मध्य आयर्लंडच्या टिप्पेरारी प्रांतात, नेनाघ भागात जन्मले. बालपणापासूनच बर्नाल इंग्रजी आणि फ्रेंच भाषा उत्तम बोलू शकत. बर्नाल…

गोपाल समुद्रम् नारायण रामचंद्रन (Gopalasamudram Narayana Ramachandran)

रामचंद्रन, गोपाल समुद्रम् नारायण : (८ ऑक्टोबर १९२२ - ७ एप्रिल २००१) गोपाल समुद्रम् नारायण रामचंद्रन यांचा जन्म केरळच्या एर्नाकुलम येथे जुन्या कोचीन संस्थानात झाला. वडील जी. आर. नारायण अय्यर,…

एडवर्ड ऑस्बॉर्न  विल्सन (Edward Osborn Wilson)

विल्सन, एडवर्ड ऑस्बॉर्न : (१० जून १९२९ -) एडवर्ड ओस्बॉर्न विल्सन, यांचा जन्म अमेरिकेतील अलाबामा राज्यात, बर्मिंगहॅम शहरात झाला. बाल एडवर्ड घराजवळच्या मोकळ्या जागी मनसोक्त भटकंती करीत असे. त्यातून त्याला…

कमला माधव सोहोनी (Kamala Madhav Sohonie)

सोहोनी, कमला माधव : (१४ सप्टेंबर १९१२ - २८ जून१९९८) कमला सोहोनी यांचा जन्म मध्य प्रदेश येथील इंदोर शहरात झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण गावदेवी शाळा आणि सेंट कोलंबियात झाले. त्यानंतर त्यांचे अकरावीपर्यंतचे शिक्षण…

सुकुमार रामन (Sukumar Raman)

रामन, सुकुमार :  ( ३ एप्रिल १९५५ ) सुकुमार रामन यांचा जन्म चेन्नई येथे झाला.  त्यांना लहानपणापासून जंगले आणि वन्य प्राण्यांची आवड होती. त्यांच्या आजीने त्यांना वनवासी असेच नाव ठेवले होते.…

तीन अधिक्षेत्र वर्गीकरण (Three domain classification)

रॉबर्ट एच्. व्हिटाकर (Robert Harding Whittaker) यांनी वर्गीकरण विज्ञानाची सुरुवात केलेल्या कॅरॉलस लिनियस (Carolus Linnaeus) यांच्या वर्गीकरणात सुसूत्रता आणण्यासाठी १९६९ मध्ये पंचसृष्टी वर्गीकरण पद्धती रूढ केली. सजीव वर्गीकरणात ही पद्धत…

प्लास्मोडियम : हिवताप परजीवी (Plasmodium : Malarial parasite)

प्लास्मोडियम ह्या एकपेशीय सूक्ष्मपरजीवाच्या उपसर्गामुळे (Infection) हिवताप होतो. या सूक्ष्मजीव प्रजातीचा समावेश प्रोटिस्टा सृष्टीत ॲपिकॉम्प्लेक्सा (Apicomplexa) प्राणिसंघातील प्लास्मोडीडी (Plasmodiidae) कुलात होतो. इतिहास : शार्ल ल्वी आल्फाँस लाव्हरां (Charles-Louis-Alphonse Laveran) ह्या…

पेशीअंगके (Cell organelles)

विशिष्ट रचना असणाऱ्या पेशींतील भागांना ‘पेशींची अंगके’ म्हणतात. पेशींची अंगके ही ‘पेशींची सूक्ष्म इंद्रिये’ आहेत. पेशीअंगकांमुळे पेशी कार्याचे श्रम विभाजन  होते आणि पेशींतील कामे सुलभ होतात. पेशीअंगके पेशी अंशन (Cell…

कॉनरॅड झाकारियास लॉरेन्झ (Konrad Zacharias Lorenz)

लॉरेन्झ, कॉनरॅड झाकारियास : (७ नोव्हेंबर १९०३ — २७ फेब्रुवारी १९८९). कॉनरॅड झाकारियास लॉरेन्झ यांचा जन्म व्हिएन्ना या ऑस्ट्रियाच्या राजधानीत झाला. बालपणापासून त्यांना प्राण्यांची फार आवड होती. त्यांचे घर आणि…

अर्न्स्ट वॉल्टर मेयर (Ernst  Walter Mayr)

मेयर, अर्न्स्ट वॉल्टर :   (५ जुलै १९०४ —३ फेब्रुवारी २००५). अर्न्स्ट वॉल्टर मेयर यांचा जन्म जर्मनीतील केम्प्टेन शहरात झाला. त्यांचे वडील न्यायाधीश होते. वडलांना निसर्ग विज्ञान आणि  पक्षिशास्त्राची आवड…

थॅलॅसेमिया (Thalassemia)

थॅलॅसेमिया किंवा कूलीचा पांडुरोग (Cooley’s anemia) हा रक्तविकारांचा समूह आहे. अमेरिकेतील बालमृत्यूचे प्रमाण कमी कारणासाठी सतत काम करणाऱ्या डॉ. थॉमस बेंटन कूली (Thomas Benton Cooley) यांच्या स्मरणार्थ या जनुकीय विकाराचे…