अंजदीव बेट (Anjediva Island)

कर्नाटक राज्याच्या किनाऱ्याजवळील अरबी समुद्रात स्थित असलेले एक छोटेसे बेट. अंजदीप या नावानेही हे बेट ओळखले जाते. कारवार हे कर्नाटकाच्या उत्तर कॅनरा (कानडा) जिल्ह्याचे मुख्य ठाणे असून ते एक प्रमुख…

मारबर्ग विषाणूजन्य आजार (Marburg Virus disease)

मारबर्ग विषाणू मनुष्य आणि इतर कपिवर्गी प्राण्यांमध्ये (Primates) रक्तस्रावी आजार (Hemorrhagic fever) उत्पन्न करणारा एक आक्रमक विषाणू आहे. मारबर्ग विषाणूच्या संसर्गाला मारबर्ग विषाणूजन्य आजार किंवा मारबर्ग रक्तस्रावी ताप (Marburg hemorrhagic…

विक्रीसंघ (Cartel)

उत्पादनकर्त्यांचा एक असा समूह, जो त्यांच्या स्वारस्यांचे संरक्षण करण्यासाठी एकत्रितपणे कार्य करतो. जेव्हा काही मोठे उत्पादक त्यांच्या बाजाराच्या पैलूंच्या संदर्भात सहकार्य करण्याचा निर्णय घेतात, तेव्हा विक्रीसंघ स्थापन केले जातात. एकदा…

सुचेता कृपलानी (Sucheta Kripalani)

कृपलानी, सुचेता : (२५ जून १९०८ – १ डिसेंबर १९७४). भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक, भारतीय संविधान समितीच्या सदस्या, मुत्सद्दी राजकारणी आणि स्वतंत्र भारतातील पहिल्या महिला मुख्यमंत्री. त्यांचा जन्म अंबाला (हरयाणा राज्य) येथे…

आरोग्याची संकल्पना (Concept of Health)

आरोग्य ही संकल्पना अत्यंत व्यापक अर्थाने उपयोगात आणली जाते. आरोग्य म्हणजे स्थूलमानाने शारीरिक, मानसिक, सामाजिक संतुलनाची स्थिती होय. आरोग्यास असंतुलन निर्माण झाल्यास रोग जडतात. जी व्यक्ती आपली सामाजिक भूमिका सुव्यवस्थितपणे…

काओ शिंगचिएन (Gao Xingjian)

शिंगचिएन काओ : (जन्म : ४ जानेवारी १९४०). नोबेल पारितोष‍िक प्राप्त पहिले चिनी लेखक, नाटककार आणि चित्रकार. चीनमधील च्यांगशी  प्रांतातल्या कानचौ गावी जन्म. वडील बँकेत कारकून तर आई वाय.एम.सी.ए. (‘यंग…

भांडवल पर्याप्तता (Capital Adequacy)

भांडवल पर्याप्तता गुणोत्तर हे असे गुणोत्तर आहे की, ज्याद्वारे बँकांना अतिकर्जबाजारीपणा व दिवाळखोरी यांपासून, तसेच बँकांना अडचणीत येण्यापासून संरक्षण प्राप्त करता येते. बँकेचे स्वतःचे भांडवल आणि बँकेची चालू देणी व…

सीताराम केशव बोले (Sitaram Keshav Bole)

बोले, सीताराम केशव : (२८ जून १८६९-१४ जानेवारी १९६१). आधुनिक महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे समाजसुधारक, शेतकरी-कामगार नेते आणि अस्पृश्योद्धार चळवळीतील सक्रिय कार्यकर्ते. सी. के. बोले, बाबासाहेब बोले, सीतारामपंत या नावांनीही परिचित.…

डिंग-डाँग सिद्धान्त (Ding-Dong theory)

भाषा उत्पत्तीचा एक सिद्धान्त. डिंग-डाँग हा सिद्धान्त प्रसिद्ध भाषाशास्त्रज्ञ आणि प्राच्यविद्यापंडित माक्स म्यूलर यांनी ‘लेक्चर्स ऑन द सायन्स ऑफ लँग्वेज’ (१८६१) या ग्रंथात मांडला. या सिद्धान्ताला कृ. पां. कुलकर्णी यांनी…

अंतस्थ व्यवहार (Insider Trading)

अंतर्गत माहितीचा गैरवापर करून केला जाणारा एक व्यवहार. म्हणजेच कंपनीची कामगिरी किंवा कंपनीच्या कोणत्याही धोरणात्मक निर्णयाबद्दलची अशी माहिती की, जी अजून सार्वजनिक झालेली नाही किंवा लोकांपर्यंत पोहोचलेली नाही; मात्र तिचा…

अंबाजी नगर (Ambaji Town)

गुजरात राज्याच्या बनासकांठा जिल्ह्यातील दांता तालुक्यात वसलेले एक प्रसिद्ध धार्मिक, ऐतिहासिक आणि सामाजिक तीर्थक्षेत्र. भारतातील सर्वांत प्राचीन असलेल्या अरवली पर्वतरांगांच्या परिसरात वसलेले असल्यामुळे चोहोबाजूंनी ते अरवली टेकड्यांनी वेढलेले आहे. समुद्रसपाटीपासून…

अरविंदासव (Aravindasava)

अरविंदासव हे आयुर्वेदातील आसव प्रकारातील द्रवरूप औषध आहे. हे प्रामुख्याने बालकांसाठी शक्तीवर्धक औषध (Tonic) म्हणून उपयुक्त आहे. यास ‘बालपोषक आसव’ असेही म्हणतात. घटक : या आसवातील मुख्य घटक कमळ (अरविंद)…

इम्पेरिअल बँक ऑफ इंडिया (Imperial Bank of India)

भारतातील सर्वांत जुनी आणि भारतीय उपखंडातील सर्वांत मोठी एक व्यापारी बँक. राजकीय सनदीप्रमाणे इ. स. १९३५ मध्ये भारतीय रिझर्व बँक स्थापन होण्यापूर्वी या बँकेने ब्रिटीश भारताची मध्यवर्ती बँक म्हणून काम…

ज्ञानाधिष्ठित अर्थव्यवस्था (Knowledge Economy)

उत्पादन घटकांव्यतिरिक्त ज्ञानाची उपलब्धता, विपुलता, दर्जा, आणि सजगता यांवर अवलंबून असलेली अर्थव्यवस्थेची वाढ अथवा वृद्धी म्हणजे ज्ञानाधिष्ठित अर्थव्यवस्था. सध्याचे एकविसावे शतक हे ज्ञानकेंद्रित समाजाचे किंवा अर्थव्यवस्थेचे मानले जाते. ज्ञानावर प्रभुत्व…

सुखदेव थोरात (Sukhadev Thorat)

थोरात, सुखदेव (Thorat, Sukhadev) : (१२ जुलै १९४९). प्रसिद्ध भारतीय अर्थतज्ज्ञ व शिक्षणतज्ज्ञ. त्यांचा जन्म महाराष्ट्राच्या अमरावती जिल्ह्यातील महिमापूर या खेड्यात झाला. त्यांचे वडील किसनराव व आई पारूबाई हे अल्पभूधारक…