शंकरराव गायकवाड ( Shankarrao Gayakwad )
गायकवाड, शंकरराव : (१८८० – १७ मार्च १९७१). महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध सनईवादक. त्यांचे पूर्ण नाव शंकरराव शामराव गायकवाड असे होते. त्यांचा जन्म पुणे येथे सनई व सुंद्री वादनाची परंपरा असलेल्या कुटुंबात…
सदाशिवमूर्ती, पश्चिम बंगाल. छायाचित्र सौजन्य :
https://en.wikipedia.org/wiki/Sadashiva#/media/File:Sadashiva.jpg
सदाशिव (Sadashiva)
सदाशिव म्हणजे परमोच्च, निर्गुण, निराकार, अनाकलनीय आणि सर्वव्यापी तेज. हे सर्वोच्च दैवत साऱ्या चराचराचे मूळ आणि अंत मानले जाते. सदाशिव हा साक्षात विश्वस्वरूप आहे, सर्व उत्पत्तीचे कारक, स्थितीचे द्योतक व…
ज्ञानोबा विठ्ठल उत्पात (Dnyanoba Vitthal Utpat)
उत्पात, ज्ञानोबा विठ्ठल : (२६ सप्टेंबर १९३५ – १९ जुलै २००६). महाराष्ट्रातील प्रख्यात लावणीगायक, शाहीर आणि रचनाकार. त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील पंढरपूर येथे झाला. त्यांनी एम.ए. आणि बी.एड. ही…
राजयोग भाष्य (Rajyoga Bhashya)
योगशास्त्रावरील एक अल्पपरिचित ग्रंथ. ‘राजयोग भाष्य’ हा ग्रंथ इतर कोणत्याही ग्रंथावरील भाष्य नसून यामध्ये राजयोगातील सिद्धांत आणि साधना यांचे विवेचन आहे. हा ग्रंथ श्री आदि शंकराचार्य यांनी लिहिला असल्याचा दावा…
ग्लुटेन संवेदनशीलता (Gluten sensitivity)
ग्लुटेन संवेदनशीलता हा विकार (अन्ननलिका) पचन मार्ग आणि इतर अडचणी यांच्याशी संबंधित आहे. यालाच ग्लुटेन असह्यता (Gluten intolerance) असेही म्हणतात. ग्लुटेनशी संबंधित असलेला दुसरा स्वयंप्रतिक्षमता आजार सीलियाक आजार (Celiac disease)…
लॅक्टोज असह्यता (Lactose Intolerance)
पचन मार्गामध्ये लॅक्टोज (सामान्य भाषेत दुग्ध शर्करा) पचवण्यास शरीर असमर्थ असणे याला लॅक्टोज असह्यता किंवा लॅक्टोज पचन असमर्थता (Lactose Intolerance) असे म्हणतात. दुधाची अधिहर्षता (Allergy) असणे ही प्रतिक्षमता यंत्रणेची प्रतिक्रिया…
राजाराम सखाराम जामसंडेकर ( Rajaram Sakaharam Jamsandekar)
जामसंडेकर, राजाराम सखाराम (५ एप्रिल १९५२ – २२ जानेवारी २०२६) : महाराष्ट्रातील एक प्रख्यात ढोलकीवादक. त्यांचे पूर्ण नाव राजाराम सखाराम जामसंडेकर असे होते. त्यांचा जन्म मुंबई येथील टँक पाखाडी परिसरातील…
कार्ल झाइस (Carl Zeiss)
झाइस, कार्ल : (११ सप्टेबर १८१६ — ३ डिसेंबर १८८८). जर्मन वैज्ञानिक उपकरण निर्माता आणि व्यावसायिक. त्यांनी १८८० मध्ये गोलीय व वर्णविपथनरहित भिंगे वापरून आधुनिक सूक्ष्मदर्शीला पूर्ण रूप दिले, त्यामुळे…
शून्य प्रहर (Zero Hour)
शून्य प्रहर : भारतीय संसदीय कार्यपद्धतीतील शून्य प्रहर ही एक महत्त्वाची, परंतु संविधान किंवा संसदेच्या नियमपुस्तिकेत औपचारिकपणे नमूद नसलेली संसदीय प्रथा आहे. संसदेच्या कामकाजात प्रश्नोत्तराच्या तासानंतर (दुपारी १२ वाजता) सुरू…
वीरगासे (Veeragase)
वीरगासे : कर्नाटकातील शैव लोकनृत्य. या नृत्याला कन्नडमध्ये वीरगासे कुनिथा असेही म्हटले जाते, हे कर्नाटकातील धार्मिक आशयाने समृद्ध लोकनृत्य आहे. कर्नाटकाच्या लोककलांमध्ये या नृत्याला विशेष स्थान आहे, त्यात नृत्य, संगीत,…
आर्सेनोपायराइट (Arsenopyrite)
आर्सेनिकचे मुख्य खनिज. याला आर्सेनिक लोह सल्फाइड असेही म्हणतात. आर्सेनिकल पायराइट या जुन्या नावाचे हे संक्षिप्त रूप. लोखंड, आर्सेनिक आणि गंधक (Fe-As-S) या मूलद्रव्यांपासून बनलेले हे मूळ नैसर्गिक खनिज असून…
ऑनिक्स (Onyx)
(काचमणी, गारगोटी, गारमणी, गोमेद). सिलिका वर्गातील अकीक (ॲगेट-चालसेडोनी) प्रकारातील एक अर्ध-मौल्यवान खनिज. गारगोटीचे सूक्ष्म किंवा अर्ध स्फटिकीय चालसेडोनीचे सुस्पष्ट, पातळ वा जाड, काळे व पांढरे सर्वसाधारण सरळ समांतर पट्टे असलेले…
ऑटुनाइट (Autunite)
जलयुक्त कॅल्शियम युरॅनिल फॉस्फेट खनिज. फ्रान्समधील ऑटुन येथे १८५२ मध्ये त्याचा शोध लागल्यामुळे त्याचे नाव ऑटुनाइट पडले. रासायनिक संघटन : रा. सू. Ca(UO₂)₂(PO₄)₂•10–12H₂O. यांत सामान्यतः ४८-५० % युरेनियम, ९-१० %…
अॅलेगेनी पर्वत (Allegheny Mountains)
अमेरिकेची संयुक्त संस्थानांच्या पूर्व भागातील अॅपालॅचिअन पर्वतातील अॅलेगेनी पठाराचा पूर्वेकडील पर्वतीय प्रदेश अॅलेगेनी पर्वत या नावाने ओळखला जातो. पेनसिल्व्हेनिया राज्याच्या उत्तर-मध्य भागापासून वेस्ट व्हर्जिनिया राज्याच्या नैर्ऋत्य भागापर्यंत दक्षिणनैर्ऋत्य दिशेत या…
कोर्ट (Court)
वास्तववादी शैलीतील भारतीय चित्रपट. चैतन्य ताम्हाणे लिखित आणि दिग्दर्शित ‘कोर्ट’ हा २०१४ साली प्रदर्शित झालेला एक राष्ट्रीय पुरस्कारविजेता चित्रपट आहे. यामध्ये मराठी, हिंदी, गुजराती आणि इंग्रजी या भाषा वापरण्यात आलेल्या…