व्यक्तीच्या अंगी शिक्षणाच्या साह्याने मूल्य रुजवून त्या मूल्यांचा उपयोग त्या व्यक्तीकडून स्वत:साठी आणि राष्ट्रसेवेसाठी होणे म्हणजे मूल्यशिक्षण होय. मूल्यशिक्षण हे शिक्षणाचे मूळ स्रोत आहे. मूल्य या संकल्पनेला बरीच मोठी ऐतिहासिक…
आंत्रज्वर : पहा विषमज्वर
दक्षिण आशियाई देशांमध्ये संघटनेतील सर्व देशांना मुक्त व्यापार करण्यासाठीचा एक करार. यामध्ये भारत, बांग्लादेश, भूतान, नेपाळ, मालदीव, श्रीलंका पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान (२००७ पासून) हे देश समाविष्ट आहेत. दक्षिण आशियाई मुक्त…
सातत्यपूर्ण चालणारी शिक्षण प्रक्रिया. निरंतर शिक्षणामध्ये माणूस जन्मपासून मरेपर्यंत शिकत असतो. विसाव्या शतकाच्या आरंभापासून पाश्चात्त्य देशांत निरंतर शिक्षण योजना वेगवेगळ्या स्वरूपात सुरू झाली. निरंतर शिक्षणाचा प्रेरक स्वतःच शिकणारी व्यक्ती असते.…
एक राष्ट्रीय शैक्षणिक अहवाल. भारताचे दहावे तत्कालीन पंतप्रधान विश्वनाथ प्रताप सिंह यांनी राष्ट्रीय शिक्षण धोरण, १९८६ च्या बदललेल्या परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी ७ मे १९९० रोजी एक ठराव करून त्याच दिवशी…
प्राथमिक शिक्षणाला पूरक आणि पायाभूत असलेले शिक्षण. शिक्षण ही एक निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे. जन्मापासून किंबहुना जन्मास येण्यापूर्वीपासून या शिक्षणास सुरुवात होते. बालकाच्या जीवनाच्या तयारीची खरी सुरुवात औपचारिक शिक्षणाच्या माध्यमातून…
जीवशास्त्र व अर्थशास्त्र या विषयांचा समन्वय असलेली अर्थशास्त्राची एक शाखा. ही शाखा मुख्यतः एकविसाव्या शतकात वेगाने विस्तारत गेलेली आढळते. अर्थशास्त्रात हाताशी असणाऱ्या साधनसामग्रीचा मानवाकडून कसा वापर व्हावा, याचा विचार केला…
संपादित ज्ञानाचे उपयोजन करण्याचे कौशल्य म्हणजे क्षमताधिष्ठित अध्ययन. शिक्षणक्षेत्रासंबंधात क्षमतेला शिकण्याची शक्ती किंवा ताकद असे म्हणतात. क्षमता मिळविताना आकलन, उपयोजन, विश्लेषण, संयोजन, शैक्षणिक मूल्यमापन इत्यादी बौद्धिक प्रक्रियांचा वापर करून मिळवावी…
धार्मिक आधार असलेली एक बँकिंग व्यवस्था. ही बँक इतर पारंपरिक बँकेप्रमाणेच एक बँकिंग व्यवस्था आहे. इस्लाम धर्मातील तत्त्व बाजूला न सारता या बँकिंगची उभारणी झाली आहे. इस्लाम धर्मातील कुराण या…
भारताच्या शिक्षणक्षेत्रातील एक अग्रगण्य संस्था. ही केंद्र शासनाची एक स्वायत्त संस्था असून या संस्थेची स्थापना नोंदणी अधिनियम एक्सएक्सआय, १८६० नुसार २७ जुलै १९६१ रोजी नवी दिल्ली येथे झाली; परंतु प्रत्यक्ष…
एकाच वेळी एकापेक्षा अधिक वर्गांना अध्यापन करण्याची एक पद्धत. विरळ वस्तींतील प्रत्येक शाळा या दुसऱ्या शाळांपेक्षा वेगळ्या असतात. मोठ्या शाळेत वर्ग, विषय व पद्धतीनुसार शिक्षक अध्यापन करतात. याउलट, ज्या ठिकाणी…
आर्थिक व सामाजिक नियोजन आखणे, नियोजनातील धोरणे आखणे आणि राष्ट्रीय पातळीवर नमुना सर्वेक्षण करणे यांसाठी स्थापन करण्यात आलेले एक शासकीय कार्यालय. भारत सरकारने १९५० मध्ये राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षणाची स्थापना केली.…
संगणकाविषयी शिकण्याची किंवा शिकविण्याची प्रक्रिया. यात संगणक प्रणालीचे मूलभूत ज्ञान, कौशल्ये, कल्पना आणि संगणक प्रणालीशी संबंधित मूलभूत शब्दावलींचा समावेश होतो. संगणक शिक्षण हे उच्च तंत्रज्ञानाशी संबंधित ज्ञान आणि समज वाढवून…
मानवी जीवनातील एक उपयोजित कौशल्य. गोंधळून टाकणाऱ्या अनेक समस्या सोडविणे आणि कठीण परिस्थितीतून मार्ग शोधून काढणे हे मानवात असणारी क्षमता आणि कौशल्यांद्वारे शक्य होते. निर्माण झालेल्या समस्यांचे उपलब्ध पर्यायांतून योग्य…
कचऱ्यातील काही घटकांचा पुन्हा वापर करणे, यालाच पुनर्वापर असे म्हणतात. पुनर्वलन अथवा पुनर्वापर ही एक प्रक्रीया, तसेच एक क्रिया-प्रक्रियांची मालिका आहे. त्यामध्ये टाकाऊ वस्तूंचे एकत्रिकरण अथवा गोळा करणे, त्याचे विलगीकरण…