मराठी विश्वकोश

विशाल हरयाणा पार्टी ( Vishal Haryana Party)

विशाल हरयाणा पार्टी : १ नोव्हेंबर १९६६ रोजी पंजाब राज्याची पंजाब आणि हरयाणा अशी दोन स्वतंत्र राज्यांत विभागणी झाली. त्यानंतर हरयाणा विधानसभेच्या ११ सभासदांनी आपल्या विविध मागण्यांकरिता १ मार्च १९६७…

फ्रांथीस्को गोया (Francisco Goya)

गोया, फ्रांथीस्को : ( ३० मार्च १७४६–१६ एप्रिल १८२८ ). प्रख्यात स्पॅनिश चित्रकार आणि उत्कीर्णनकार. त्याचे संपूर्ण नाव फ्रांथीस्को होसे दे गोया इ लूथ्‌येन्‌तेस (Francisco José de Goya y Lucientes).…

मनोज कुमार (Manoj Kumar)

मनोज कुमार : ( २४ जुलै १९३७ ). हिंदी चित्रपटसृष्टीतील देशभक्तीपर चित्रपटांचे लेखक, निर्माते, दिग्दर्शक आणि प्रसिद्ध अभिनेते. त्यांचा जन्म सध्याच्या पाकिस्तानमधील खैबर पख्तूनवा उत्तर-पश्चिम सीमा प्रांतातील एबोटाबाद येथे झाला.…

निशिगंध (Tuberose)

निशिगंध हे कंदवर्गीय फुलपीक गुलछडी व रजनीगंधा या नावानेही ओळखले जाते. याची फुले पांढरी शुभ्र, अत्यंत सुवासिक व आकर्षक असतात. प्रामुख्याने याच्या फुलांचा हार, गजरे, माळा, वेण्या तयार करण्यासाठी उपयोग…

विल्यम कॉलिंझ (William Collins)

कॉलिंझ, विल्यम : ( २५ डिसेंबर १७२१ - १२ जून १७५९ ). प्रसिद्ध ब्रिटीश कवी. १८ व्या शतकातील इंग्रजी साहित्यातील एक ख्यातनाम कवी म्हणून कॉलिंझ ओळखला जातो. त्याची कवितेची निर्मिती…

गृहीतक (Hypothesis)

कोणत्याही घटनेचे स्पष्टीकरण किंवा उपपादन (Explanation) करण्यासाठी एखादी कल्पना गृहीत धरावी लागते व तिच्या अनुषंगाने त्या घटनेचा अर्थ लावावा लागतो. तो अर्थ जर वास्तव घटना समजण्यास अनुकूल व अनुरूप ठरला,…

विल्यम विल्की कॉलिंझ (William Wilkie Collins)

कॉलिंझ, विल्यम विल्की : ( ८ जानेवारी १८२४-२३ सप्टेंबर १८८९ ). विख्यात ब्रिटीश कादंबरीकार, अभिनेता, इंग्रजी हेरकथांचा जनक असा लौकिक असणारा लेखक. त्याचा जन्म लंडन येथे झाला. त्याचे वडील विल्यम…

सद्‌गुण (Goodness)

‘गुण’ या शब्दाला ‘सत्’ हा उपसर्ग लावून ‘सद्गुण’ हा शब्द बनतो. ‘सत्’ शब्द अस्तित्व, साधुत्व किंवा चांगलेपणा आणि प्रशस्त या तीन अर्थी योजिला जातो (भगवद्गीता १७·२६), म्हणून ‘सद्गुण’ याचा व्युत्पत्यर्थ…

थेरेमिन (Theremin)

विद्युत्चलित वाद्यांपैकी एक आद्य आणि महत्त्वपूर्ण वाद्य. थेरेमिन हे स्पर्शही न करता ध्वनित होणारे वाद्य आहे. रशियामध्ये १९१९ च्या सुमारास ल्येव्ह टर्मन (Lev Termen) यांनी हे वाद्य निर्माण केले, मात्र…

काश्मिरी केशर (Kashmir Saffron)

काश्मिरी केशर : (इं. सॅफ्रन क्रॉकस; लॅ. क्रॉकस सॅटायव्हस ; कुल - इरिडेसी). काश्मीरमधील १६०० ते १८०० मी. उंचीवरील पर्वतराजीत स्थानिक शेतकरी केशराची लागवड करतात. जगभरात केशराची मागणी मुख्यत्वे खाद्य पदार्थांना…

सत्यजित राय (Satyajit Ray)

राय, सत्यजित : ( २ मे १९२१ - २३ एप्रिल १९९२ ). आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे श्रेष्ठ भारतीय चित्रपट-दिग्दर्शक आणि ‘भारतरत्न’ या सर्वोच्च नागरी सन्मानाचे मानकरी. त्यांचा जन्म कोलकाता येथे एका कलावंत…

गोविंद मल्‍हार कुलकर्णी (Govind Malhar Kulkarni)

गोविंद मल्‍हार कुलकर्णी : ( २९ डिसेंबर १९१४ - ४ एप्रिल २००१). मराठी साहित्यातील समन्‍वयशील वृत्‍तीचे समीक्षक. हिंगणगाव (सांगली) येथे जन्‍म. बालपणी दररोज वडिलांचे व घरासमोरील विधवा बाईचे पोथीवाचन, सत्‍यशोधक…

ख्याल (Khyal)

उत्तर हिंदुस्थानी अभिजात संगीतातील एक लोकप्रिय आणि विकसित स्वरूपाचा गायनप्रकार. ‘ख्याल’ याचा मूळ अर्थ ‘कल्पना’. ख्याल हा धृपदापासून विकसित झालेला गायनप्रकार आहे, हे स्थायी (अस्ताई), अंतरा या धृपदाशी साधारण असलेल्या…

जॉर्ज ऑर्वेल (George orwell)

ऑर्वेल, जॉर्ज : (२५ जून १९०३ - २१ जानेवारी १९५०). ब्रिटिश कादंबरीकार, स‌मीक्षक आणि विचारवंत. खरे नाव एरिक आर्थर ब्लेअर. जन्म भारतात मोतीहारी (बंगाल) येथे. १९११ मध्ये ससेक्स मधील बोर्डिंग…

जॉन ऑस्बर्न (John Osborne)

ऑस्बर्न, जॉन : (१२ डिसेंबर १९२९ – २४ डिसेंबर १९९४). अंग्री यंग मॅन ही संज्ञा लोकप्रिय करणारा दुसऱ्या महायुद्धानंतरच्या काळातील बंडखोर ब्रिटिश नाटककार. लंडन येथे जन्म. १९४१ मध्ये वडिलांच्या मृत्युनंतर…