कृष्णन, यमुना : (२५ मे १९७४). भारतात जन्मलेल्या अमेरिकन शास्त्रज्ञ. जीवरसायनशास्त्रातील त्यांच्या उल्लेखनीय कामाबद्दल भारतातील विज्ञान आणि तंत्रज्ञानासाठीचे शांती स्वरूप भटनागर पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले (२०१३). तसेच त्यांना रसायनशास्त्र…
स्वातंत्र्यपूर्व काळातला एक शैक्षणिक आयोग. वूडचा खलित्यातील शिफारशींवर विचार करण्यासाठी सरकारने इ. स. १८८२ साली हंटर कमिशन नेमले. यालाच भारतीय शिक्षण आयोग असेही म्हणतात. लॉर्ड रिपन यांनी ३ फेब्रुवारी १८८२…
भारतातील आंध्र प्रदेश राज्याची नव्याने स्थापन केलेली राजधानी. लोकसंख्या १,४०,००० (२०१८). राज्याची राजधानी म्हणून विकसित होत असलेले हे एक सुनियोजित शहर आहे. आंध्र प्रदेश राज्यातील गुंतूर जिल्ह्यात कृष्णा नदीच्या काठावर…
गुरू रामदास : (२४ सप्टेंबर १५३४—१ सप्टेंबर १५८१). शिखांचे चौथे गुरू. मूळ नाव भाई जेठा. त्यांचा जन्म लाहोरमधील चुना मंडी येथे झाला. वडिलांचे नाव हरिदास, तर आईचे नाव दया कौर.…
कच्चायन-व्याकरण (Kaccāyana vyākaraṇa) आचार्य कच्चायन यांनी रचलेला पाली भाषेतील एक प्राचीन व्याकरणग्रंथ. त्याचा कालखंड अज्ञात आहे. काही विद्वानांच्या मते, तो साधारण इ.स. ५ व्या ते ७व्या शतकाच्या दरम्यान तयार झाला…
पठाराच्या कडांवर जेथे नद्यांचे प्रवाह स्फटिकमय कठीण खडकांच्या प्रदेशातून एकदम मृदु खडकांच्या सखल मैदानी प्रदेशात किंवा किनारपट्टी मैदानात प्रवेश करतात, तेथे अनेक धबधबे (जलप्रपात) व द्रुतवाह यांची मालिकाच निर्माण होते.…
जीवशास्त्र आणि तंत्रज्ञान यांच्या संयोजनातून तयार झालेली जैवतंत्रज्ञान ही एक विज्ञानाची शाखा आहे. यामध्ये मानवी आरोग्य सुधारण्यासाठी जैविक प्रक्रिया किंवा जैविक प्रणाली यांचा वापर केला जातो. तसेच विशिष्ट उद्दिष्टांसह उत्पादने…
मेनन, मंबिल्लिकालाती गोविंद कुमार : (२८ ऑगस्ट १९२८ — २२ नोव्हेंबर २०१६). भारतीय भौतिकीविज्ञ. दोन दशकाहून अधिक काळ त्यांनी भारताच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान धोरण निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांच्या या…
मुदियेट्टू : केरळमधील धार्मिक नृत्यनाट्य कला. ही कला मुख्यतः मध्य केरळमधील एर्नाकुलम, त्रिशूर, कोट्टायम आणि इडुक्की जिल्ह्यांत सादर केली जाते. मुदियेट्टू हे भद्रकाली (काली देवी) आणि दारिका नावाच्या राक्षसाच्या युद्धावर…
निनाबाली : (निनावली). केरळ मधील प्रसिद्ध विधी लोककला. ही मुख्यतः उत्तर केरळमधील कन्नूर आणि कोझिकोड जिल्ह्यांत लोकप्रिय आहे. निनाबाली ही मलया समाजाची पारंपरिक लोककला असून, ती पानर समाजाकडूनही सादर केली…
वाल्मिकी, ओमप्रकाश (Valmiki, Omprakash) : (३० जून १९५० – १७ नोव्हेंबर २०१३). एक प्रसिद्ध भारतीय हिंदी दलित साहित्यिक. त्यांचा जन्म उत्तर प्रदेशातील मुजफ्फरनगर जिल्ह्यातील बरला गावात वाल्मिकी समुदायात झाला. वाल्मिकी…
स्वरूप व व्याख्या : आंतरराष्ट्रीय परिचर्या परिषद ही जगभरातील परिचारिकांच्या हितासाठी कार्य करणारी पहिली आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे. या संस्थेची स्थापना १८९९ मध्ये झाली असून तिचे मुख्यालय स्वित्झर्लंड मधील जिनीव्हा येथे…
चांद केशर जैनू : (३० नोव्हेंबर १९४४ - ५ डिसेंबर २०२२) . संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील प्रसिद्ध शाहिरा व कलावंत. त्यांचे पूर्ण नाव केशर जैनू चांद असे आहे. त्यांचा जन्म महाराष्ट्राच्या…
शासकीय पातळीवरील अर्थव्यवस्थेतील प्रस्तावित व्यवहार म्हणजे आर्थिक धोरण. यामध्ये प्रामुख्याने व्याजदर, अंदाजपत्रक, श्रमबाजार व कामगार कायदे, राष्ट्रीयीकरण, कररचना, पैशांचा पुरवठा अशा अनेक शासकीय पातळींवरील हस्तक्षेपांचा समावेश होतो. आर्थिक धोरणाला अर्थशास्त्राचा…
राव, उडुपी रामचंद्र : (१० मार्च १९३२ — २४ जुलै २०१७). भारतीय अंतराळ शास्त्रज्ञ आणि इस्रोचे माजी अध्यक्ष. त्यांनी अहमदाबाद येथील फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरी आणि बंगळूर येथील नेहरू तारांगण यांच्या…