मेनन, मंबिल्लिकालाती गोविंद कुमार : (२८ ऑगस्ट १९२८ — २२ नोव्हेंबर २०१६). भारतीय भौतिकीविज्ञ. दोन दशकाहून अधिक काळ त्यांनी भारताच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान धोरण निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांच्या या…
मुदियेट्टू : केरळमधील धार्मिक नृत्यनाट्य कला. ही कला मुख्यतः मध्य केरळमधील एर्नाकुलम, त्रिशूर, कोट्टायम आणि इडुक्की जिल्ह्यांत सादर केली जाते. मुदियेट्टू हे भद्रकाली (काली देवी) आणि दारिका नावाच्या राक्षसाच्या युद्धावर…
निनाबाली : (निनावली). केरळ मधील प्रसिद्ध विधी लोककला. ही मुख्यतः उत्तर केरळमधील कन्नूर आणि कोझिकोड जिल्ह्यांत लोकप्रिय आहे. निनाबाली ही मलया समाजाची पारंपरिक लोककला असून, ती पानर समाजाकडूनही सादर केली…
वाल्मिकी,ओमप्रकाश : (३० जून १९५० – १७ नोव्हेंबर २०१३). एक प्रसिद्ध भारतीय हिंदी दलित साहित्यिक. त्यांचे हिन्दी साहित्यातील योगदान महत्त्वाचे आहे. त्यांचा जन्म उत्तर प्रदेशातील मुजफ्फरनगर जिल्ह्यातील बरला गावात वाल्मिकी…
स्वरूप व व्याख्या : आंतरराष्ट्रीय परिचर्या परिषद ही जगभरातील परिचारिकांच्या हितासाठी कार्य करणारी पहिली आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे. या संस्थेची स्थापना १८९९ मध्ये झाली असून तिचे मुख्यालय स्वित्झर्लंड मधील जिनीव्हा येथे…
चांद केशर जैनू : (३० नोव्हेंबर १९४४ - ५ डिसेंबर २०२२) . संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील प्रसिद्ध शाहिरा व कलावंत. त्यांचे पूर्ण नाव केशर जैनू चांद असे आहे. त्यांचा जन्म महाराष्ट्राच्या…
शासकीय पातळीवरील अर्थव्यवस्थेतील प्रस्तावित व्यवहार म्हणजे आर्थिक धोरण. यामध्ये प्रामुख्याने व्याजदर, अंदाजपत्रक, श्रमबाजार व कामगार कायदे, राष्ट्रीयीकरण, कररचना, पैशांचा पुरवठा अशा अनेक शासकीय पातळींवरील हस्तक्षेपांचा समावेश होतो. आर्थिक धोरणाला अर्थशास्त्राचा…
राव, उडुपी रामचंद्र : (१० मार्च १९३२ — २४ जुलै २०१७). भारतीय अंतराळ शास्त्रज्ञ आणि इस्रोचे माजी अध्यक्ष. त्यांनी अहमदाबाद येथील फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरी आणि बंगळूर येथील नेहरू तारांगण यांच्या…
पटेल, चंद्रकांत टी. : (११ जुलै १९१७ — २५ डिसेंबर १९९०). भारतीय वनस्पतिशास्त्रज्ञ. त्यांनी १९७० मध्ये पहिला व्यावसायिक कापूस संकरित वाण हायब्रिड-४ (संकर-४) विकसित केला. ते संकरित कापसाचे जनक म्हणून…
प्रतिबंधात्मक पद्धती ही एक औद्योगिक आणि व्यावसायिक करार किंवा व्यवस्था जी कायद्यांतर्गत असली, तरीही मुक्त स्पर्धेच्या प्रतिबंधात कार्य करते. हा शब्द राजकीय आणि व्यवस्थापकीय वापरातून उदयास आला आहे; परंतु तो…
नायर, श्री के. : ( जानेवारी १९६३). भारतीय-अमेरिकन अभियंता आणि संगणक शास्त्रज्ञ. संगणकीय रेखांकन (प्रतिमादृष्टी), संगणकीय प्रतिमा आणि संगणक ग्राफिक्स या क्षेत्रांतील योगदानासाठी ते नामांकित आहेत. संगणकीय प्रतिमाकरण (computational Imaging)…
रणदिवे, कमल जयसिंग : (८ नोव्हेंबर १९१७ – ११ एप्रिल २००१). भारतीय जैव-वैद्यक संशोधिका. कर्करोग आणि विषाणू यांच्यासंबंधांवरील संशोधनासाठी त्या सुविख्यात होत्या. वैद्यक क्षेत्रातील कार्याबद्दल त्यांना भारत सरकारचा पद्मभूषण या…
पडायनी : केरळातील एक प्राचीन लोककलेचा आणि धार्मिक अनुष्ठानाचा प्रकार. हा कलाप्रकार मुख्यतः मध्य त्रावणकोर भागातील (पाठनमथिट्टा आणि अलप्पुझा जिल्ह्यात) भद्रकाली देवीच्या मंदिरांमध्ये साजरा केला जातो. हे एक नाट्यपूर्ण कला…
पेशी किंवा सजीवांमध्ये तयार झालेल्या किंवा स्रवलेल्या रेणूंना जैवरेणू म्हणतात. जैवरेणू ही सामान्यत: जैविक प्रक्रियेसाठी (उदा., पेशी विभाजन, विभाजित पेशीपासून अवयव निर्मिती व विकास इत्यादींसाठी) आवश्यक असलेल्या सजीवांमधील एक किंवा…
वैद्य, विदिता : (१९७१). भारतीय चेताशास्त्रज्ञ. त्यांच्या संशोधनाचे मुख्य क्षेत्र चेताविज्ञान आणि रेणवीय मनोविकृतीचिकित्सा हे आहेत. वैद्यकीय विषयासाठी त्यांना शांतीस्वरूप भटनागर पुरस्कार २०१५ मध्ये प्रदान करण्यात आला. नेचर नियतकालिक प्रकाशित…