संगीतसूर्य केशवराव भोसले नाट्यगृह. वैशिष्ट्यपूर्ण रचना व ऐतिहासिक महत्त्व असलेले महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध रंगमंदिर अथवा नाट्यगृह. ते कोल्हापूर या शहरात आहे. केशवराव भोसले नाट्यगृह म्हणजेच पूर्वीचे ‘पॅलेस थिएटर’ होय. या नाट्यगृहाचे…
संवेदनाहरण ही शरीराची अशी अवस्था आहे की, ज्यामध्ये तात्पुरती संवेदना किंवा वेदना जाणीव होत नाही. हे वैद्यकीय किंवा पशुवैद्यकीय उपचारासाठी आवश्यक असते. या अवस्थेत वेदना मुक्ती , स्नायू शिथिल असणे…
[latexpage] मूळ संख्यांचे प्रमेय (Prime Number Theorem) सर्वप्रथम १८ व्या शतकात आद्रीअँ मारी लझांद्र आणि कार्ल फ्रीड्रिख गौस (गाउस) यांनी स्वतंत्रपणे मांडले. मूळ संख्याच्या प्रमेयाची सिद्धता १८९६ मध्ये जाक आदामार…
गट किंवा विभंग पर्वत. दोन खचदऱ्यांच्या मधला भाग की, ज्याचे कडे उंच असतात व माथा सपाट असतो, अशा भूविशेषाला किंवा खचदरीच्या दोन बाजूंस उंच कडे असणाऱ्या भूविशेषाला ठोकळ्या किंवा गट…
गोचीड हा अष्टपाद (Myriapoda) या संधिपाद संघातील प्राणी आहे. गोचीड ॲरॅक्निडा वर्गातील संधिपाद संघातील बाह्य परजीवी असून त्यांची लांबी सु. ३ – ५ मिमी. असते. वय, लिंग आणि प्रजातीप्रमाणे लांबीमध्ये…
इबोला विषाणू हा मनुष्य आणि इतर कपिवर्गीय प्राण्यांमध्ये (Primates) संसर्ग घडवणारा आक्रमक विषाणू आहे. फायलोव्हिरीडी (Filoviridae) कुळात त्याचा समावेश होतो. लॅटिन भाषेत फायलम (filum - filament) म्हणजे धागा किंवा तंतू…
(इ. स. पू. सु. २८७ —२१२). सुप्रसिद्ध प्राचीन ग्रीक गणिती व संशोधक. त्यांनी भूमिती, यामिकी (बलांची वस्तूंवर होणारी क्रिया आणि त्यामुळे निर्माण होणारी गती यांचा अभ्यास करणारे शास्त्र) व अभियांत्रिकी…
शहरीकरणाच्या वाढत्या विस्ताराने शहरात विविध संधी उपलब्ध होत असल्यामुळे नागरीक शहराकडे ओढले जातात. त्यामुळे शहरात झोपडपट्टयांचा विस्तार आणि दिवसागणिक जमिनीच्या वाढत्या किमती व बांधकाम साहित्याचे वाढते परिणाम अनुभवायला मिळतात. आर्थिक…
गुर्ना, अब्दुलरझाक : (२० डिसेंबर १९४८). आधुनिक काळातील प्रसिद्ध टांझानियन-ब्रिटिश कादंबरीकार आणि नोबेल पारितोषिकाचे मानकरी. टांझानियातील झांझिबार बेटावर जन्म. बालपण झांझिबारमध्ये गेले. १९६४ च्या झांझिबार क्रांतीनंतर झालेल्या हिंसाचारामुळे त्यांना स्थलांतर…
ज्वालामुखी उद्रेकाच्या माध्यमातून भूगर्भातील शिलारस (मॅग्मा) व इतर लाव्हाजन्य पदार्थांचे भूपृष्ठावर संचयन होऊन जो पर्वत तयार होतो, त्याला ज्वालामुखी पर्वत असे म्हणतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागी जमिनीला भेग अथवा नळीसारखे भोक पडून…
एक प्रसिद्ध शिवरूप. शिव आणि विष्णूचे एकाच देहात उभयरूप म्हणजे हरिहर. त्यासंबंधी अनेक कथा लोकमानसात प्रचलित आहेत. ‘पद्मपुराण’ असे सांगते की, सृष्टीची उत्पत्ती करणारा ब्रह्मा आणि स्त्रीयोनीस्वरूपात असलेल्या जनार्दनाचे एकत्रित…
'हरिपाठ' ही संत ज्ञानेश्वर विरचित सत्तावीस अभंगांची मालिका आहे. यामध्ये नऊ-नऊ अभंगांचे तीन गट आहेत. 'हरिपाठा'ला ‘वारकऱ्यांची संध्या’ असे म्हटले जाते. ज्ञानेश्वरांप्रमाणे नामदेव, निवृत्ती, सोपान, मुक्ताबाई यांचेही हरिपाठ प्रचलित आहेत.…
प्राचीन उंच पठारी किंवा पर्वतीय प्रदेशाचे विदारण आणि झीज (क्षरण/अपक्षरण) होऊन तयार झालेल्या किंवा उर्वरित (शिल्लक राहिलेल्या) पर्वतास ‘अवशिष्ट पर्वत’ असे म्हणतात. याला अवशेष पर्वत असेही म्हणतात. पृथ्वीच्या अंतर्गत शक्तींनी…
भूगर्भातील शिलारस (मॅग्मा) भूकवचाला विभंग न होता वरच्या दिशेने ढकलतो, तेव्हा भूकवचाला वरच्या दिशेने बाक येऊन त्याला घुमटाचा आकार प्राप्त होतो, त्यालाच घुमटी किंवा घुमटाकार पर्वत असे म्हणतात. इतर पर्वतांसारखे…
जेव्हा आर्थिक व्यवहरातील काही व्यक्तींकडे इतर व्यक्तिंपेक्षा अधिक अथवा जास्त सुसंगत माहिती किंवा ज्ञान असते, तेव्हा असममित माहिती या संकल्पनेचा वापर केला जातो. उदा., जुन्या वापरलेल्या मोटारगाड्यांच्या बाजारामधील विक्रेत्याकडे गाडीच्या…