गंबूह (Gambooh)

पृथ्वीच्या कवचातून (Crust) फिरणाऱ्या गरम, खनिजयुक्त पाण्यातून घन पदार्थांच्या अवक्षेपणाने तयार  झालेले जलऔष्णिक साठे. हे साठे खनिजांचा संचय असून तांबे, सोने, चांदी, शिसे आणि जस्त यांसह इतर धातूंचे स्रोत आहेत.…

दुर्मीळ मृत्तिकांची मूलद्रव्ये असलेला फ्ल्युओरो-कार्बोनेट खनिजांचा एक समूह. प्रथम वर्णन १८३८ मध्ये स्वीडनमधील बॅस्टनास खाणीवरून.  रसायनिक संज्ञा CO₃F; ज्यामध्ये सेरियम, लँथॅनम आणि निओडिमियम सारखे हलके घटक आणि क्वचित इट्रियम असतात.…

ॲगेट या खनिजाचे भारतीय नाव. चालसेडोनी या सूक्ष्मस्फटिकी प्रकारातील. हे प्रामुख्याने क्वार्ट्झ (SiO₂) पासून बनलेले असून सिलिका समूहातील महत्त्वाचे खनिज. त्याच्या आकर्षक पट्टेदार रचनेमुळे आणि विविध रंगांमुळे अकीक रत्न म्हणून…

काही चुनखडक बुंदीच्या कळ्यांसारख्या गोलसर व सूक्ष्म कणांनी बनलेले असतात. पाण्यातील माशांच्या अंड्यांच्या पुंजक्यासारखा त्यांचा देखावा असल्यामुळे अशा खडकांना अंदुकाश्म किंवा अंदुकी चुनखडक  म्हणतात. त्यांच्या घटक कणांना अंदुके (Ooids) असे…

(ॲमेझॉन स्टोन). हिरवट-निळ्या मायक्रोक्लीन फेल्स्पार (Microcline Feldspar) खनिजाचा प्रकार. ॲमेझॉन नदीवरून या खनिजाला नाव दिले असले, तरी तिथे त्याचे मोठे साठे आढळत नाहीत. रासायनिक संघटन : पोटॅशियमयुक्त फेल्डस्पार समूहातील खनिज.…

युनेस्कोद्वारा घोषित जागतिक भूवैज्ञानिक उद्यान. उत्तर अटलांटिक महासागरातील पोर्तुगालच्या हद्दीत नऊ बेटांच्या अझोर्स द्वीपसमूहाला यूनेस्काने २०१५ मध्ये जागतिक भूवैज्ञानिक उद्यानाचा दर्जा दिला. या द्वीपसमूहावर भव्य पर्वतरांगा, सुप्त, शंकूच्या आकारांची व…

दगडी कोळशाचा सर्वांत उच्च श्रेणीचा (Highest Rank Coal) प्रकार. अँथ्रॅसाइट खनिजात कार्बनचे प्रमाण खूप जास्त आणि बाष्पनशील द्रव्यांचे प्रमाण अत्यल्प असते. कोळशाच्या उत्क्रांती (Coalification) प्रक्रियेतील हा सर्वांत परिपक्व व रूपांतरिेत…

फेल्स्पार-समृद्ध जाडकणी संशकली अवसादी खडक. अर्कोज खडक फेल्स्पारमय ॲरेनाइट म्हणूनही ओळखला जातो. वालुकाश्मांच्या वर्गीकरणात फेल्स्पाराचे प्रमाण ≥२५%, क्वॉर्ट्झचे प्रमाण साधारणतः ५०–७५% दरम्यान असते, तर उर्वरित भागात कोनीय व उप कोनीय…

अँल्युमिनोसिलिकेट गटातील खनिज. हे नेसोसिलिकेट प्रकारची संरचना दाखवते. रासायनिक संज्ञा Al2SiO5. हे खनिज ठिसूळ असून समचतुर्भुज स्फटिक प्रणालीत तयार होते. लांबट निमुळते वा स्तंभाकार आकाराचे स्फटिक. पांढरट, गुलाबी लाल, जांभळा,…