उदास, गजानन राजाराम : (२८ मार्च १९२१ – १८ जानेवारी १९९५). भारतातील भूवैज्ञानिक, कुशल अन्वेषण शास्त्रज्ञ आणि दूरदर्शी प्रशासक. भारत सरकारच्या परमाणू ऊर्जा विभागाच्या अंतर्गत असलेले अणुखनिज प्रभागाचे (Atomic Minerals…
यूरोपीय संघाची (ईयू) कार्यपद्धती अधिक कार्यक्षम, लोकशाहीभिमुख आणि भविष्यातील विस्तारासाठी तयार करण्यासाठी करण्यात आलेला एक महत्त्वपूर्ण करार. १९८० ते १९९० च्या कालखंडात नावारूपास आलेले आर्थिक सहकार्य रचनेचे महत्त्वाचे प्रारूप म्हणजे…
अंशी राष्ट्रीय उद्यान हे कर्नाटक राज्याच्या उत्तर कन्नड जिल्ह्यामध्ये स्थित आहे. पश्चिम घाटातील हे एक महत्त्वाचे जैवविविधतापूर्ण संरक्षित क्षेत्र असून हे उद्यान काली व्याघ्र प्रकल्पाचा अविभाज्य भाग आहे. काली व्याघ्र प्रकल्प…
ड्युबोशे, झाक : (८ जून १९४२). स्विस जीवभौतिकशास्त्रज्ञ. द्रावणातील जैवरेणूंच्या उच्च-वियोजन संरचना निश्चितीसाठी अतिशीत इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शी (क्रायो इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोप) विकसित केल्यामुळे त्यांना २०१७ मधील रसायनशास्त्र विषयातील नोबेल पारितोषिक जीवभौतिकशास्त्रज्ञ रिचर्ड…
गुंतवणूकदारांच्या भौतिक (कागदी) स्वरूपातील प्रतिभूतींचे, म्हणजेच भागपत्रे किंवा कर्जरोखे इत्यादींचे इलेक्ट्रॉनिक (ऑनलाईन) स्वरूपात रूपांतर करून समान मूल्याची रक्कम डी–मॅट खात्यात जमा करण्याच्या प्रक्रियेला अभौतिकीकरण अथवा अमूर्तिकरण असे म्हणतात. भारतात सेंट्रल…
हेंडरसन, रिचर्ड : (१९ जुलै १९४५). स्कॉटिश जीवभौतिकशास्त्रज्ञ आणि जीवशास्त्रज्ञ. त्यांनी अतिशीत इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शीचा सर्वप्रथम वापर अणू-स्तरीय वियोजनावर जैव रेणूंची त्रिमितीय प्रतिमा यशस्वीपणे तयार केली. या कार्यासाठी त्यांना २०१७ मधील…
फ्रँक, योआकिम: (१२ सप्टेंबर १९४०). जर्मनीत जन्मलेले अमेरिकन जैव-रसायनशास्त्रज्ञ. अतिशीत इलेक्ट्रॉन सूक्ष्मदर्शीच्या (क्रायो इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोपी) विकासासाठी आवश्यक प्रतिमा-प्रक्रिया तंत्रज्ञानाच्या कार्यासाठी त्यांना २०१७ मधील रसायनशास्त्र विषयातील नोबेल पारितोषिक जीवभौतिकशास्त्रज्ञ रिचर्ड हेंडरसन…
स्वातंत्र्योत्तर काळातील परिचर्येचा विकास : १९४७ मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारताने स्वतःची आरोग्य व्यवस्था उभारण्यास सुरुवात केली. स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतीय परिचर्या व्यवसायाचा विकास अनियोजित प्रशिक्षणापासून ते अतिविशेषीकृत विद्यापीठीय शिक्षणापर्यंत झाला. आरोग्य…
ग्रीक पुराणकथांमधील एक मर्त्य राजकन्या, देवांचा राजा झ्यूस याची पत्नी व हर्क्यूलीझ (हेराक्लीझ) याची माता. ती मायसीनीचा राजा इलेक्ट्रीअन याची मुलगी आणि आर्गोसची राणी होती. ती सौंदर्य, सद्गुण आणि पतिव्रतेसाठी…
चलन विनिमय दर हा आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर परिणाम करणारा एक महत्त्वपूर्ण घटक आहे. स्वदेशी चलनाचा विनिमय दर सुधारल्यास आयात तुलनेने स्वस्त होते. त्यामुळे आयातदारांना अधिक फायदा होतो, तर निर्यातदारांना काही प्रमाणात…
भारतीय परिचर्या क्षेत्राचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आणि गौरवशाली आहे. प्राचीन काळातील सेवावृत्तीपासून ते आजच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाधिष्ठित परिचर्येपर्यंतचा हा प्रवास विस्मयकारक आहे. प्राचीन भारतीय परिचर्या : भारतात परिचर्येची मुळे प्राचीन वैदिक…
अनेर धरण वन्यजीव अभयारण्य हे महाराष्ट्रातील धुळे जिल्ह्यातील शिरपूर तालुक्यात मुंबई-आग्रा या राष्ट्रीय महामार्गावर आहे. हे अभयारण्य नाशिक प्रशासकीय विभागात येते. हे अभयारण्य सातपुडा पर्वतरांगांच्या नैऋत्य दिशेला पसरलेले असून तापी…
प्राचीन मेसोपोटेमियन देव. ॲसिरियन आणि बॅबिलोनियन धर्मांमध्ये त्याला वादळ, मेघगर्जना, पर्जन्य, हवामान आणि सुपीकता यांचा प्रमुख देव म्हणून मानले जाते. सुमेरियन भाषेत त्याला इश्कुर, अकेडियन भाषेत अदाद, ॲमोराइट भाषेत अद्दू…
उच्च सरकारी खर्च व कर्जाचा परिणाम म्हणजे, एक अशी स्थिती की, जेव्हा सरकारी खर्चात व कर्जात वाढ होऊनही एकूण मागणीत कोणतीही वाढ होत नाही. ही परिस्थिती तेव्हा उद्भवते, जेव्हा सरकारी…
संधिपाद संघातील क्रस्टेशिया वर्गातील (Crustacea; कवचधारी प्राण्यांचा वर्ग) मॅलॅकोस्ट्रॅका उपवर्गातील (Malacostraca; मऊ कवच असणाऱ्या कवचधारी प्राण्यांचा उपवर्ग) डेकॅपोडा गणातील (Decapoda; दशपाद असलेल्या प्राण्यांचा गण) पिनिडी (Penaeidae) कुलात या कोळंबीचा समावेश…