जपानी शिंतो धर्मपरंपरेतील एक अत्यंत महत्त्वाची पुरुषदेवता. नारामधील प्रसिद्ध कासूगा तायशा मंदिरातील चार मुख्य देवतांपैकी (कामी−देवतासमूह) ती एक देवता असून, शिंतो पौराणिक कथेनुसार तिला फुजीवारा (नाकाटोमी) कुळाचा आणि कसुंगा वंशाचा…
वित्तव्यवस्थेच्या एकूण संरचनेतील महत्त्वपूर्ण संस्था म्हणजे बँका आणि बँकिंग, तसेच बिगर बँका होय. पारंपरिक संस्थांच्या बरोबरीने महत्त्वाची कामगिरी पार पाडणाऱ्या नवीन प्रकारच्या संस्थांचा उगम एकोणिसाव्या शतकात झाला, ज्यांना पतमानांकन संस्था…
अ क्लाउड इन ट्राउझर्स (१९१८) : रशियन कवी व्हल्द्यीम्यिर माय्कोव्हस्की (१८९३–१९३०) यांची एक प्रसिद्ध दीर्घ कविता. मूळ रशियनमध्ये ‘ओब्लका व् ष्तनाख’ (इं. भा. ‘अ क्लाउड इन ट्राउझर्स’) तर मराठीमध्ये ‘पँट…
मिखेल, हार्टमुट : (१८ जुलै १९४८). जर्मन जीवरसायनशास्त्रज्ञ. प्रकाशसंश्लेषणासाठी आवश्यक अशा विशिष्ट प्रथिनांची संरचना निश्चित केल्याबद्दल त्यांना योहान डीझेनहोफर आणि रॉबर्ट ह्यूबर यांच्यासह १९८८ चे रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक प्रदान करण्यात आले.…
म्यूलीस, कॅरी बँक्स (२८ डिसेंबर १९४४ ७ ऑगस्ट २०१९). अमेरिकन जीवरसायनशास्त्रज्ञ. पॉलिमरेज (बहुवारिकन विकर) शृंखला विक्रियेच्या (PCR; पीसीआर) शोधाबद्दल त्यांना १९९३ चे रसायनशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक जॉर्ज एलवुड स्मिथ यांच्यासह विभागून…
(अग्निमांद्य किंवा अपचन). पचनक्रियेत दोष उत्पन्न झाल्यास अजीर्ण हा विकार होतो. लक्षणे : अन्नाचे पचन व्यवस्थित न होणे, भूक न लागणे, पोट फुगणे, जेवणानंतर अस्वस्थता वाटणे, ढेकर येणे व अपान…
जन्मजात शारीरिक विरूपतेच्या किंवा दोषांच्या आठ प्रकारांना ‘अष्टनिंदित पुरुष’ असे संबोधले जाते. चरकसंहिता या ग्रंथामध्ये शारीरिक बांधणीनुसार आठ प्रकारच्या शारीरिक दोषांचा (पुरुषांचा) उल्लेख केला आहे, ज्यांना ‘अष्टनिंदित पुरुष’ मानले जाते.…
वस्तू व सेवांच्या किमतीमध्ये होणारी अनियंत्रित वाढ आणि पैशांच्या मूल्याची वेगवान घसरण यांमुळे अर्थव्यवस्थेत जी परिस्थिती उद्भवते, त्यास अतिवेगवान चलनवाढ म्हणतात. देशात एखाद्या वस्तूचे जेवढे उत्पादन होईल, तेवढेच उत्पादन खरेदी…
आधुनिक वैद्यकीय सेवा ही केवळ आजार बरा करण्यापुरती मर्यादित न राहता रुग्ण, आरोग्यसेवक व समाज यांच्या सुरक्षिततेवर केंद्रित झालेली आहे. रुग्णालये, वैद्यकीय महाविद्यालये, शस्त्रक्रिया विभाग, अतिदक्षता कक्ष आणि सार्वजनिक आरोग्य…
प्रतिलेखन म्हणजे भाषिक ध्वनींचे विशिष्ट चिन्हव्यवस्थेच्या साहाय्याने केलेले शास्त्रशुद्ध लिखित रूपांतर होय. एखाद्या विशिष्ट भाषेतील ध्वनींच्या सखोल आणि पद्धतशीर ध्वनिवैज्ञानिक अभ्यासासाठी प्रतिलेखन ही एक मूलभूत प्रक्रिया आहे. भाषाशास्त्रातील ‘सामान्य ध्वनिविचार’…
(व्हीस्यूव्हिअनाइट). एक दुर्मीळ खनिज. नेसोसिलिकेट [SiO4] आणि सोरोसिलिकेट [Si2O7] रचना या खनिजात एकत्रित असतात. या खनिजाला १७९६ मध्ये हॉय (Haüy) या फ्रेंच खनिजवैज्ञानिकाने ‘आयडोक्रेज’ नाव दिले. परंतु १७९५ मध्ये जर्मन…
अग्निजन्य प्रकारचा खडक. राजस्थानमधील सिरोही शहराजवळ तो आढळतो. त्याचे आणि सिरोही गाळाचे खडक हे दोन भिन्न प्रकारचे खडक स्पष्टपणे ओळखता येतात. सु. ९०० दशलक्ष वर्षांपूर्वी निओप्रोटिरोझोइक काळात ते निर्माण झाले.…
[latexpage] एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात जर्मन गणितज्ञ गेओर्क कँटर यांनी संच सिद्धांत विकसित करून गणिताला नवी दिशा दिली. गेओर्क कँटर यांना आधुनिक संच सिद्धांताचे जनक मानले जाते. त्यांच्या संशोधनामुळे आधुनिक गणित,…
भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील पीठोरागढ जिल्ह्यात स्थित असलेली एक महत्त्वाची हिमालयीन खिंड. चीनमध्ये या खिंडीला ʿकिआंग लाʾ असे म्हटले जाते. कुमाऊँ हिमालय पर्वतात असलेली ही खिंड समुद्रसपाटीपासून सुमारे ५,३३४ मी. उंचीवर…
सामान्यत: एखाद्या देशातील एखाद्या कंपनीने अथवा व्यक्तीने दुसऱ्या देशात केलेल्या समभागातील किमान १० टक्के व त्याहून अधिकच्या गुंतवणुकीस प्रत्यक्ष परकीय गुंतवणूक असे म्हणतात. अशी गुंतवणूक ही दीर्घकाळासाठी केली जाते. भारत…