मुदियेट्टू : केरळमधील धार्मिक नृत्यनाट्य कला. ही कला मुख्यतः मध्य केरळमधील एर्नाकुलम, त्रिशूर, कोट्टायम आणि इडुक्की जिल्ह्यांत सादर केली जाते. मुदियेट्टू हे भद्रकाली (काली देवी) आणि दारिका नावाच्या राक्षसाच्या युद्धावर आधारित पौराणिक कथेचे नृत्यनाट्य आहे. ही केवळ एक कला नसून, एक सामुदायिक धार्मिक विधी आहे ज्यात संपूर्ण गाव सहभागी होते. २०१० मध्ये युनेस्कोने मुदियेट्टूला मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यादीत समाविष्ट केले, जे केरळच्या कूटियाट्टम नंतर मिळालेले मानाचे स्थान आहे.
मुदियेट्टूची मुळे केरळच्या प्राचीन कृषी समाजात सापडतात. ही कला ९व्या किंवा १०व्या शतकापासून अस्तित्वात असल्याचे पुरावे आहेत. “मुदियेट्टू” हा शब्द “मुडी” (मुकुट किंवा केशभूषा) आणि “एट्टू” (घालणे) यापासून आला आहे, जो कलाकारांच्या भव्य मुकुटांचे प्रतीक आहे. ही कला भद्रकालीच्या उपासनेशी जोडलेली आहे आणि भगवती कावू (देवीच्या मंदिरे) मध्ये सादर होते. प्राचीन काळात उन्हाळी पिकांची कापणी झाल्यानंतर (फेब्रुवारी ते मे महिन्यात) ही कला सादर करून देवीची कृपा मागितली जायची. ही कला थेय्यम, कूटियाट्टम आणि कथकली यांसारख्या इतर केरळीय कलांशी जोडलेली आहे, पण ती अधिक सामुदायिक आहे.
पौराणिक कथेनुसार, दारिका नावाचा राक्षस ब्रह्मदेवाकडून वरदान मिळवतो की तो फक्त स्त्रीच्या हातून मरेल. तो अत्याचार करू लागतो. ऋषी नारद शिवाला विनंती करतात आणि शिव भद्रकालीला निर्माण करतात, जी दारिकाचा वध करते. हे चित्रण चांगल्यावर वाईटाच्या विजयाचे प्रतीक आहे. मुदियेट्टूचे सादरीकरण भगवती कावू मंदिरात होते, जे चालक्कुडी पुझा, पेरियार आणि मुवट्टूपुझा नद्यांच्या काठावरील गावांमध्ये आढळतात. कापणी झाल्यानंतर निश्चित दिवशी पहाटे गावकरी मंदिरात जमतात. कलाकार (मुख्यतः मारार आणि कुरुप्पू समाजातील) उपवास, प्रार्थना आणि शुद्धीकरण करतात.सुरुवात होते कलमएझुथू ने – मंदिराच्या जमिनीवर रंगीत पावडरने (नैसर्गिक रंगांपासून बनवलेल्या) भद्रकालीची विशाल प्रतिमा (कलम) काढली जाते. यात देवीच्या आत्म्याचे आवाहन केले जाते. हे कलम नृत्याच्या शेवटी पुसले जाते, जे क्षणभंगुरतेचे प्रतीक आहे.
नंतर नृत्यनाट्य सुरू होते. मुख्य पात्रे: काली, दारिका, दानवेंद्र (दारिकाचा सहकारी), नारद, शिव, कूली (विनोदी पात्र) आणि कोयंबिदार (नंदी). कलाकार भव्य मुकुट, रंगीत वेशभूषा घालतात. दारिकाचा मुकुट कथकलीसारखा असतो, तर कालीची वेशभूषा भयंकर आणि शक्तिशाली असते.
मुदियेट्टू हा सामुदायिक विधी आहे ज्यात सर्व जाती सहभागी होतात – बांबूचे सामान एका समाजाकडून, ढोलांचे चामडे दुसऱ्याकडून. हे समुदायात एकता, सामंजस्य आणि ओळख मजबूत करते. ही कला पारंपरिक मूल्ये, नीतिमत्ता आणि सौंदर्यशास्त्र पुढील पिढीला शिकवते. ज्येष्ठ कलाकार तरुणांना प्रशिक्षण देतात. युनेस्कोच्या मान्यतेमुळे ही कला आता मंदिराबाहेर व्यासपिठावरही सादर होते, ज्यामुळे तिचे जतन आणि प्रचार होतो.
संदर्भ : Narayaṇappaṇikkar, Kavalaṃ, Folklore of Kerala, New Dehli, 1991.
समीक्षक : प्रकाश खांडगे
Discover more from मराठी विश्वकोश
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
