या शिखराला शिखर ५८ असेही संबोधले जाते. हे काराकोरम पर्वतरांगेतील एक शिखर आहे. त्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची ७,४०९ मी. असून जगातील सुप्रसिद्ध अतिउंच पर्वत शिखरांपैकी ते एक आहे. पाकव्याप्त काश्मीरमधील गिलगिट-बाल्टिस्तानमध्ये…
गव्हाणकर, दत्तात्रय नारायण : (२२ एप्रिल १९१५ - २८ मार्च १९७१). शाहीर द. ना. गव्हाणकर. महाराष्ट्रातील सुप्रसिद्ध शाहीर. त्यांचा जन्म महागोंड, ता. आजरा, जि. कोल्हापूर येथे झाला. द. ना. गव्हाणकर…
अनगारिक धम्मपाल : (१७ सप्टेंबर १८६४—२९ एप्रिल १९३३). एक प्रसिद्ध बौद्ध भिक्षू, बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवन करणारे आणि बौद्धधर्मप्रसारक. त्यांचा जन्म श्रीलंकेतील डॉन कॅरोलिन्स या ठिकाणी हेवाविथरणा आणि मल्लिका या दाम्पत्यापोटी…
आगम (संस्कृतमध्ये आगम) हे क्रियापद मूळ गम् (गम) पासून आले आहे. ज्याचा अर्थ ‘जाणे’ आणि पूर्वपद म्हणजे ‘कडे’ आणि शास्त्रांना ‘जे प्रकट झाले आहे ते’ असे संबोधते. आगम म्हणजे ‘परंपरा’,…
भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी हा अनंतपूजेचा दिवस, एक व्रत व उत्सव म्हणून साजरा केला जातो. हे एक काम्यव्रत असून याचा संकल्प केला जातो. गतवैभव परत मिळावे, सुख, शांती आणि समृद्धी मिळावी…
जानोरीकर, त्र्यंबकराव डी. : (१३ जून १९२१ — २३ नोव्हेंबर २००६). हिंदुस्थानी संगीतातील भेंडीबाजार घराण्याच्या दुर्मीळ खंडमेरू शैलीचे प्रसिद्ध गायक. त्यांचा जन्म गुजरात राज्यातील अहमदाबाद येथे झाला. त्र्यंबकराव लहान असतानाच…
द्राविडी भाषासमुहातील एक भाषा. कोंडा भाषा प्रामुख्याने आंध्र प्रदेशातील श्रीकाकुलम्, विशाखापटनम्, पूर्व व पश्चिम गोदावरी, पार्वतीपुरम् मन्याम जिल्ह्यात आणि ओडिशाच्या कोरापुट जिल्ह्यात राहणारे ‘कोंड-दोरा’ या अनुसूचित जमातीचे लोक बोलतात. २०११…
थेरवादी बौद्ध साहित्यानुसार खन्धक हे विनयपिटकाचा भाग आहे. ‘खन्ध’ हा पाली शब्द असून त्याचा अर्थ स्कंध, तुकडा किंवा विभाग असा आहे. विनयपिटकामध्ये बौद्ध भिक्खू व भिक्खूनींसाठीच्या आचारसंहिता आणि अनुशासन यांची…
अट्ठसालिनी ही अभिधम्मपिटकातील धम्मसङ्गणिची अधिकृत अट्ठकथा (अर्थकथा / टीका अथवा विस्तृत कथा) म्हणून मानली जाते. धम्मसङ्गणि हा अभिधम्मातील मूलभूत तात्त्विक ग्रंथ असून त्यात चेतासिका,रूप,निब्बाण तसेच क्रमवार मांडलेल्या मातिका (Matrix) यांचे…
जयकर, रामचंद्र बाळकृष्ण : (७ जानेवारी १८२६ - २ ऑगस्ट १८६६ ?). एकोणिसाव्या शतकातील महाराष्ट्रातील एक थोर समाजसुधारक आणि परमहंस सभेचे पहिले आणि अखेरचे अध्यक्ष. त्यांचा जन्म मुंबई येथे पाठारे…
एकोणिसाव्या शतकातील महाराष्ट्रातील एक समाजसुधारक संस्था. दादोबा पांडुरंग तर्खडकर तिचे प्रवर्तक होते, तर रामचंद्र बाळकृष्ण जयकर तिचे पहिले आणि अखेरचे अध्यक्ष होते. १८४४ मध्ये सुरत येथे दादोबा पांडुरंग यांनी दुर्गाराम…
निसर्गातील साधन संपत्तीचा योग्य पद्धतीने वापर करण्यासंदर्भातला अभ्यास आर्थिक भूगोलात केला जातो. भूगोलशास्रात प्रामुख्याने निरीक्षण, प्रयोग आणि विश्लेषण या क्रियांद्वारे निसर्गातील घडामोडींचे सुसुत्रपद्धतीने मिळविलेले ज्ञान अभ्यासले जात असते. या ज्ञानाची…
अ डॉल्स हाउस : (१८७९). जागतिक नाट्यपरंपरेत वास्तववादी नाटकाचा प्रारंभ करणारी नाट्यकृती. हेन्रिक इब्सेन (१८२८-१९०६) या नॉर्वेच्या नाटककाराचे १८७९ मध्ये लिहिलेले आणि त्याच वर्षी प्रथमतः सादर केलेले हे तीन अंकी…
भट्ट, श्रीनिवास : (१६२५ - १६९५). योगप्रकारातील हठयोग विषयावरील ‘हठरत्नावली’ या ग्रंथाचे लेखक. त्यांनी श्रीनिवास योगी या नावाने ग्रंथाचे लेखन केले आहे. ग्रंथाच्या पहिल्या अध्यायाच्या सुरुवातीलाच भट्ट यांनी स्वतःबद्दलची माहिती…
ॲनॅक्सॅगोरस : (इ.स.पू.सु. ५०० — इ.स.पू.सु. ४२८). प्राचीन ग्रीक तत्त्वज्ञ. त्याचा जन्म आशिया मायनरच्या क्लाझॉमेनी (आयोनिया) या ठिकाणी झाला. त्यामुळे ‘क्लाझॉमेनीचा ॲनॅक्सॅगोरस’ या नावानेही तो प्रसिद्ध आहे. तत्त्वज्ञान हा त्याच्या…