ब्रॉड्झ पाणथळ प्रदेश (Broads Waterlogged Region)

इंग्लंडमधील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अद्वितीय संरक्षित पाणथळ प्रदेश. इंग्लंडच्या पूर्व भागात असलेला हा प्रदेश प्रामुख्याने प्रशासकीय व ऐतिहासिक दृष्ट्या प्रसिद्ध असलेल्या नॉरफॉक काउंटीमध्ये असून त्याचा दक्षिणेकडील काही भाग सफॉक…

बोसू द माँत्रो (Bossu de Montreau)

पेशवे दरबारातील एक फ्रेंच अधिकारी. हा पुण्यास एका घोडदळाच्या तुकडीचा प्रमुख होता. त्याने पुण्याहून लिहिलेली पत्रे पाँडिचेरीच्या अभिलेखागारात असून ती इ. स. १७८८ ते १७९७ या काळातील आहेत. हा पेशव्यांकडे…

अष्टदिक्पाल (Ashtadikpalakas)

आठ दिशांचे पालन करणाऱ्या आठ देवांना ही संज्ञा आहे. ‘अष्ट’ म्हणजे आठ आणि ‘दिक्पाल’ म्हणजे दिशा (दिक्) यांचे पालन करणारे किंवा रक्षण करणारे देव. अष्टदिक्पालांची संकल्पना प्राचीन वैदिक साहित्य, पुराणे,…

कृत्रिम बुद्धिमत्ता : परिचर्या क्षेत्र (Artificial Intelligence: Nursing Sector)

प्रस्तावना : विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात संगणक व माहिती-तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे आरोग्यसेवा क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात परिवर्तन घडून आले. एकविसाव्या शतकात या परिवर्तनाची अधिक विकसित आणि प्रभावी अवस्था म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्ता होय. परिचर्या…

Read more about the article गॅब्रिएल गार्सिया मार्केझ (Gabriel Garcia Marquez)
R

गॅब्रिएल गार्सिया मार्केझ (Gabriel Garcia Marquez)

मार्केझ, गॅब्रिएल गार्सिया : (६ मार्च १९२७–१७ एप्रिल २०१४). नोबेल पुरस्कारप्राप्त स्पॅनिश साहित्यातील एक महत्त्वाचे कोलंबियन लेखक आण‍ि पत्रकार. मेक्स‍िको देशात वास्तव्य. जन्म कोलंबिया देशातील आराकाटाका या गावी. बालपण याच…

दिक्संयोजन (Orientation)

वास्तुकलेतील एक संज्ञा. दिक्संयोजन किंवा दिशानिर्देश याला इंग्रजी भाषेत ओरिएंटेशन अशी संज्ञा असून लॅटिन शब्द ओरिएन्स, ओरिएंटम म्हणजे उगवता सूर्य या शब्दापासून तयार झालेला आहे. ही संज्ञा मुख्यत: एखाद्या वास्तू,…

कोर्त-रीअल, गॅस्पर (Corte-Real, Gaspar)

कोर्त-रीअल, गॅस्पर (Corte-Real, Gaspar) : (१४५०? - १५०१?). प्रसिद्ध पोर्तुगीज मार्गनिर्देशक व समन्वेषक. त्यांचा जन्म अंदाजे इ. स. १४५० मध्ये, अझोर्स द्वीपसमूहातील तर्सेरा बेटावरील अँग्रा दू एरुईझ येथे झाला. अझोर्स…

Read more about the article ग्रीवासन (Grivasana)
ग्रीवासन

ग्रीवासन (Grivasana)

आधुनिक योगासनाचा एक प्रकार. ग्रीवा म्हणजे मान आणि आसन म्हणजे स्थिर व सुखकर स्थिती. यामध्ये संपूर्ण शरीराचा भार हा डोके आणि तळपायांवर असतो, ज्यामुळे मानेचा भाग कमानीसारखा (Cervical) उंचावला जातो.…

आर्थिक भूविज्ञान (Economic Geology)

पृथ्वीवरील आर्थिक महत्त्व असणारे आणि औद्योगिक व इतर कारणांसाठी वापरण्यात येणाऱ्या साधनांचा अभ्यास करणारे एक महत्त्वाचे शास्त्र. आर्थिक भूविज्ञान हा विषय सर्व खनिज स्रोतांची उत्पत्ती, त्यांचे प्रगटीकरण, वितरण आणि उपयुक्तता…

भूनमनासन (Bhunamanasana)

हठयोगातील एक पारंपरिक आसन. भूनमनासन या शब्दातील ‘भू’ म्हणजे जमीन किंवा भूमी, ‘नमन’ म्हणजे नमस्कार आणि ‘आसन’ म्हणजे स्थिर व सुखकर स्थिती. या आसनात शरीराच्या विशिष्ट स्थितीत भूमीला वंदन केले…

राजकोषीय ओढ (Fiscal Drag)

वाढत्या उत्पन्नामुळे करदाते आपोआप उच्च कर मर्यादेत ढकलले जाऊन शासनाचा कर महसूल वाढतो; मात्र नागरिकांची खर्च करण्याची क्षमता कमी होते, याला राजकोषीय ओढ असे म्हणतात. यास वित्तीय सहजविस्तार असेही म्हणतात.…

बिसात-उल-गनाईम (BISAT-UL-GANAIM)

लक्ष्मीनारायण ‘शफीक’ औरंगाबादी याने लिहिलेला फार्सी भाषेतील मराठ्यांचा एक इतिहास. हा दिनांक १८ नोव्हेंबर १७९९ रोजी लिहून पूर्ण झाला. याची लेखनशैली बखरवजा असून, भोसले घराण्याच्या उदयापासून ते पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईपर्यंतचा…

पीटर होविट (Peter Howitt)

होविट, पीटर (Howitt, Peter) : (३१ मे १९४६). प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञ व अर्थशास्त्राचे २०२५ चे नोबेल पारितोषिक विजेते. होविट यांचा जन्म आँटॅरिओ, कॅनडा येथे झाला. त्यांनी मॅकगिल विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात १९६९ मध्ये…

तोशिहिडे मासकावा (Toshihide Maskawa)

मासकावा, तोशिहिडे : (७ फेब्रुवारी १९४० – २३ जुलै २०२१). जपानी भौतिकशास्त्रज्ञ. निसर्गात क्वार्कचे किमान तीन प्रकार अस्तित्वात असल्याचा अंदाज लावणाऱ्या खंडित सममितीच्या उत्पत्तीचा शोध लावल्याबद्दल तोशिहिडे आणि माकोटो कोबायाशी…

अलकनंदा नदी (Alaknanda River)

गंगा नदीच्या दोन मुख्य शीर्षप्रवाहांपैकी एक शीर्षप्रवाह. भारताच्या उत्तराखंड राज्यातून वाहणारे अलकनंदा व भागीरथी हे गंगेचे दोन प्रमुख शीर्षप्रवाह आहेत. त्यांपैकी अलकनंदा नदी ही भागीरथी नदीपेक्षा लांबीने अधिक असून ती…