वस्तू व सेवांच्या किमतीमध्ये होणारी अनियंत्रित वाढ आणि पैशांच्या मूल्याची वेगवान घसरण यांमुळे अर्थव्यवस्थेत जी परिस्थिती उद्भवते, त्यास अतिवेगवान चलनवाढ म्हणतात. देशात एखाद्या वस्तूचे जेवढे उत्पादन होईल, तेवढेच उत्पादन खरेदी…
आधुनिक वैद्यकीय सेवा ही केवळ आजार बरा करण्यापुरती मर्यादित न राहता रुग्ण, आरोग्यसेवक व समाज यांच्या सुरक्षिततेवर केंद्रित झालेली आहे. रुग्णालये, वैद्यकीय महाविद्यालये, शस्त्रक्रिया विभाग, अतिदक्षता कक्ष आणि सार्वजनिक आरोग्य…
प्रतिलेखन म्हणजे भाषिक ध्वनींचे विशिष्ट चिन्हव्यवस्थेच्या साहाय्याने केलेले शास्त्रशुद्ध लिखित रूपांतर होय. एखाद्या विशिष्ट भाषेतील ध्वनींच्या सखोल आणि पद्धतशीर ध्वनिवैज्ञानिक अभ्यासासाठी प्रतिलेखन ही एक मूलभूत प्रक्रिया आहे. भाषाशास्त्रातील ‘सामान्य ध्वनिविचार’…
(व्हीस्यूव्हिअनाइट). एक दुर्मीळ खनिज. नेसोसिलिकेट [SiO4] आणि सोरोसिलिकेट [Si2O7] रचना या खनिजात एकत्रित असतात. या खनिजाला १७९६ मध्ये हॉय (Haüy) या फ्रेंच खनिजवैज्ञानिकाने ‘आयडोक्रेज’ नाव दिले. परंतु १७९५ मध्ये जर्मन…
अग्निजन्य प्रकारचा खडक. राजस्थानमधील सिरोही शहराजवळ तो आढळतो. त्याचे आणि सिरोही गाळाचे खडक हे दोन भिन्न प्रकारचे खडक स्पष्टपणे ओळखता येतात. सु. ९०० दशलक्ष वर्षांपूर्वी निओप्रोटिरोझोइक काळात ते निर्माण झाले.…
[latexpage] एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात जर्मन गणितज्ञ गेओर्क कँटर यांनी संच सिद्धांत विकसित करून गणिताला नवी दिशा दिली. गेओर्क कँटर यांना आधुनिक संच सिद्धांताचे जनक मानले जाते. त्यांच्या संशोधनामुळे आधुनिक गणित,…
भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील पीठोरागढ जिल्ह्यात स्थित असलेली एक महत्त्वाची हिमालयीन खिंड. चीनमध्ये या खिंडीला ʿकिआंग लाʾ असे म्हटले जाते. कुमाऊँ हिमालय पर्वतात असलेली ही खिंड समुद्रसपाटीपासून सुमारे ५,३३४ मी. उंचीवर…
सामान्यत: एखाद्या देशातील एखाद्या कंपनीने अथवा व्यक्तीने दुसऱ्या देशात केलेल्या समभागातील किमान १० टक्के व त्याहून अधिकच्या गुंतवणुकीस प्रत्यक्ष परकीय गुंतवणूक असे म्हणतात. अशी गुंतवणूक ही दीर्घकाळासाठी केली जाते. भारत…
महाराणी जिजाबाई (करवीर) : (१७१८ ? - १७ फेब्रुवारी १७७३). कोल्हापूर (करवीर) छत्रपती घराण्याच्या धुरंधर प्रशासक, मुत्सद्दी आणि करवीर राज्याच्या ‘राजप्रतिनिधी’ म्हणून प्रसिद्ध. मराठा साम्राज्यात सातारा व कोल्हापूर अशा दोन…
चलनविषयक महत्त्वपूर्ण धोरणे ठरविण्यासंदर्भात शासनाद्वारे नेमलेली एक कायदेशीर समिती. मौद्रिक धोरणाच्या माध्यमातून रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया या भारताच्या मध्यवर्ती बँकेद्वारा व्याजदरावर नियंत्रण ठेवले जाऊन अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा नियंत्रित केले जाते.…
जपानी सूर्यदेवता. तिला जपानी संस्कृतीमध्ये 'अमतेरसू ओमिकामी' असे म्हणतात. ‘ओमिकामी’ हा शब्द तिच्या सर्वोच्च देवतेच्या स्थानाला दर्शवतो. तिच्या नावातूनच सूर्यदेवतेची तेजस्विता आणि सर्वव्यापकता स्पष्ट होते. 'अमतेरसू'चा अर्थ स्वर्गावर प्रकाश टाकणारी…
कोणत्याही बाजारपेठेतील विक्रेता एखाद्या वस्तू किंवा सेवेची किती प्रमाणात विक्री करू शकतो व इच्छितो, ते प्रमाण म्हणजे त्या वस्तूचा किंवा सेवेचा पुरवठा होय. हा पुरवठा अनेक घटकांवर अवलंबून असतो; परंतु…
(ऑर्थाइट). विरल मृत्तिका मूलद्रव्यांनी (Rare Earth Elements; REE) समृद्ध असलेले एपिडोट गटातील एक सिलिकेट खनिज. स्कॉटिश खनिजशास्त्रज्ञ टॉमस ॲलन (Thomas Allan) यांच्या सन्मानार्थ त्याला ॲलॅनाइट असे नाव देण्यात आले. रासायनिक…
कर्नाटक राज्याच्या किनाऱ्याजवळील अरबी समुद्रात स्थित असलेले एक छोटेसे बेट. अंजदीप या नावानेही हे बेट ओळखले जाते. कारवार हे कर्नाटकाच्या उत्तर कॅनरा (कानडा) जिल्ह्याचे मुख्य ठाणे असून ते एक प्रमुख…
मारबर्ग विषाणू मनुष्य आणि इतर कपिवर्गी प्राण्यांमध्ये (Primates) रक्तस्रावी आजार (Hemorrhagic fever) उत्पन्न करणारा एक आक्रमक विषाणू आहे. मारबर्ग विषाणूच्या संसर्गाला मारबर्ग विषाणूजन्य आजार किंवा मारबर्ग रक्तस्रावी ताप (Marburg hemorrhagic…