अँथोफिलाइट (Anthophyllite)

अँफिबोल समूहातील एक महत्त्वाचे खनिज. रासायनिक संज्ञा (Mg,Fe)₇Si₈O₂₂(OH)₂. यामध्ये मॅग्नेशियम (Mg) आणि लोह (Fe) यांचे प्रमाण बदलते. लोहाचे प्रमाण वाढल्यास रंग अधिक गडद दिसतो. हे जलयुक्त सिलिकेट (Hydrous silicate) असून…

स्वतंत्र खनिज नसून प्रामुख्याने जिप्सम खनिजाचा सूक्ष्मस्फटिकी प्रकार. काही ठिकाणी कॅल्साइटपासून बनलेला ॲलॅबॅस्टरही आढळतो, परंतु सर्वसाधारणपणे ॲलॅबॅस्टर म्हणजे जिप्सम मानला जातो. प्राचीन काळापासून शिल्पकला, मूर्ती, सजावटी वस्तू, दिव्यांच्या कवचांसाठी आणि…

प्लॅजिओक्लेज फेल्स्पार गटातील कॅल्शियम-समृद्ध खनिज. रासायनिक संज्ञा CaAl₂Si₂O₈. हे खनिज प्रामुख्याने अग्निजन्य खडकांमध्ये आढळते. हे खनिज कॅल्शियम, ॲल्युमिनिअम, सिलिकॉन आणि ऑक्सिजन या मूलद्रव्यांनी बनलेले आहे. प्लॅजिओक्लेज मालिकेत ते कॅल्शियम-अंतिम सदस्य,…

लिथियमयुक्त फॉस्फेट खनिज. रासायनिक संज्ञा LiAlPO₄(F,OH). फ्ल्युओरीन (F) व हायड्रॉक्सिल (OH) यांपैकी कोणते प्रमाण जास्त आहे यावरून त्याचे प्रकार ठरतात. जर प्ल्युओरीनचे प्रमाण हायड्रॉक्सिलपेक्षा अधिक असेल तर अँब्लिगोनाइट आणि याउलट…

भारतातील प्राचीन, व्यापक आणि भूगर्भीय दृष्ट्या महत्त्वाचा शैलसमूह. तो आर्कीयन ते प्रोटेरोझोइक पूर्वार्धातील (Precambrian) खडकांनी बनलेला असून अरवली पर्वतरांगांमध्ये (राजस्थान) मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. भारतीय भूगर्भरचनेच्या आद्य इतिहासाचे जिवंत साक्षीदार म्हणून…

(पुष्कराज). ॲल्युमिनियम आणि फ्ल्युओरीनपासून बनलेले एक सिलिकेट खनिज. रासायनिक संज्ञा : Al₂SiO₄(F,OH)₂. फ्लोरिनचे प्रमाण जास्त असल्यास स्फटिक अधिक स्थिर असतो. ‘टोपॅझ’ शब्द ग्रीक टोपॅझिऑनपासून आल्याचे मानले जाते. ‘टोपॅझ’ हा संस्कृत…

बहुधातुक पिंड खोल समुद्राच्या तळाशी (>४००० मी. पाण्याच्या खोलीवर) विस्तीर्ण क्षेत्रात (abyssal plain) आच्छादलेल्या असतात. हे पिंड लोह, मॅंगॅनीज, तांबे, कोबाल्ट, निकेल यांसारख्या मौल्यवान धातूंनी तसेच पृथ्वीतील विविध दुर्मीळ घटकांनी…

ऑक्साइड गटातील खनिज. लॅटिन शब्द ‘स्पिनेला’(spinella - मणक्याचे लहान रूप) अर्थात त्याच्या टोकदार स्फटिकांच्या संदर्भावरून आले आहे. स्फटिक प्रणाली घनीय आणि अष्टभुजाकृती असून त्याचे आठ त्रिकोणी पृष्ठ दोन पिरॅमिड तळाशी…