ऑर्किड फुलांतील परागीभवन (Pollination in Orchid flowers)

ऑर्किड ही ऑर्किडेसी (Orchidaceae) कुलातील पुष्पवनस्पती असून ती अत्यंत विकसित गटातील एक आहे. याची फुले नाजूक, अनेकविध रंगाची आणि सुगंधी असतात. जगातील पुष्पवनस्पती कुलांतील हे दुसऱ्या क्रमांकाचे सगळ्यात मोठे कुल…

अंजीरमधील परागीभवन (Pollination in Figs)

अंजीर हा वड, पिंपळ, उंबर यांच्यासारखा फायकस (Ficus) च्या जातींतील एक प्रजाती असून मोरेसी (Moraceae) कुलातील आहे. या जातीतील पुष्पबंध कुंभाच्या आकाराचा असून त्यात अनेक लहान-लहान फुले असतात. या रचनेस…

रुईमधील परागीभवन (Clip Mechanism)

रुई (कॅलॉट्रॉपिस जायगँशिया; Calotropis gigantea; कुल : ॲस्क्लेपीएडेसी; Asclepiadaceae). यात फुलांमध्ये पुं-केसराचे वृंत (Fillaments) संमिश्रित होतात आणि एक पंचकोनी सुंदर आकाराचा मेजासारखा स्तंभ तयार होतो. स्तंभाच्या पायथ्याशी आतल्या भागात अंडाशय…

सापसंद फुलामध्ये होणारे परागीभवन (Fly Trap Mechanism in Aristolochia)

सापसंद (Pit-fall flower) ॲरिस्टोलोकिएसी कुलातील आहे. फुले मोठी व असामान्य रंगांची असून त्यांना उग्रसा वास असतो. परागकोश आणि बीजांडे पाकळ्यांच्या, नळीच्या आकाराच्या, देठाकडच्या फुगीर भागामध्ये बंद असतात. या नळीची अंतर्गत…

वाटाणातील परागीभवनाची प्रक्रिया (Pollination mechanism in Papilionaceous flowers)

वाटाणा ही वनस्पती फुलपाखरासारख्या पाकळ्या असणार्‍या पॅपिलिऑनेसी (Papilionaceae) कुलातील आहे. पाच पाकळ्यांपैकी बाहेरील दल मोठा मानक (Vexillum) म्हणून ओळखला जातो आणि दोन्ही बाजूकडील पाकळ्या ह्या पंख (elae) आणि उरलेल्या दोन…

सेज वनस्पतीमध्ये होणारे परागीकरण (Pollination in Salvia)

सॅल्व्हिया ही लॅमिएसी (Lamiaceae) कुलातील एक सदस्य असून यामध्ये पुंजावली किंवा संयुक्त फुलोऱ्यामध्ये उभयलिंगी फुले असतात. फुलाच्या पाच पाकळ्या दोन ओठांच्या आकारांत जुळलेल्या असतात (bilabiate). उपलब्ध दोन परागकोशापैकी प्रत्येक परागकोशातील…

सपुष्प वनस्पतींमधील विशेष परागण यंत्रणा (Special Pollination Mechanisms in Angiosperms)

सपुष्प वनस्पतींचा प्रजननासाठीचा मुख्य अवयव म्हणजे फुले. फुलांमध्ये परागण आणि गर्भधारणा या दोन प्रमुख घटना घडतात, ज्यामुळे वनस्पतीचे पुनरुत्पादन होते. फुलाच्या परागकोशातून परागकण (Pollen grains) जेव्हा त्याच फुलाच्या किंवा त्याच…

वायुजीवशास्त्र (Aerobiology)

निसर्गतः वातावरणात नसणारे घटक दिसू लागले तर त्या ठिकाणी हवेचे प्रदूषण झाले असे म्हणतात. ही प्रदूषके भौतिक, रासायनिक तसेच जैविकही असू शकतात. हवेतील जैविक प्रदूषकांचा अभ्यास 'वायुजीवशास्त्र' या विज्ञानशाखेत केला…

परागकण आणि अधिहर्षता (Pollen grains and Allergy)

फुलझाडांच्या व प्रकटबीज वनस्पतींच्या अनुक्रमे फुलातील व शंकूतील असलेले परागकोश पक्व झाल्यावर त्यांतून बाहेर पडणार्‍या पांढरट किंवा पिवळट रंगाच्या भुकटीसारख्या सूक्ष्म कणांना पराग म्हणतात.या परागकणामुळे अनेक प्रकारच्या आरोग्याच्या समस्या, विशेषतः…