शेटलंड बेटे (Shetland Islands)

ईशान्य अटलांटिक महासागरातील ग्रेट ब्रिटनची बेटे. यांस झेटलंड बेटे असेही म्हणतात. ग्रेट ब्रिटनच्या अगदी उत्तर भागात असलेल्या स्कॉटलंडच्या मुख्य भूमीपासून ईशान्येस २१० किमी.वर, तसेच ग्रेट ब्रिटनच्या ऑर्कनी बेटांच्या ईशान्येस ८०…

शेफील्ड शहर (Sheffield City)

इंग्लंडच्या उत्तरमध्य भागतील साउथ यॉर्कशर या परगण्यातील एक महानगरीय बरो आणि प्रगत औद्योगिक शहर. लोकसंख्या – शहर ५,८४,८५३; महानगर १५,६९,००० (२०१९ अंदाज). लंडनच्या वायव्येस २६० किमी., तर मँचेस्टरपासून पूर्वेस ६४…

धातूंची संरचना (Metallography)

धातूंच्या कणांची एकमेकांसापेक्ष स्थिती. धातूंची संरचना व त्यातील बदल हे धातुभौतिकीचे व पर्यायाने घन अवस्था भौतिकीचे महत्त्वाचे अंग आहे. संरचनेच्या आधारावर धातू आणि मिश्रधातूंचे अनेक गुणधर्म, विद्युत् व चुंबकीय अवस्था,…

बेजचे प्रमेय (Bayes’ Theorem)

[latexpage] ज्येष्ठ संख्याशास्त्रज्ञ सर हॅरॉल्ड जेफ्रीज यांच्या मते, संभाव्यता शास्त्रामध्ये बेजच्या प्रमेयाचे स्थान हे भूमितीमधील पायथॅगोरसच्या प्रमेयाच्या स्थानाइतकेच महत्त्वाचे आहे. या प्रमेयाचा शोध थॉमस बेज यांनी 1763 मध्ये लावला. पुढे…

सादृश्यानुमान (Analogy)

अनुमानाचा एक प्रकार. ‘ॲनॅलॉजी’ हा इंग्रजी शब्द ana logon ह्या ग्रीक शब्दावरून आलेला असून आरंभी हा शब्द समप्रमाणे दर्शविण्यासाठी उपयोगात आला. म्हणजे आरंभी ह्या शब्दाला संख्यावाचक अर्थ होता. उदा., ३…

कल्याणवाद (Eudaemonism)

आयुष्यात आपण कशाच्या तरी पाठीमागे असतो, काहीतरी शोधीत असतो. ते मिळाल्याने जीवन कृतार्थ होईल, अशी आपली धारणा असते. जीवनाच्या या परमप्राप्तव्यास ‘कल्याण’ असे नाव देता येईल. पण केवळ असे नाव…

अशोक दामोदर रानडे (Ashok Damodar Ranade)

रानडे, अशोक दामोदर : (२५ नोव्हेंबर १९३७ – ३० जुलै २०११). भारतातील संस्कृती-संगीतशास्त्राचे अध्वर्यू, संगीतशास्त्रज्ञ-रचनाकार, गायक व गुरू म्हणून विख्यात. संगीतविचाराच्या क्षेत्रातील त्यांचे योगदान मौलिक व व्यापक असे आहे. त्यांचा…

अवलोकितेश्वर (Avalokiteshvara)

एक महान बोधिसत्त्व. महायान पंथात बुद्धांपेक्षा बोधिसत्त्वाचे महत्त्व वाढल्यामुळे ह्यांस उपास्य देवतेचे स्वरूप प्राप्त झाले. समंतभद्र, रत्नपाणी, विश्वपाणी, वज्रपाणी, अवलोकितेश्वर असे ध्यानिबोधिसत्त्व मानलेले असून अवलोकितेश्वरांच्या डोळ्यांपासून चंद्रसूर्य इ. प्रकारे देवांची…

मनोरुग्ण रुग्णालयात दाखल व रवाना होण्याची प्रक्रिया (Admission and Discharge procedure of Mentally Ill Patient)

मनोरुग्णाचा रुग्णालयातील प्रवेश आणि रुग्णालयातून रवाना होण्याची प्रक्रिया हे घटक  मानसिक आरोग्य कायदा या विषयांतर्गत अभ्यास केले जातात. मनोरुग्ण परिचर्या या प्रशिक्षण अभ्यासक्रमात याचा समावेश केला जातो. मानसिक आरोग्य कायदा…

सेथ (Seth)

वाळवंटे, वादळे, अव्यवस्था, हिंसा, आणि परदेशी लोकांशी संबंधित प्राचीन ईजिप्शियन देव. तो नापीक वाळवंटाचा प्रतीक असून अंधाराचेही प्रतिनिधित्व करतो, असा समज आहे. त्याचा ‘सेत’ असाही उच्चार केला जातो. सेथ हा…

Read more about the article फिरोझाबाद (Firozabad)
दोन रंगांच्या दगडांतील दरवाजा, फिरोझाबाद.

फिरोझाबाद (Firozabad)

भारतीय मध्ययुगीन कालखंडातील दख्खनमधील एक शहर. बहमनी सुलतान फिरोझशाह बहमनी (कार. १६ नोव्हेंबर १३९७–२२ सप्टेंबर १४२२) याने कर्नाटक राज्यातील गुलबर्गा येथे भीमा नदीच्या काठावर हे शहर वसवले. दक्षिणमध्य भारतात १३४७…

अहमदशाह बहमनी (Ahmad Shah Bahmani)

बहमनी साम्राज्याचा नववा सुलतान (कार.१४२२–१४३६). मूळ नाव शियाबुद्दीन अहमद. पहिला अहमदशाह म्हणून ओळख. हा चौथा बहमनी सुलतान दाऊदशाहचा मुलगा, तर आठवा बहमनी सुलतान फिरोझशाह (कार. १३९७–१४२२) याचा धाकटा भाऊ होता.…

Read more about the article देवनीमोरी (Devnimori)
महास्तूपाचे अवशेष, देवनीमोरी.

देवनीमोरी (Devnimori)

गुजरातमधील अरवली जिल्ह्यातील मेशवो नदीच्या तीरावरील एक प्राचीन स्थळ (यापूर्वी साबरकांठा जिल्ह्यात हा भाग होता). पांढरीच्या या टेकाडाला स्थानिक लोक ‘भोज राजाची पहाडीʼ (भोज-राजा-ना-टिम्बो) म्हणून संबोधत असत. येथे लहान-मोठ्या आकाराच्या…

चौदावा लूई (Louis XIV)

लूई, चौदावा : (५ सप्टेंबर १६३८ – १ सप्टेंबर १७१५). फ्रान्सचा मध्ययुगातील श्रेष्ठ व लोकहितैषी राजा. बूर्बाँ  घराण्यातील तेरावा लूई व राणी ॲन (ऑस्ट्रियाची राजकन्या) या दांपत्यापोटी सेंट-जर्मन या गावी…

जनपद (Janapada)

जन म्हणजे समान संस्कृतीचे किंवा एका जमातीचे लोक. त्यांनी स्थापन केलेल्या वसाहतींना जनपद म्हणत किंवा जनवस्ती करून राहिलेल्या ठिकाणांना जनपद ही संज्ञा लावण्यात येत असे. वैदिक साहित्यात ग्राम, विश व…