मराठी विश्वकोश

हूबर, रॉबर्ट (Huber, Robert )

हूबर, रॉबर्ट : ( २० फेब्रुवारी, १९३७ ) रॉबर्टं हूबर यांचा जन्म म्यूनिक येथे झाला. म्यूनिकमधील भाषेचे ज्ञान देणार्‍या शाळेत (Humanistische Karls-Gymnasium ) त्यांनी प्रवेश घेतला. तिथे त्यांना लॅटिन व ग्रीक…

नवे आर्थिक धोरण (The New Economic Policy – NEP)

नवे आर्थिक धोरण : (१९२१–२८). आधुनिक रशियाच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचे धोरण. मार्क्सवादी विचारवंत न्यिकलाय लेनिनच्या (१८७०–१९२४) नेतृत्वाखाली रशियात जगातील पहिली ‘साम्यवादी क्रांती’ झाली (नोव्हेंबर १९१७). तिला ‘रशियन राज्यक्रांती’ असेही म्हणतात.…

सहप्रसविता (Couvade)

एक सामाजिक परंपरा किंवा रुढी. यास व्याजप्रसूती, प्रसव सहचर, सहकष्टी असेही म्हणतात. मॅलिनोस्की यांच्या मते, सहप्रसविता ही चाल म्हणजे वैवाहिक जीवनास द्रुढता आणणारे एक बंधन आहे. मातृसत्ताक पद्धतीत एखाद्या पुरुषाचे…

सूजो शहर (Suzhou city)

वूशिएन, सूचाऊ. चीनच्या पूर्वमध्य भागातील जिआंगसू (किआंगसू) प्रांतातील एक प्रसिद्ध प्राचीन शहर. लोकसंख्या ७०,७०,००० (२०२० अंदाज). ताई जो सरोवराच्या पूर्व किनाऱ्याजवळ, ग्रँड कालव्याच्या काठावर अगदी मोक्याच्या ठिकाणी हे शहर वसले…

सिक्यांग नदी (Si Kiang River)

शी-जीआंग; सी नदी; वेस्ट रिव्हर. दक्षिण चीनमधील सर्वांत लांब नदी. लांबी १,९५७ किमी. चीनमधील यूनान उच्चभूमी प्रदेशात उगम पावल्यानंतर सामान्यपणे पूर्वेस वाहत जाऊन ती दक्षिण चिनी समुद्राला मिळते. हुंगश्वे व…

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

सांता आना शहर (Santa Ana City)

मध्य अमेरिकेतील एल साल्वादोर प्रजासत्ताकामधील याच नावाच्या विभागाचे मुख्य ठिकाण, तसेच देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर. लोकसंख्या ३,३०,३८९ (२०२० अंदाज). पश्चिम साल्वादोरमध्ये एका पर्वतांतर्गत द्रोणी प्रदेशात सस. पासून ६६५ मी.…

सातमाळा डोंगररांग (Satmala Hills)

महाराष्ट्र राज्याच्या उत्तर भागातील प्रामुख्याने नासिक जिल्ह्यातील सह्याद्रीचा एक फाटा. दख्खनच्या पठारी प्रदेशाच्या पश्चिम कडेवर उत्तर-दक्षिण पसरलेल्या सह्याद्री (पश्चिम घाट) या पर्वतश्रेणीच्या मुख्य रांगेपासून पूर्वेस किंवा आग्नेयीस अनेक डोंगररांगा किंवा…

हेसे, फॅनी (Hesse, Fanny)

हेसे, फॅनी : ( २२ जून, १८५० ) आजच्या सूक्ष्मजीवांच्या अभ्यासातील अविभाज्य घटक असणाऱ्या आगार या पदार्थाचा वापर सर्वप्रथम केला तो फॅनी हेसे यांनी. त्यांचे पूर्ण नाव अँजेलिना फॅनी एलिशमियस…

हर्षे, अल्फ्रेड डे (Hershey, Alfred)

हर्षे, अल्फ्रेड डे : ( ४ डिसेंबर,१९०८ - २२ मे,१९९७ ) अल्फ्रेड डे हर्षे यांचा जन्म ओवोसो मिशिगन येथे झाला. १९३० मध्ये मिशिगन स्टेट महाविद्यालयातून बी.एस. तसेच १९३४ मध्ये पीएच्.डी.…

कॅव्हेन्डीश, हेन्री (Cavendish, Henry)

कॅव्हेन्डीश, हेन्री : ( १० ऑक्टोबर १७३१ - २४ फेब्रुवारी १८१० ) लंडन जवळील हॅकने अकादमीमधून (Hackney Academy) शालेय शिक्षण पूर्ण करून पुढील शिक्षणासाठी, कॅव्हेंडीश यांनी पीटर हाऊस महाविद्यालय, केंब्रिज…

हार्वे, विलियम (Harvey, William)

हार्वे, विलियम : ( १ एप्रिल, १५७८ ते ३ जून, १६५७ ) विलियम हार्वे यांचा जन्म इंग्लंडमधील फॉल्कस्टोन, केंट येथे झाला. १५८८ ते १५९३ या काळात हार्वे यांनी कँटबरीतील किंग्ज शाळेतून…

सारावाक राज्य (Sarawak State)

मलेशियातील तेरा राज्यांपैकी एक राज्य आणि एक ऐतिहासिक प्रदेश. या राज्याने बोर्निओ बेटाचा वायव्य भाग व्यापला आहे. सारावाकच्या वायव्येस दक्षिण चिनी समुद्र, उत्तरेस ब्रूनाई देश व मलेशियाचे साबा राज्य, पूर्वेस…

हॅन्सन, गेरहार्ड हेन्रीक आरमौर ( Hansen, Gerhard Henrik Armauer)

हॅन्सन, गेरहार्ड हेन्रीक आरमौर : ( २९ जुलै १८४१ – १२ फेब्रुवारी १९१२ ) गेरहार्ड हेन्रिक अरमौर हॅन्सन यांचा जन्म नॉर्वेतील बर्गन (Bergen) येथे झाला. हॅन्सन वैद्यकीय महाविद्यालयात दाखल झाले होते. त्यांनी…

जॉन हॉल (John Hall)

जॉन हॉल : ( २१ ऑगस्ट १९३४ ) जॉन हॉल यांचा जन्म अमेरिकेतील कोलेरैडोमधील डेन्व्हर येथे झाला. आपले डॉक्टरेटचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्टॅन्डर्डस ऍन्ड टेक्नालजी येथे हॉल…

आधारतल (Base Level)

जलप्रवाह आपल्या पात्राचा तळ ज्या निम्‍नतम पातळीपर्यंत झिजवू शकतो, ती पातळी म्हणजे आधारतल. जलप्रवाह समुद्राला मिळत असेल, तर ही पातळी समुद्रसपाटीइतकी असते. आधारतल गाठण्यासाठी लागणारा कालावधी प्रावाहाच्या क्षरणक्रियेच्या प्रमाणावर व…