चर्च वास्तूमधील प्रार्थनास्थळाची विशिष्ट जागा. सामान्यतः ही जागा चर्चच्या आत असून चर्च-संस्थापकाच्या मृत्यूनंतर प्रार्थनागीते गाण्यासाठी दान केलेली असते. गायन करणे या अर्थाच्या chanter या ग्रीक शब्दावरून चॅन्ट्री शब्द तयार करण्यात…
ख्रिस्ती धर्मदूत व येशू ख्रिस्तांचे मुख्य बारा संदेष्टे. ‘अपॉस्टॉलस’ या ग्रीक शब्दावरून ‘अपॉसल’ ही संज्ञा आली असून तिचा अर्थ ‘पाठविलेली व्यक्ती’ असा होतो. ‘अपॉसल’ म्हणजे प्रेषित नव्हे (ख्रिस्ती लोक सर्व…
चर्च वास्तूमधील प्रवेशद्वाराजवळील विशिष्ट जागा. गॅलिलीला नार्थेक्स (व्हरांडा) असेही म्हणतात. परंतु गॅलिली आणि नार्थेक्स दोन्ही चर्चमधील प्रवेशद्वाराजवळील जागा असली, तरी त्यांची ऐतिहासिक आणि वास्तुशास्त्रीय कार्ये वेगवेगळी आहेत. नार्थेक्स हे एक…
आम्हारिक ही आफ्रो-आशियाई या भाषाकुळातील सेमिटिक या उपगटातील भाषा आहे. या भाषेला आमारिग्ना (Amarigna) किंवा आमारीन्या (Amarinya) या नावानेही ओळखले जाते. ही भाषा आफ्रिका खंडातील इथिओपियाची अधिकृत ‘राष्ट्रभाषा’ आहे. आम्हारिक…
पर्यावरणाशी संबंधित असलेले व हवामान बदलाचा सामना करणारे प्रकल्प विविध प्रकल्प यांसाठी लागणारा पैसा उभारण्याकरिता जारी करण्यात आलेले एक कर्ज साधन म्हणजे हरित रोखे होय. हे रोखे सामान्य रोख्यांसारखेच असतात;…
इंग्लंडमधील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अद्वितीय संरक्षित पाणथळ प्रदेश. इंग्लंडच्या पूर्व भागात असलेला हा प्रदेश प्रामुख्याने प्रशासकीय व ऐतिहासिक दृष्ट्या प्रसिद्ध असलेल्या नॉरफॉक काउंटीमध्ये असून त्याचा दक्षिणेकडील काही भाग सफॉक…
पेशवे दरबारातील एक फ्रेंच अधिकारी. हा पुण्यास एका घोडदळाच्या तुकडीचा प्रमुख होता. त्याने पुण्याहून लिहिलेली पत्रे पाँडिचेरीच्या अभिलेखागारात असून ती इ. स. १७८८ ते १७९७ या काळातील आहेत. हा पेशव्यांकडे…
आठ दिशांचे पालन करणाऱ्या आठ देवांना ही संज्ञा आहे. ‘अष्ट’ म्हणजे आठ आणि ‘दिक्पाल’ म्हणजे दिशा (दिक्) यांचे पालन करणारे किंवा रक्षण करणारे देव. अष्टदिक्पालांची संकल्पना प्राचीन वैदिक साहित्य, पुराणे,…
प्रस्तावना : विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात संगणक व माहिती-तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे आरोग्यसेवा क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात परिवर्तन घडून आले. एकविसाव्या शतकात या परिवर्तनाची अधिक विकसित आणि प्रभावी अवस्था म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्ता होय. परिचर्या…
मार्केझ, गॅब्रिएल गार्सिया : (६ मार्च १९२७–१७ एप्रिल २०१४). नोबेल पुरस्कारप्राप्त स्पॅनिश साहित्यातील एक महत्त्वाचे कोलंबियन लेखक आणि पत्रकार. मेक्सिको देशात वास्तव्य. जन्म कोलंबिया देशातील आराकाटाका या गावी. बालपण याच…
वास्तुकलेतील एक संज्ञा. दिक्संयोजन किंवा दिशानिर्देश याला इंग्रजी भाषेत ओरिएंटेशन अशी संज्ञा असून लॅटिन शब्द ओरिएन्स, ओरिएंटम म्हणजे उगवता सूर्य या शब्दापासून तयार झालेला आहे. ही संज्ञा मुख्यत: एखाद्या वास्तू,…
कोर्त-रीअल, गॅस्पर (Corte-Real, Gaspar) : (१४५०? - १५०१?). प्रसिद्ध पोर्तुगीज मार्गनिर्देशक व समन्वेषक. त्यांचा जन्म अंदाजे इ. स. १४५० मध्ये, अझोर्स द्वीपसमूहातील तर्सेरा बेटावरील अँग्रा दू एरुईझ येथे झाला. अझोर्स…
आधुनिक योगासनाचा एक प्रकार. ग्रीवा म्हणजे मान आणि आसन म्हणजे स्थिर व सुखकर स्थिती. यामध्ये संपूर्ण शरीराचा भार हा डोके आणि तळपायांवर असतो, ज्यामुळे मानेचा भाग कमानीसारखा (Cervical) उंचावला जातो.…
पृथ्वीवरील आर्थिक महत्त्व असणारे आणि औद्योगिक व इतर कारणांसाठी वापरण्यात येणाऱ्या साधनांचा अभ्यास करणारे एक महत्त्वाचे शास्त्र. आर्थिक भूविज्ञान हा विषय सर्व खनिज स्रोतांची उत्पत्ती, त्यांचे प्रगटीकरण, वितरण आणि उपयुक्तता…
हठयोगातील एक पारंपरिक आसन. भूनमनासन या शब्दातील ‘भू’ म्हणजे जमीन किंवा भूमी, ‘नमन’ म्हणजे नमस्कार आणि ‘आसन’ म्हणजे स्थिर व सुखकर स्थिती. या आसनात शरीराच्या विशिष्ट स्थितीत भूमीला वंदन केले…