मायकेल रॉबर्ट क्रेमर (Michael Robert Kremer)

क्रेमर, मायकेल रॉबर्ट (Kremer, Michael Robert) : (१२ नोव्हेंबर १९६४). एक प्रसिद्ध अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ आणि नोबेलस्मृती पुरस्काराचे सहमानकरी. जागतिक स्तरावरील गरिबी दूर करण्यासाठी अवलंबिलेल्या प्रयोगात्मक दृष्टिकोणामुळे प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ अभिजित बॅनर्जी…

आंतरभाषा (Interlanguage)

‘आंतरभाषा’ म्हणजे द्वितीय भाषा किंवा नंतरची कितवीही लक्ष्यभाषा शिकत असताना, तिच्या काही अभिव्यक्तींच्या आधारे व्यक्तीने मनात तयार केलेली मर्यादित भाषिक व्यवस्था. ‘आंतरभाषा’ ही संज्ञा वेगवेगळ्या संदर्भात उपयोगात आणलेली दिसते. आज…

ॲना मणी (Anna Mani)

मणी, ॲना : (२३ ऑगस्ट १९१८ — १६ ऑगस्ट २००१). भारतीय हवामानशास्त्राच्या पहिल्या महिला शास्त्रज्ञ. भारतीय हवामान विभागाच्या उपमहासंचालक या पदावरून त्या सेवानिवृत्त झाल्या आणि रामन संशोधन संस्थेत अभ्यागत प्राध्यापक…

यमुना कृष्णन (Krishnan Yamuna)

कृष्णन, यमुना : (२५ मे १९७४).  भारतात जन्मलेल्या अमेरिकन शास्त्रज्ञ. जीवरसायनशास्त्रातील त्यांच्या उल्लेखनीय कामाबद्दल भारतातील विज्ञान आणि तंत्रज्ञानासाठीचे शांती स्वरूप भटनागर पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले (२०१३). तसेच त्यांना रसायनशास्त्र…

हंटर आयोग – भारतीय शिक्षण आयोग, १८८२ (Hunter Commission – Indian Education Commission, 1882)

स्वातंत्र्यपूर्व काळातला एक शैक्षणिक आयोग. वूडचा खलित्यातील शिफारशींवर विचार करण्यासाठी सरकारने इ. स. १८८२ साली हंटर कमिशन नेमले. यालाच भारतीय शिक्षण आयोग असेही म्हणतात. लॉर्ड रिपन यांनी ३ फेब्रुवारी १८८२…

अमरावती शहर, आंध्र प्रदेश (Amaravati City, Andhra Pradesh)

भारतातील आंध्र प्रदेश राज्याची नव्याने स्थापन केलेली राजधानी. लोकसंख्या १,४०,००० (२०१८). राज्याची राजधानी म्हणून विकसित होत असलेले हे एक सुनियोजित शहर आहे. आंध्र प्रदेश राज्यातील गुंतूर जिल्ह्यात कृष्णा नदीच्या काठावर…

रामदास (Ram Das)

गुरू रामदास : (२४ सप्टेंबर १५३४—१ सप्टेंबर १५८१). शिखांचे चौथे गुरू. मूळ नाव भाई जेठा. त्यांचा जन्म लाहोरमधील चुना मंडी येथे झाला. वडिलांचे नाव हरिदास, तर आईचे नाव दया कौर.…

कच्चायन-व्याकरण.

कच्चायन-व्याकरण (Kaccāyana vyākaraṇa)  आचार्य कच्चायन  यांनी रचलेला पाली भाषेतील एक प्राचीन व्याकरणग्रंथ. त्याचा कालखंड अज्ञात आहे. काही विद्वानांच्या मते, तो साधारण इ.स. ५ व्या ते ७व्या शतकाच्या दरम्यान तयार झाला…

जलप्रपात रेषा (Fall Line)

पठाराच्या कडांवर जेथे नद्यांचे प्रवाह स्फटिकमय कठीण खडकांच्या प्रदेशातून एकदम मृदु खडकांच्या सखल मैदानी प्रदेशात किंवा किनारपट्टी मैदानात प्रवेश करतात, तेथे अनेक धबधबे (जलप्रपात) व द्रुतवाह यांची मालिकाच निर्माण होते.…

जैवतंत्रज्ञान साधने (Tools in Biotechnology/Genetic engineering)

जीवशास्त्र आणि तंत्रज्ञान यांच्या संयोजनातून तयार झालेली जैवतंत्रज्ञान ही एक विज्ञानाची शाखा आहे. यामध्ये मानवी आरोग्य सुधारण्यासाठी जैविक प्रक्रिया किंवा जैविक प्रणाली यांचा वापर केला जातो. तसेच विशिष्ट उद्दिष्टांसह उत्पादने…

मंबिल्लिकालाती गोविंद कुमार मेनन (Mambillikalathil Govind Kumar Menon)

मेनन, मंबिल्लिकालाती गोविंद कुमार : (२८ ऑगस्ट १९२८ — २२ नोव्हेंबर २०१६). भारतीय भौतिकीविज्ञ. दोन दशकाहून अधिक काळ त्यांनी भारताच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान धोरण निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांच्या या…

मुदियेट्टू (Mudiyettu)

मुदियेट्टू : केरळमधील धार्मिक नृत्यनाट्य कला. ही कला मुख्यतः मध्य केरळमधील एर्नाकुलम, त्रिशूर, कोट्टायम आणि इडुक्की जिल्ह्यांत सादर केली जाते. मुदियेट्टू हे भद्रकाली (काली देवी) आणि दारिका नावाच्या राक्षसाच्या युद्धावर…

निनाबाली (Ninabali)

निनाबाली : (निनावली).  केरळ मधील प्रसिद्ध विधी लोककला. ही मुख्यतः उत्तर केरळमधील कन्नूर आणि कोझिकोड जिल्ह्यांत लोकप्रिय आहे. निनाबाली ही मलया समाजाची पारंपरिक लोककला असून, ती पानर समाजाकडूनही सादर केली…

ओमप्रकाश वाल्मिकी (Omprakash Walmiki)

वाल्मिकी, ओमप्रकाश (Valmiki, Omprakash) : (३० जून १९५० – १७ नोव्हेंबर २०१३). एक प्रसिद्ध भारतीय हिंदी दलित साहित्यिक. त्यांचा जन्म उत्तर प्रदेशातील मुजफ्फरनगर जिल्ह्यातील बरला गावात वाल्मिकी समुदायात झाला. वाल्मिकी…

आंतरराष्ट्रीय परिचर्या परिषद (International Council of Nurses)

स्वरूप व व्याख्या : आंतरराष्ट्रीय परिचर्या परिषद ही जगभरातील परिचारिकांच्या हितासाठी कार्य करणारी पहिली आंतरराष्ट्रीय संस्था आहे. या संस्थेची स्थापना १८९९ मध्ये झाली असून तिचे मुख्यालय स्वित्झर्लंड मधील जिनीव्हा येथे…