माँ पले ज्वालामुखी (Mount Pelee Volcano)

माँ पले ज्वालामुखी

वेस्ट इंडीजमधील लेसर अँटिलीस बेटांपैकी मार्तीनीक बेटावरील जागृत ज्वालामुखी व ज्वालामुखी पर्वत. मार्तीनीक बेटाच्या अगदी उत्तर भागात माँ पले हा ...
अमरावती शहर, आंध्र प्रदेश (Amaravati City, Andhra Pradesh)

अमरावती शहर, आंध्र प्रदेश

भारतातील आंध्र प्रदेश राज्याची नव्याने स्थापन केलेली राजधानी. लोकसंख्या १,४०,००० (२०१८). राज्याची राजधानी म्हणून विकसित होत असलेले हे एक सुनियोजित ...
जलप्रपात रेषा (Fall Line)

जलप्रपात रेषा

पठाराच्या कडांवर जेथे नद्यांचे प्रवाह स्फटिकमय कठीण खडकांच्या प्रदेशातून एकदम मृदु खडकांच्या सखल मैदानी प्रदेशात किंवा किनारपट्टी मैदानात प्रवेश करतात, ...
बाराटांग बेट (Baratang Island)

बाराटांग बेट

बंगालच्या उपसागरातील अंदमान व निकोबार या भारताच्या केंद्रशासित प्रदेशातील एक बेट. बाराटांग बेटाला रांचीवालाज बेट असेही म्हटले जाते; कारण एकोणिसाव्या ...
बॅरन बेट (Barren Island)

बॅरन बेट

भारताच्या अंदमान व निकोबार या केंद्रशासित प्रदेशातील एक छोटेसे बेट. भारतीय उपखंडातील एकमेव जागृत ज्वालामुखी या बेटावर असल्यामुळे ते विशेष ...
बालतोरो हिमनदी (Baltoro Glacier)

बालतोरो हिमनदी

हिमालय पर्वतातील काराकोरम या पर्वतश्रेणीतून वाहणारी एक हिमनदी. पाकव्याप्त काश्मीरमधील गिलगिट-बाल्टिस्तान प्रदेशातील शिगार जिल्ह्यात ही हिमनदी आहे. तिची लांबी ६३ ...
उत्तर ध्रुव (North Pole)

उत्तर ध्रुव

पृथ्वीच्या अक्षाचे उत्तर टोक म्हणजेच उत्तर ध्रुव होय. पृथ्वी गोलाकार असून ती आपल्या अक्षाभोवती म्हणजेच स्वत:भोवती पश्चिमेकडून पूर्वेस फिरते. पृथ्वीच्या ...
दक्षिण ध्रुव (South Pole)

दक्षिण ध्रुव

पृथ्वीच्या मध्यातून उत्तर-दक्षिण जाणाऱ्या काल्पनिक रेषेला तिचा परिवलन अक्ष म्हणतात व या परिवलन अक्षाभोवती पृथ्वी पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरत असते, त्याला ...
विषुवदिन (Equinox)

विषुवदिन

संपातदिन. २१ मार्च आणि २३ सप्टेंबर या दोन दिवसांना विषुवदिन म्हणून ओळखले जाते. या दोन दिवशी पृथ्वीवरील कोणत्याही ठिकाणी दिनमान ...
दिवस व रात्र (Day and Night)

दिवस व रात्र

सूर्योदय ते सूर्यास्त म्हणजे जो उजेडाचा कालावधी असतो, त्याला दिवस आणि सूर्यास्त ते सूर्योदय यांदरम्यान जो अंधाराचा कालावधी असतो, त्याला ...
दिनमान व रात्रिमान (Day and Night Length)

दिनमान व रात्रिमान

भौगोलिक दृष्ट्या पृथ्वीवरील एखाद्या ठिकाणी प्रत्यक्ष उजेडाचा कालावधी म्हणजे दिनमान, तर प्रत्यक्ष अंधाराचा कालावधी म्हणजे रात्रिमान होय. म्हणजेच सूर्योदय ते ...
चिंबोराझो शिखर (Chimborazo Peak)

चिंबोराझो शिखर 

दक्षिण अमेरिकेतील अँडीज पर्वतातील कॉर्डिलेरा ऑक्सीडेंटाल या पर्वतश्रेणीतील एक ज्वालामुखी पर्वत शिखर. एक्वादोर या देशाच्या मध्यवर्ती भागात हे शिखर असून ...
कोटोपाक्सी ज्वालामुखी (Cotopaxi Volcano)

कोटोपाक्सी ज्वालामुखी

दक्षिण अमेरिकेतील अँडीज पर्वताच्या कॉर्डिलेरा सेंट्रल या पर्वतश्रेणीतील एक जागृत ज्वालामुखी आणि शिखर. स्थानिक भाषेनुसार ‘Coto’ चा अर्थ होतो ‘मान’ ...
उत्तरायण व दक्षिणायन (Summer Solstice and Winter Solstice)

उत्तरायण व दक्षिणायन

भौगोलिक दृष्ट्या सूर्याच्या दक्षिणेकडून उत्तरेकडे आणि उत्तरेकडून दक्षिणेकडे होणाऱ्या भासमान भ्रमणाला अनुक्रमे उत्तरायण व दक्षिणायन असे म्हणतात. २२ डिसेंबर ते ...
विंडवर्ड बेटे (Windward Islands)

विंडवर्ड बेटे

वेस्ट इंडीज बेटांपैकी लेसर अँटिलीसमधील दक्षिणेकडील वक्राकार द्वीपमालिकेला विंडवर्ड असे संबोधले जाते. विंडवर्डचा शब्दश: अर्थ म्हणजे वातसन्मुख दिशेला (वाऱ्याच्या दिशेला) ...
लेसर अँटिलीस बेटे (Lesser Antilles Islands)

लेसर अँटिलीस बेटे

कॅरिबियन समुद्रातील वेस्ट इडीज बेटांपैकी अँटिलीस द्वीपसमूहातील लहान बेटांची वक्राकार द्वीपमालिका. उत्तरेस व्हर्जिन बेटांपासून ते दक्षिणेस ग्रेनेडापर्यंत उत्तर-दक्षिण दिशेत पसरलेली ...
अँटिलीस बेटे (Antilles Islands)

अँटिलीस बेटे

कॅरिबियन समुद्रातील वेस्ट इंडीज बेटांमधील अनेक बेटांचा समूह. वेस्ट इंडीजमधील बहामा वगळता उर्वरित सर्व बेटांना अँटिलीस या नावाने ओळखले जाते ...
ग्रेटर अँटिलीस बेटे (Greater Antilles Islands)

ग्रेटर अँटिलीस बेटे

कॅरिबियन समुद्रातील वेस्ट इंडीज बेटांपैकी अँटिलीस द्वीपसमूहातील आकाराने सर्वांत मोठ्या बेटांचा समूह. अँटिलीस द्वीपसमूहाचे ग्रेटर अँटिलीस व लेसर अँटिलीस असे ...
सागरांतर्गत पर्वत (Seamount or Submarine Mountain)

सागरांतर्गत पर्वत

महासागरांच्या तळभागापासून वर उंचावलेले ज्वालामुखी पर्वत, मध्य महासागरी पर्वतरांगा व सागरी पठार (गुयोट) यांचा समावेश सागरांतर्गत पर्वतांमध्ये केला जातो. याला ...
वली पर्वत (Fold Mountain)

वली पर्वत

भूकवचाला घड्या पडून किंवा त्याचे वलीभवन (वलीकरण) होऊन जे पर्वत निर्माण होतात, त्यांना वली पर्वत किंवा घडी पर्वत म्हणून ओळखले ...