गॅरिसन, विल्यम लॉइड : (१० डिसेंबर १८०५ - २४ मे १८७९). अमेरिकन पत्रकार, लेखक आणि गुलामगिरी विरोधी आंदोलनातील कार्यकर्ता. ‘द लिबरेटर’ या जहाल गुलामगिरी विरोधी वर्तमानपत्राचा संपादक. अमेरिकन अँटी स्लेव्हरी…
डग्लस, फ्रेडरिक : (फेब्रुवारी १८१८ ? -२० फेब्रुवारी १८९५). मानवी हक्कांसाठी लढणारा प्रसिद्ध आफ्रिकन अमेरिकन नेता, गुलामगिरी विरोधात झालेल्या दास्यमुक्ती आंदोलनातील एक अग्रणी सुधारक आणि लेखक. मूळ नाव फ्रेडरिक ऑगस्टस…
पापुअन भाषासमूहाच्या ट्रान्स न्यू गिनी या शाखेचा एक उपसमूह. अँगन भाषासमूहातील भाषा प्रामुख्याने पापुआ न्यू गिनीच्या पूर्व हायलँड्स प्रांतात बोलल्या जातात. हा प्रदेश मुख्यत्वे मोरोबे, गल्फ आणि पूर्व मध्य प्रांतांमध्ये…
अध्यापन प्रक्रिया अधिक प्रभावशाली व्हावी, यासाठी अध्यापकाने अध्यापनाच्या वेळी वापरलेली कृती व अध्यापकाचे वर्तन म्हणजे अध्यापन कौशल्ये. मानव त्याच्या जन्मापासून ते मृत्यूपर्यंत सतत शिकत असतो. अध्यापनाचा सामान्यपणे शिकविणे असा अर्थ…
भारतामध्ये इतर प्रदेशांच्या तुलनेत महाराष्ट्र हा ऐतिहासिक साधनसामग्रीच्या बाबतीत कमालीचा समृद्ध वारसा लाभलेला प्रदेश आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज हे एक महाराष्ट्राचा मानदंड असून त्यांचा इतिहास बहुतेकांना माहीत आहे. सतराव्या शतकात…
चर्च वास्तूतील शेवटच्या बाजूला गोलाकार, अर्धवर्तुळाकार किंवा बाकदार घुमट असलेला भाग. लॅटिन शब्द ॲबसीस (absis) या शब्दावरून अॅप्स (apse) शब्द तयार झाला असून त्याचा अर्थ कमान किंवा घुमटाकार असा होतो.…
इस्लामिक स्थापत्यकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण असलेला एक ऐतिहासिक वाळवंटी किल्ला. हा किल्ला जॉर्डनची राजधानी अम्मामच्या ८० किमी. पूर्वेला वाळवंटातील वाडी बुटम या नैसर्गिक हंगामी जलधारेच्या सान्निध्यात इ. स. ७२३—७४३ या कालावधीत…
फिट्सजेरल्ड, एफ. स्कॉट : (२४ सप्टेंबर १८९६ ते २१ डिसेंबर १९४०). अमेरिकन कादंबरीकार, लघुकथा लेखक आणि निबंधकार. पूर्ण नाव फ्रांसिस स्कॉट की फिट्सजेरल्ड. ‘एफ. स्कॉट फिट्सजेरल्ड’ या नावाने परिचित. सेंट…
इस्लाम धर्मातील एक संकल्पना. जीवनाच्या भौतिक आणि आधिभौतिक जडणघडणीत ज्या सुप्त शक्ती कार्यरत असतात त्यांतील तकदीर आणि हिदायत या दोन शक्ती महत्त्वाच्या मानल्या जातात. चराचर सृष्टीतील प्रत्येक गोष्टीला गुणात्मकता (क्वॉलिटी)…
गुरू अमरदास : (५ मे १४७९—१ सप्टेंबर १५७४). शिखांचे तिसरे गुरू. त्यांचा जन्म अमृतसरजवळील बासरके येथे झाला. वडिलांचे नाव तेजभान, तर आईचे नाव लखो (लखमी) असे होते. अमरदास हे वैष्णवपंथी…
औद्योगिक सांडपाणी शुद्धीकरणाच्या भौतिक पद्धती, रासायनिक पद्धती आणि जैविक पद्धती यांपैकी सदर नोंदीत रासायनिक व जैविक पद्धतींची माहिती घेण्यात आली आहे. सामू बदलणे : शुद्धीकरणाच्या ज्या प्रक्रियांमध्ये पाण्याचा सामू हा…
एक प्रसिद्ध शिवरूप. लोककथेनुसार मूळची स्वर्गात असलेली गंगा नदी भगीरथाने अथक प्रयत्नांनी पृथ्वीवर आणली आणि तिचा भार शिवशंकरांनी आपल्या शिरावर घेतला. शिवाच्या या रूपास ‘गंगाधर’ म्हणतात. त्याबाबत प्रसिद्ध असलेली कथा…
महाराष्ट्रातील पुणे जिल्ह्याच्या शिरूर तालुक्यातून वाहणाऱ्या घोड नदीवरील चिंचणी गावालगत असलेले एक मातीचे धरण. यास पाव किंवा पावा किंवा चिंचणी धरण असेही संबोधले जाते. घोड नदी ही भीमा नदीची प्रमुख…
पृथ्वीच्या अक्षाचे उत्तर टोक म्हणजेच उत्तर ध्रुव होय. पृथ्वी गोलाकार असून ती आपल्या अक्षाभोवती म्हणजेच स्वत:भोवती पश्चिमेकडून पूर्वेस फिरते. पृथ्वीच्या मध्यातून जाणारा तिचा परिवलन अक्ष उत्तरेस ज्या बिंदूवर भूपृष्ठाला छेदतो,…
पृथ्वीच्या मध्यातून उत्तर-दक्षिण जाणाऱ्या काल्पनिक रेषेला तिचा परिवलन अक्ष म्हणतात व या परिवलन अक्षाभोवती पृथ्वी पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरत असते, त्याला भ्रमणाक्ष म्हणतात. या भ्रमणाक्षाचे दक्षिण टोक म्हणजेच दक्षिण ध्रुव असून…