अंतर्गत माहितीचा गैरवापर करून केला जाणारा एक व्यवहार. म्हणजेच कंपनीची कामगिरी किंवा कंपनीच्या कोणत्याही धोरणात्मक निर्णयाबद्दलची अशी माहिती की, जी अजून सार्वजनिक झालेली नाही किंवा लोकांपर्यंत पोहोचलेली नाही; मात्र तिचा…
गुजरात राज्याच्या बनासकांठा जिल्ह्यातील दांता तालुक्यात वसलेले एक प्रसिद्ध धार्मिक, ऐतिहासिक आणि सामाजिक तीर्थक्षेत्र. भारतातील सर्वांत प्राचीन असलेल्या अरवली पर्वतरांगांच्या परिसरात वसलेले असल्यामुळे चोहोबाजूंनी ते अरवली टेकड्यांनी वेढलेले आहे. समुद्रसपाटीपासून…
अरविंदासव हे आयुर्वेदातील आसव प्रकारातील द्रवरूप औषध आहे. हे प्रामुख्याने बालकांसाठी शक्तीवर्धक औषध (Tonic) म्हणून उपयुक्त आहे. यास ‘बालपोषक आसव’ असेही म्हणतात. घटक : या आसवातील मुख्य घटक कमळ (अरविंद)…
भारतातील सर्वांत जुनी आणि भारतीय उपखंडातील सर्वांत मोठी एक व्यापारी बँक. राजकीय सनदीप्रमाणे इ. स. १९३५ मध्ये भारतीय रिझर्व बँक स्थापन होण्यापूर्वी या बँकेने ब्रिटीश भारताची मध्यवर्ती बँक म्हणून काम…
उत्पादन घटकांव्यतिरिक्त ज्ञानाची उपलब्धता, विपुलता, दर्जा, आणि सजगता यांवर अवलंबून असलेली अर्थव्यवस्थेची वाढ अथवा वृद्धी म्हणजे ज्ञानाधिष्ठित अर्थव्यवस्था. सध्याचे एकविसावे शतक हे ज्ञानकेंद्रित समाजाचे किंवा अर्थव्यवस्थेचे मानले जाते. ज्ञानावर प्रभुत्व…
थोरात, सुखदेव (Thorat, Sukhadev) : (१२ जुलै १९४९). प्रसिद्ध भारतीय अर्थतज्ज्ञ व शिक्षणतज्ज्ञ. त्यांचा जन्म महाराष्ट्राच्या अमरावती जिल्ह्यातील महिमापूर या खेड्यात झाला. त्यांचे वडील किसनराव व आई पारूबाई हे अल्पभूधारक…
एक शारीर घटक (तत्त्व). शरीरात बाह्य पदार्थ आल्यानंतर शरीर घटकांशी ते आत्मसात व्हावे म्हणून त्याचे पचन करण्याचे काम अग्नी तत्त्व करते. आयुर्वेदामध्ये अग्नी तत्त्वाला सर्वांत शक्तिशाली आणि परिवर्तन घडवून आणणारे…
ग्रीक पुराणकथेतील सौंदर्य, प्रेम आणि इच्छेचा देव. तो त्याच्या अत्यंत देखण्या रूपासाठी ओळखला जातो. ‘ॲडोनिस’ हे नाव सेमिटिक भाषेतील ‘ॲडॉन’ किंवा ‘ॲडोनाई’ (अर्थ : प्रभू, स्वामी) या शब्दावरून आले असल्याचे…
पाली तिपिटकातील एक ग्रंथ. ‘विनय’ म्हणजे भिक्षुसंघाच्या अनुशासनाचे नियम, तर ‘पिटक’ म्हणजे पेटी किंवा संग्रह. विनय पिटक म्हणजे बौद्ध भिक्षू आणि भिक्षुणी यांच्या आचारसंहितेचा, शिस्तीचा आणि संघजीवनाच्या नियमांचा संग्रह आहे.…
पाचव्या शतकातील बौद्ध टीकाकार बुद्धघोष यांनी दीघनिकायावर रचलेली टीका आहे. पालि तिपिटकामधील सुत्तपिटकामधील पाच निकायांमधील पहिला निकाय. यामध्ये एकूण ३४ सुत्ते आहेत."ही टीका किंवा अटठकथा, आपण दाठानाग (दंष्ट्रानाग) यांच्या विनंतीवरून…
संगीत विषयक प्रशिक्षण देणारे भारतातील एक प्रमुख स्वायत्त विद्यापीठ. याला 'भातखंडे संगीत संस्थान विश्वविद्यालय' या नावानेही ओळखले जाते. या संस्थेची स्थापना लखनऊ येथे १६ एप्रिल १९२६ रोजी झाली. हिंदुस्थानी संगीतक्षेत्रातील…
ब्लॅक, सर जेम्स डब्ल्यू. : (१४ जून १९२४ — २२ जून २०१०). स्कॉटिश औषधिशास्त्रज्ञ. अनेक महत्त्वाच्या रोगांच्या उपचारासाठी अत्यावश्यक असणारी औषधे विकसित केल्याबद्दल ब्लॅक यांना गर्ट्रड बी. एलिअन आणि जॉर्ज…
हुली वेशा : व्याघ्रवेष नृत्य. कर्नाटकाच्या सागरी किनारपट्टीवरील तुळूनाडू प्रदेशातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण लोकनृत्य. हुली किंवा पिली म्हणजे वाघ आणि वेशा म्हणजे वेश किंवा सोंग. या अर्थाने हुली वेशा म्हणजे वाघाचा…
बयलाट : कर्नाटकातील एक प्राचीन लोकनाट्यप्रकार. दक्षिण भारतातील लोकनाट्यपरंपरेमध्ये बयलाटला विशेष स्थान असून, कर्नाटकाच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनाशी त्याचे घनिष्ठ नाते आहे. हा लोकनाट्यप्रकार मुख्यतः खुल्या मैदानात, मंदिरांच्या प्रांगणात,…
नागमंडला : कर्नाटकाच्या किनारी प्रदेशातील, विशेषतः दक्षिण कन्नड आणि उडुपी जिल्ह्यांतील तुळूनाडू संस्कृतीशी निगडित असलेला एक महत्त्वपूर्ण विधिनाट्यात्मक लोककलाविधी. नागपूजा, रंगमंडल-निर्मिती, गीत, वादन, नृत्य, धार्मिक आवाहन, भावावेश आणि सामुदायिक सहभाग…