ब्लॅकवेल, एलिझाबेथ : (३ फेब्रुवारी १८२१ — ३१ मे १९१०). ब्रिटिश-अमेरिकन वैद्य. अमेरिकेत वैद्यकीय पदवी मिळवणारी पहिली महिला आणि युनायटेड किंगडमच्या जनरल मेडिकल काउन्सिलच्या वैद्यकीय नोंदणीमध्ये स्थान मिळवणारी पहिली महिला…
भाषिक ध्वनींच्या वर्गीकरणातील एक तत्त्व. ‘घोष’ हा शब्द निरनिराळ्या संदर्भात विविध अर्थांनी वापरला जातो. भाषेच्या संदर्भात मोठा आवाज, गर्जना अशा अर्थांनी हा शब्द उपयोगात येतो. ‘घोषत्व’ हे भाषेतील ध्वनींमध्ये वेगळेपणा…
उपशामक म्हणजेच वेदना-शामक व आधारात्मक रुग्णसेवा परिचर्या ही परिचर्याशास्त्राची एक अत्यंत संवेदनशील, मानवकेंद्रित व करुणाधिष्ठित विशेष शाखा असून जीवघेण्या, दीर्घकालीन किंवा उपचारांनी पूर्ण बरे न होणाऱ्या आजारांनी ग्रस्त रुग्ण व…
जैन दर्शनातील सम्यक ज्ञानाच्या पाच प्रकारांपैकी असलेले तिसरे ज्ञान-प्रकार. जैन दर्शनात हे ज्ञान केंद्रस्थानी असून जीवाच्या मोक्षप्राप्तीसाठी दर्शन, ज्ञान व चरित्र ही त्रिरत्ने आवश्यक मानली जातात. 'अवधिज्ञान’ म्हणजे इंद्रिये किंवा…
खनिजांचा एक व्यापक समूह. तो प्रामुख्याने अग्निज, रूपांतरित आणि काही प्रमाणात अवसादी खडकांमध्ये आढळतो. अँफिबोल खनिजे कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, लोह आणि काही प्रमाणात सोडियमचे सिलिकेट्स आहेत. ही खनिजे भूशास्त्रीय दृष्ट्या अत्यंत…
सिलिकेट खनिजांचा गट. स्फटिकांच्या पायाभूत तळाला (OO1) समांतर पाटन असल्यामुळे त्यांचे चकचकीत व समांतर पृष्ठे असलेले पातळ पत्रे निघतात. परिपूर्ण आधारस्तरीय विदलन. त्याचे पातळ थर सहज वेगळे करता येत असल्याने…
लाला गंगावणे : महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध तबला व ढोलकीवादक. संपूर्ण नाव लाला अमृत गंगावणे असे आहे. ते शिरूर जि.पुणे येथील राहणारे होते. ते पुण्याजवळील घोडनदी शिरूर येथे राज्य परिवहन महामंडळात नोकरीत होते.…
अणुकेंद्रकीय ऊर्जेच्या शांततामय वापराचा प्रसार करणारी आणि आण्विक शस्त्राचा लष्करी उद्देशासाठी वापर करण्यास प्रतिबंध घालणारी एक सर्वोच्च आंतरराष्ट्रीय संस्था. ही संस्था अणुऊर्जेच्या शांततामय वापराचा प्रसार करते आणि अण्वस्त्रांच्या वापराला आळा…
प्रस्तावना : आरोग्यसेवेतील व्यवसायांपैकी परिचर्या (Nursing) हा एक अत्यंत 'लिंग-विनिर्दिष्ट' (gender specified) व्यवसाय मानला जातो. परिचर्या हा असा व्यवसाय आहे, ज्यामध्ये जगाच्या बहुतांश भागांमध्ये महिलांचे प्रमाण हे पुरुषांच्या तुलनेत जास्त…
मिर्झा झुल्करनैन : (इ. स. १५९४-१६५६). मोगलकालीन भारतातील एक आर्मेनियन वंशीय व ख्रिश्चनधर्मीय उमराव. याचा पिता सिकंदर मिर्झा हा एक आर्मेनियन व्यापारी होता, तो सिरियातील आलेप्पोहून अकबराच्या कारकीर्दीत लाहोरला आला.…
नेमिनाथ : जैन धर्मातील चोवीस तीर्थंकरांपैकी बाविसावे तीर्थंकर. त्यांचा जन्म यदुवंशामध्ये सौरिपूर (सध्याचे आग्राजवळील एक ठिकाण) येथे झाला. परंपरेनुसार ते तेविसावे तीर्थंकर पार्श्वनाथ यांच्या ८४,००० वर्षे आधी होऊन गेले, असे…
स्किटोवस्की, टिबोर (Scitovszky, Tibor) : (२ नोव्हेंबर १९१० – १ जून २००२). हंगेरियन वंशाचे प्रसिद्ध अमेरिकन अर्थतज्ज्ञ. त्यांचा जन्म हंगेरीमधील बुडापेस्ट येथे एका प्रतिष्ठित कुटुंबात झाला. त्यांचे वडिल हंगेरीचे परराष्ट्र…
पाकट माशाचा कास्थिमत्स्य उपवर्गातील मायलिओबॅटिफॉर्मिस (Myliobatiformes) गणातील मायलिओबॅटोइडी (Myliobatoidei) या उपगणात समावेश होतो. या उपगणात पुढील सु. ११ कुलांचा समावेश होतो – हेक्झाट्रायगोनिडी [Hexatrygonidae (Sixgill ray) - सहा कल्ले असणारे…
प्रस्तावना : वाहतुकीदरम्यानऔषध योग्य स्थितीत राहावे आणि वेळेवर नियोजित स्थळी पोहोचावे याची खात्री करण्यासाठी पुरवठा साखळी तयार करण्यात येते. या साखळीला लसीकरणातील शीतसाखळी असे म्हणतात. या साखळीत दैनंदिन नोंदणी करणे,…
भारतातील ओडिशा राज्यातील कोनारक येथील सूर्यदेवाला समर्पित मंदिर. सूर्यमंदिराचे भग्न अवशेष आज उपलब्ध असून मंदिराचा गाभारा आणि आतील सूर्यमूर्ती, तसेच इतर लहानमोठे भाग उद्ध्वस्त झालेले आहेत. मंदिराच्या बांधकामाबाबत तज्ञात मतैक्य…