बाळू पालवणकर (Balu Palwankar)
पालवणकर, बाळू : (१९ मार्च १८७६ - ४ जुलै १९५५). पहिल्या भारतीय क्रिकेट संघातील खेळाडू आणि विख्यात गोलंदाजपटू. पूर्ण नाव बाळू बाबाजी पालवणकर. पी. बाळू या नावेही प्रसिद्ध. त्यांचा जन्म…
पालवणकर, बाळू : (१९ मार्च १८७६ - ४ जुलै १९५५). पहिल्या भारतीय क्रिकेट संघातील खेळाडू आणि विख्यात गोलंदाजपटू. पूर्ण नाव बाळू बाबाजी पालवणकर. पी. बाळू या नावेही प्रसिद्ध. त्यांचा जन्म…
अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात अमेरिकेच्या व्यापार वसाहती भरभराटीस आल्या, तेव्हा त्यांना एकसमान विनिमय माध्यम असावे याची जाणीव झाली. विनिमय माध्यम म्हणून चलन उदयास आले आणि चलनाच्या गरजेतून अमेरिकन बँकिंगचा उदय झाला.…
भारतातील एक अनुसूचित जमात. यांची वस्ती हिमालयातील तेराई भागात, तसेच उत्तराखंडमधील डेहराडून, नैनिताल, पौरी गढवाल, चंपावत या जिल्ह्यांत आणि उत्तर प्रदेशातील बिजनोर या भागात आढळून येते. यांना बुक्सा, बक्सा किंवा…
एक प्रसिद्ध शिवरूप. शिव-पार्वतीचे एकाच देहात उभयरूप म्हणजे अर्धनारीश्वर किंवा अर्धनारीनटेश्वर होय. शिव आणि शक्ती हे संयुक्त तत्त्व सृष्टीचे मूळ आहे. या उभयतांच्या संयोगातून चराचर विश्व निर्माण झाले, अशी समजूत…
स्राफा, पिएरो (Sraffa, Piero) : (५ ऑगस्ट १८९८ – ३ सप्टेंबर १९८३). एकोणिसाव्या शतकातील एक प्रभावी अर्थतज्ज्ञ. मूल्य सिद्धांत, बाजारपेठीय अर्थशास्त्र, संभाव्यता सिद्धांत या क्षेत्रांत स्राफा यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे.…
भारतातील एक अनुसूचित जमात. ही जमात मुख्यत: मध्य प्रदेशातील होशंगाबाद, पन्ना, साटणा, देवास इत्यादी जिल्ह्यांच्या डोंगराळ भागांत वास्तव्यास आहेत. ‘म’ म्हणजे ‘आपण’ आणि ‘वासी’ म्हणजे ‘रहिवासी’ या दोन शब्दांतून मवासी…
दक्षिणपूर्व आशियातील पूर्व जावा (इंडोनेशिया) मधील एक पुरातत्त्वीय स्थळ. ते सोलो नदीच्या काठावर असून येथे १९३१ ते १९३३ या काळात डब्ल्यू. एफ. एफ. ऑपनउर/ऑपेनूर्थ, टेर हार आणि जी. एच. आर.…
एम्पेडोक्लीझ : (इ.स.पू. सु. ४९०—४३०). ग्रीक तत्त्ववेत्ता, कवी, धार्मिक गुरू आणि शरीरविज्ञानशास्त्रज्ञ. सॉक्रेटिस पूर्वीच्या तत्त्ववेत्त्यांमध्ये त्यांचे स्थान अत्युच्च मानले जाते. त्यांचा जन्म सिसिलीमधील ॲक्रागास येथे झाला. विश्व एकजिनसी द्रव्य आहे…
सामान्यतः चर्चच्या परिसरात एका उंच मनोऱ्यावर घंटा बसविलेली असते. या मनोऱ्याला ‘घंटाघर’ (बेल टॉवर; Bell tower) म्हणतात. त्यास ‘कँपनीली’ ही इटालियन संज्ञा असून, ती ‘Campana’ (घंटा) या मूळ शब्दावरून आली…
मोजकर्तो. पर्निंग. दक्षिणपूर्व आशियातील पूर्व जावा (इंडोनेशिया) मधील एक पुरातत्त्वीय स्थळ. मानवी उत्क्रांती आणि स्थलांतर यांवर प्रकाश टाकणारे हे महत्त्वपूर्ण स्थळ आहे. नेदर्लंड्स इंडीजचे भूगर्भीय सर्वेक्षण संस्थेचे जीवाश्मशास्त्रज्ञ गस्टाव्ह हेन्रिक…
अब्बूरी छायादेवी : (१३ ऑक्टो १९३३ - २८ जून २०१९). तेलुगू साहित्यातील एक अग्रगण्य लेखिका. त्यांनी आपल्या साहित्यिक कृतींद्वारे विशेषतः स्त्रियांच्या जीवनातील साध्या-सोप्या परंतु खोलवर परिणाम करणाऱ्या अनुभवांचे चित्रण केले…
भारतातील सांख्यिकीय संशोधनातील एक प्रमुख संस्था. या संस्थेची सुरुवात प्रेसिडेंसी महाविद्यालयातील भौतिकशास्त्राचे प्राध्यापक व प्रसिद्ध सांख्यिकीतज्ज्ञ प्रशांत चंद्र महालनोबिस व त्यांचे काही सहकारी यांनी एका छोट्या सांख्यिकी प्रयोगशाळेत केली. संस्थेची…
भारतातील एक अनुसूचित जमात. या जमातीचे वास्तव्य जम्मू व काश्मीर राज्यातील लडाख जिल्ह्यातील मुख्यतः गारकून, दारचीक, चुलीचान, गुरगुरडो, बटालिक, दाह, हानो, गार्कोन या खेड्यांमध्ये व सिंधू नदीच्या खोऱ्यांत आढळते. लडाखी…
इंडोनेशियातील एक पुरातत्त्वीय स्थळ. ते मध्य जावा बेटावरील सोलो शहराच्या उत्तरेस सु. ५६ चौ. किमी. क्षेत्रावर पसरलेले आहे. मानवी तसेच विविध प्राण्यांच्या आणि वनस्पतींच्या जीवाश्मांचा खजिना सापडल्यामुळे सांगिरान हे स्थळ…
जोशी, ज्येष्ठराज भालचंद्र : (२८ मे १९४९). भारतीय रासायनिक अभियंता आणि अणुशास्त्रज्ञ. त्यांचा जन्म महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील मसूर या गावी झाला. त्यांनी मुंबई विद्यापीठाच्या युनिव्हर्सिटी डिपार्टमेंट ऑफ केमिकल टेक्नॉलॉजी (आताचे…