फ्लॉरेन्स बेल (Florence Bell)

बेल, फ्लॉरेन्स : (१ मे १९१३ — २३ नोव्हेंबर २०००). ब्रिटीश महिला जीवशास्त्रज्ञ. डीएनए संरचनेच्या शोधात त्यांनी महत्त्वाचे योगदान दिले आहे. बेल यांचा जन्म लंडनमध्ये एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. त्यांनी…

वमनधौती (Vaman Dhauti)

षट्कर्म शुद्धिक्रियांपैकी धौती क्रियेचा एक प्रकार. धौती म्हणजे धुणे, स्वच्छ करणे. धौतीचे अंतर्धौती, दंतधौती, हृदधौती आणि मूलशोधन किंवा गणेश क्रिया इ. प्रकार आहेत. वमनधौती हा हृद्धौतीचा एक प्रकार आहे. येथे…

वस्त्रधौती (Vastra Dhauti)

षट्कर्म शुद्धिक्रियांपैकी धौती क्रियेचा एक प्रकार. धौती म्हणजे धुणे, स्वच्छ करणे. धौतीचे अंतर्धौती, दंतधौती, हृदधौती आणि मूलशोधन किंवा गणेश क्रिया इ. प्रकार आहेत. वस्त्रधौती हा हृद्धौतीचा एक प्रकार आहे. येथे…

Read more about the article सावंतवाडीची नाणी (Coins of Sawantwadi)
राजेबहादरी पैसा. चित्रसंदर्भ :https://www.zeno.ru/showphoto.php?photo=257954

सावंतवाडीची नाणी (Coins of Sawantwadi)

दक्षिण कोकणातील सावंतवाडी व आसपासच्या काही प्रदेशांचे अधिपती सावंत यांनी इ. स. सतराव्या शतकापासून पाडलेली नाणी. सावंत हे मूळ भोसल्यांच्या कुळातीलच असून पूर्वी प्रभू नामक सत्ताधीशांच्या पदरी होते. मात्र पुढे…

सार्वजनिक आणि एकत्रित सांडपाणी शुद्धीकरण केंद्रे  (Common and Combined Wastewater treatment plant)

औद्योगिक वसाहतींमध्ये असलेल्या कारखान्यांचे सांडपाणी गोळा करणे, त्याचे शुद्धीकरण करणे आणि ते पर्यावरणामध्ये सोडणे ह्या कामासाठी सामायिक शुद्धीकरण केंद्राचा उपयोग करण्याची कल्पना सर्वमान्य झाली आहे. ह्या केंद्रांचा उपयोग मुख्यतः छोट्या…

अंगुत्तर निकाय

हा पाली तिपिटक- सुत्तपिटकातील चौथा निकाय ग्रंथ आहे . गौतम बुद्ध यांच्या उपदेशांचे संख्यात्मक (संख्याबद्ध शैली ) म्हणजे अंकानुसार वाढत जाणारे वर्गीकरण हे या निकायाचे ठळक वैशिष्ट्य आहे.अंगुत्तर म्हणजे,‘एक अंकानुसार…

मार्गारेट रॉसिटर (Margaret Rossiter)

रॉसिटर, मार्गारेट : (८ जुलै १९४४ — ३ ऑगस्ट २०२५). अमेरिकन विज्ञान इतिहासकार. महिला शास्त्रज्ञ आणि संशोधकांच्या कामगिरीची कबुली पुरुष सहकाऱ्यांना देण्याविरुद्ध असलेल्या पक्षपाताचे वर्णन करण्यासाठी त्यांनी १९९३ मध्ये 'माटिल्डा…

अगरिया जमात (Agaria Tribe)

भारतातील एक अनुसूचित जमात. ही जमात मुख्यत: मध्य प्रदेशातील मंडला, बालाघाट, सिधी, कटनी, शहडोल, सिंगरौली, अनुपपूर, उमरिया, दिंडोरी, नेतरहाट इत्यादी जिल्ह्यांत आढळून येते. तसेच काही अगरिया लोक बिहार, गुजरात, झारखंड,…

अष्टसिद्धी (Ashtasidhhi ; Eight accomplishment)

योगशास्त्रातील प्रमुख आठ सिद्धींना ‘अष्टसिद्धी’ म्हणतात. सामान्यतः 'सिद्धी' या मराठी शब्दाचा अर्थ ‘साधनेतून मिळणारी विशेष शक्ती’, परंतु योगशास्त्रानुसार सिद्धी म्हणजे बाहेरून प्राप्त होणारी विशेष शक्ती नसून आपल्याच शरीरात, इंद्रियांमध्ये आणि…

डग्लस फेअरबँक्स – सीनियर (Douglas Fairbanks Senior)

फेअरबँक्स, डग्लस सिनियर (Fairbanks, Douglas Senior) : (२३ मे १८८३—१२ डिसेंबर १९३९). अमेरिकन मूक चित्रपटातील प्रसिद्ध अभिनेता व निर्माता आणि हॉलिवुड मूकपट सृष्टीतील आद्य महानायक. फेअरबँक्स यांचा जन्म अमेरिकेतील डेनवर…

Read more about the article अथर्वन ऋषी (Atharvan Rishi)
पारंपरिक चित्र

अथर्वन ऋषी (Atharvan Rishi)

अथर्वन ऋषी : एक वैदिक ऋषी. त्यांच्या वंशात उत्पन्न झालेला ऋषिसमुदायही अथर्वन याच नावाने ओळखला जातो. अथर्वन ऋषी यांना अथर्वा या नावानेही ओळखले जाते. अथर्वन या शब्दाचा अर्थ ‘अग्नी आणि…

अणुकेंद्रीय छायाचित्रण पायस तंत्र (Nuclear photographic emulsion)

अणुकेंद्रकीय प्रारणे आणि उच्च ऊर्जेचे कण (high energy particles) यांचे मार्ग आणि परस्परक्रिया नोंदविण्यासाठी वापरले जाणारे तंत्र. या तंत्रातील पायस सामान्य छायाचित्रणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पायसापेक्षा अधिक जाड, अधिक संवेदनशील आणि…

आभासी चलन (Virtual Currency)

अमूर्त स्वरूपातील एक चलन. विनिमयाचे माध्यम म्हणून चलनाचा इतिहास हा वस्तूविनिमयापासून ते संगणकयुगातील आभासी चलनापर्यंत अत्यंत रोचक असा आहे. चलन हे व्यवहाराचे माध्यम म्हणून सर्वमान्य आणि सर्वांना स्वीकारार्ह्य होण्यासाठी चलनाला…

मोग्गल्लान व्याकरणकार (मोग्गल्लान/मोग्गलान/मोग्गलायन–moggallāna/moggalāna/mogga-lāyana)

मोग्गल्लान  व्याकरणकार   (मोग्गल्लान/मोग्गलान/मोग्गलायन–moggallāna/moggalāna/mogga-lāyana) पाली भाषेचे श्रीलंकेतील प्रसिद्ध व्याकरणकार व ‘मोग्गल्लान व्याकरण’ या ग्रंथाचे कर्ते. श्रीलंकेतील उदुम्बरगिरीच्या महाकस्सप्पांचे शिष्य आणि अनुराधपुरातील थूपाराम विहाराचे अधिपती. तिपिटक (त्रिपिटक) साहित्याबरोबरच पाली व्याकरण आणि संस्कृत…

अक्षय्य बल (Conservative force)

बलाने केलेले कार्य (work) वस्तूने मार्गक्रमण केलेल्या मार्गावर अवलंबून न राहता केवळ सुरुवातीच्या आणि अंतिम स्थितीवर अवलंबून असते, या बलाला अक्षय्य बल असे म्हणतात. अशा बलाच्या प्रभावाखाली वस्तू एका बंद…