हिंदी महासागरातील पर्यावरणावर मानवी व्यवसायांचा परिणाम (Impact of Human Activity on Environment of Indian Ocean)

हिंदी महासागरातील पर्यावरणावर मानवी व्यवसायांचा परिणाम

यूरोपीयन वसाहतकऱ्यांनी हिंदी महासागर प्रदेशातील संसाधनांची लूट केल्यामुळे भूभागावरील आणि महासागरावरील पर्यावरणाची अवनती झाल्याचे अनेक पुरावे मिळतात. वृक्षतोड, शेती व ...
हिंदी महासागरातील पर्यटन (Tourism in Indian Ocean)

हिंदी महासागरातील पर्यटन

हिंदी महासागराच्या किनार्‍यालगतचा परिसर आणि महासागरातील असंख्य बेटे पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाची आहेत. हिंदी महासागरात असलेली अनेक लहानमोठी बेटे, त्या ...
हिंदी महासागराच्या तळावरील निक्षेप (Bottom Deposits in Indian Ocean)

हिंदी महासागराच्या तळावरील निक्षेप

जगातील तीन प्रमुख महासागरांपैकी हिंदी महासागराला नद्यांद्वारे होणाऱ्या गाळाच्या पुरवठ्याचे प्रमाण सर्वाधिक आहे. त्यापैकी जवळजवळ निम्मा गाळ एकट्या भारतीय उपखंडातील ...
हिंदी महासागरातील पाण्याचे तापमान व लवणता (Temperature and Salinity of Indian Ocean Water)

हिंदी महासागरातील पाण्याचे तापमान व लवणता

हिंदी महासागराच्या वेगवेगळ्या भागातील पाण्याचे तापमान आणि त्याची लवणता यांत तफावत आढळते. परिणाम करणाऱ्या वेगवेगळ्या घटकांनुसार पाण्याचे हे गुणधर्म ठरत ...
हिंदी महासागरातील प्रवाह (Currents in Indian Ocean)

हिंदी महासागरातील प्रवाह

पर्जन्य, वारा व सौरऊर्जा या वातावरणीय घटकांच्या सागरी पृष्ठभागाशी होणाऱ्या आंतरक्रिया, महासागरी पाण्याचे स्रोत आणि खोल सागरी अभिसरण प्रवाह यांच्या ...
हिंदी महासागरातील भरती-ओहोटी (Tides in Indian Ocean)

हिंदी महासागरातील भरती-ओहोटी

चंद्र आणि सूर्य यांच्या गुरुत्वाकर्षणाच्या परिणामांमुळे पृथ्वीवरील महासागरासारख्या मोठ्या जलाशयातील पाण्याच्या पातळीत आवर्ती (ठराविक कालांतराने पुन:पुन्हा होणारे) चढउतार होतात, यांस ...
हिंदी महासागरातील व्यापार व वाहतूक (Trade and Transportation through Indian Ocean)

हिंदी महासागरातील व्यापार व वाहतूक

पूर्वीच्या काळी ब्रिटिश, डच व पोर्तुगीजांनी मसाल्याचे पदार्थ, रेशीम व इतर आशियाई उत्पादनांचा व्यापार विकसित केला. त्या दृष्टीने त्यांनी हिंदी ...
हिंदी महासागरावरील हवामान (Climate on Indian Ocean)

हिंदी महासागरावरील हवामान

हिंदी महासागराचा काही भाग उत्तर गोलार्धात, तर सर्वाधिक भाग दक्षिण गोलार्धात आहे. विषुववृत्तापासूनचे अंतर आणि ऋतूनुसार पृष्ठीय जलाच्या तापमानात तफावत ...
हिंदी महासागराचे समन्वेषण आणि संशोधन (Exploration and Research of Indian Ocean)

हिंदी महासागराचे समन्वेषण आणि संशोधन

समन्वेषण : पूर्वीच्या काळी मानवाने पहिल्यांदा हिंदी महासागराचेच व्यापक समन्वेषण व मार्गनिर्देशन केले होते. प्राचीन काळापासून व्यापारी व प्रवासी मार्गांच्या ...
हिंदी महासागराचे आर्थिक महत्त्व (Economic Importance of Indian Ocean)

हिंदी महासागराचे आर्थिक महत्त्व

हिंदी महासागरातून आणि परिसरातून मिळणारी विविध प्रकारची खनिज व जैविक संसाधने, त्यामुळे वाढलेला व्यापार, वाहतूक, पर्यटन इत्यादींमुळे गेल्या काही दशकांपासून ...
हिंदी महासागराचे सामरिक महत्त्व (Strategic Importance of Indian Ocean)

हिंदी महासागराचे सामरिक महत्त्व

एकेकाळी हिंदी महासागर हा दुर्लक्षित प्रदेश होता; परंतु अलीकडे औद्योगिक, व्यापारी व आर्थिक विकास, राजकीय स्थिरता, राजनैतिक तसेच भूराजनिती आणि ...
हिंदी महासागराची प्राकृतिक रचना (Physiography of Indian Ocean)

हिंदी महासागराची प्राकृतिक रचना

भूपट्ट सांरचनिकी सिद्धांतानुसार समुद्रतळावर दोन भूखंडांच्या मध्ये महासागरीय कटक वा पर्वतरांगा (रिज) असतात आणि त्यांना लंबरूप (आडवे छेदणारे) विभंग असतात ...
हिंदी महासागराची तळरचना (Submarine Features in Inadian Ocean)

हिंदी महासागराची तळरचना

समुद्रसपाटीपासून वाढत्या खोलीनुसार महासागराचे स्थूलमानाने चार विभाग केले जातात : (१) सागरमग्न खंडभूमी – ० ते २०० मी. खोलीचा तळभाग, ...
हिंदी महासागराची निर्मिती व भूविज्ञान (Origin and Geology of Indian Ocean)

हिंदी महासागराची निर्मिती व भूविज्ञान

हिंदी महासागराची निर्मिती, भूविज्ञान आणि त्याच्या उत्क्रांतीचा इतिहास हा इतर महासागरांपेक्षा अधिक गुंतागुंतीचा आहे. ऑस्ट्रियन भूवैज्ञानिक एडूआर्ट झ्यूस यांनी दक्षिण ...
हिमालय पर्वत (Himalaya Mountain)

हिमालय पर्वत

आशियातील तसेच जगातील सर्वाधिक उंचीची विशाल पर्वतप्रणाली. हिमालय हा सर्वांत तरुण घडीचा पर्वत आहे. हिमालयाच्या उंच रांगा सतत बर्फाच्छादित असतात ...
हिमालयातील पर्यटन (Tourism in Himalayas)

हिमालयातील पर्यटन

पर्यटन हा हिमालय पर्वतीय क्षेत्रातील एक महत्त्वाचा व्यवसाय बनला आहे. या व्यवसायामुळे असंख्य स्थानिकांना रोजगार मिळाला असून त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण विविध ...
हिमालयाच्या ईशान्येकडील पर्वतरांगा व टेकड्या किंवा पूर्वांचल (Mountain Ranges and Hills of Northeastern Himalayas or Purvanchal)

हिमालयाच्या ईशान्येकडील पर्वतरांगा व टेकड्या किंवा पूर्वांचल

ब्रह्मपुत्रा नदीपात्राच्या व नामचा बारवा शिखराच्या पूर्वेस काही अंतरापर्यंत पर्वतरांगा व टेकड्यांचा प्रदेश आहे. भारताच्या अगदी ईशान्य भागात या रांगा ...
हिमालयातील वाहतूक (Transportation in Himalayas)

हिमालयातील वाहतूक

हिमालयाच्या उंच आणि ओबडधोबड पर्वतरांगा, खोल घळया, उंच शिखरे, खडकाळ कडे, बर्फाच्छादित प्रदेश, घनदाट अरण्ये इत्यादी घटक वाहतूकमार्गांच्या विकासातील प्रमुख ...
हिमालय, प्राचीन वाङ्मयातील (Himalayas in Ancient Literature)

हिमालय, प्राचीन वाङ्मयातील

हिमालय पर्वतातील उंच भाग सतत बर्फाच्छादित असतात. हिमालय हा संस्कृत शब्द असून हिम म्हणजे बर्फ आणि आलय म्हणजे वास्तव्य किंवा ...
हिमालयातील सरोवरे (Lakes in Himalayas)

हिमालयातील सरोवरे

हिमालय पर्वतात शेकडो सुंदर सरोवरे आहेत. जगातील सर्वाधिक उंचीवरील सरोवरांमध्ये येथील सरोवरांचा समावेश होतो. वाढत्या उंचीनुसार सरोवरांचा आकार कमी होताना ...