मराठी विश्वकोश

प्येअर लुईजी नेर्व्ही (Pier Luigi Nervi)

नेर्व्ही, प्येअर लुईजी : (२१ जून, १८९१ — ९ जानेवारी, १९७९). इटालियन वास्तुकार व संरचनात्मक अभियंता. प्येअर लुईजी नेर्व्ही यांचा जन्म साँद्रिओ, इटली (Sondrio) येथे झाला. त्यांनी इटलीमधील बोलोन्या (Bologna)…

मारिओ रॅमबर्ग कॅपेची (Mario Ramberg Capecchi)

कॅपेची, मारिओ रॅमबर्ग : (६ ऑक्टोबर, १९३७). इटालियन शास्त्रज्ञ. लक्ष्यवेधी जनुक परिवर्तन (Targeted gene modification) या संशोधनासाठी मारिओ कॅपेची, मार्टिन एव्हान्‍स आणि ऑलिव्हर स्मिथीज यांना २००७ सालचे वैद्यकशास्त्र आणि शरीरविज्ञान विषयातील…

सीमोर बेन्झर (Seymour Benzer)

बेन्झर, सीमोर : (१५ ऑक्टोबर १९२१ — ३० नोव्हेंबर २००७). अमेरिकन भौतिकीविज्ञ आणि रेणवीय जीवशास्त्रज्ञ. बेन्झर यांचा जन्म बेन्सनहर्स्ट (Bensonhurst), ब्रुकलीन येथे झाला. ब्रुकलीन महाविद्यालयातून त्यांनी भौतिकी विषयामध्ये पदवी घेतली.…

माँट्रियल करार (Montreal Protocol)

एक आंतरराष्ट्रीय पर्यावरणीय करार. १९७० पासून आंतरराष्ट्रीय राजकारणात प्रदूषण, जैवविविधतेचा ऱ्हास, तपमानवाढ, ओझोनचा थर विरळ होणे या पर्यावरणीय समस्यांची संस्थात्मक पातळीवर उकल होत होती. जागतिकीकरणामुळे वाढलेले परस्परावलंबित्व आणि अर्थव्यवस्थेच्या नवनवीन…

प्रेरित उत्परिवर्तन (Induced Mutation)

अमेरिकन आनुवंशिकीविज्ञ हेरमान म्यूलर ( २१ डिसेंबर १८९० – ५ एप्रिल १९६७ ) यांनी १९२७ साली क्ष-किरणांचा वापर करून ड्रॉसोफिला मेलॅनोगॅस्टर (Drosophila melanogaster) या फळमाश्यांमध्ये उत्परिवर्तन करता येते, असे दाखवून दिले.…

आशिया-आफ्रिका वृद्धी महामार्ग (Asia Africa Growth Corridor)

आशिया आणि आफ्रिका या दोन खंडांमध्ये संपर्क आणि सहयोग वृद्धीसाठी तसेच खंडांतर्गत विकास साधता यावा यासाठी भारत आणि जपान यांनी आशिया-आफ्रिका वृद्धी महामार्ग हा प्रकल्प संयुक्तपणे सुरू केला आहे. मे…

चिनाब नदी (Chinab River)

चेनाब. भारत व पाकिस्तान या देशांतून वाहणारी सतलज नदीची उपनदी. लांबी सुमारे १,५२० किमी. जलवाहन क्षेत्र सुमारे २७,५२९ चौ. किमी. हिमाचल प्रदेशातील लाहूल-स्पीती जिल्ह्यात उगम पावणारे चंद्रा व भागा हे…

सेंट जॉन नदी (Saint John River)

अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांमधील मेन राज्यातून आणि कॅनडातील क्वीबेक व न्यू ब्रन्सविक प्रांतांतून वाहणारी नदी. लांबी सुमारे ६७३ किमी., एकूण पाणलोट क्षेत्र सुमारे ५४,००० चौ. किमी. असून त्यांपैकी २०,००० चौ. किमी.…

वन बेल्ट वन रोड (One Belt One Road)

वन बेल्ट वन रोड हा २१व्या शतकातील चीनच्या परराष्ट्र धोरणाचा महत्त्वपूर्ण प्रकल्प होय. व्यापार-गुंतवणूक आणि पायाभूत सुविधा निर्मिती यांच्यामार्फत आशिया, आफ्रिका व यूरोप खंडांतील विविध देशांना चीनशी जोडणे, हे या…

सी ++ (C ++)

सी++ ही एक संगणकीय भाषा आहे. वस्तुनिष्ठता (object oriented), निम्नस्तरीय स्मृती उपयोजन (low level memory manipulation) आणि गणितीय सूत्राधिष्ठित आज्ञावली (generic programming) ही या भाषेची वैशिष्ट्ये आहेत. इतिहास / पार्श्वभूमी…

झाकॉब फ्रांस्वा (Jacob François)

फ्रांस्वा, झाकॉब : (१७ जून, १९२० – १९ एप्रिल, २०१३). फ्रेंच जीववैज्ञानिक. पेशींमधील (कोशिकांमधील; cell) वितंचकांच्या पातळीचे लिप्यंतराने (ट्रान्सक्रिप्शन) नियंत्रण होते या शोधाबद्दल १९६५ सालचे शरीरक्रियाविज्ञान वा वैद्यक या विषयाचे…

सुपीरिअर सरोवर (Superior Lake)

उत्तर अमेरिका खंडातील अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने व कॅनडा यांदरम्यान असलेल्या पंचमहासरोवरांपैकी (ग्रेट फाइव्ह लेक्स) एक सरोवर. हे जगातील सर्वांत मोठे गोड्या पाण्याचे सरोवर आहे. सुपीरिअर हे पंचमहासरोवरांपैकी सर्वांत पश्चिमेकडील व…

सोल शहर (Seoul City)

सेऊल. दक्षिण कोरिया (कोरियन प्रजासत्ताक)ची राजधानी आणि देशातील सर्वांत मोठे शहर. लोकसंख्या सुमारे १,१२,४४,००० (२०१८). हे देशातील सांस्कृतिक, राजकीय, आर्थिक, शैक्षणिक, वित्तीय, प्रशासकीय आणि सार्वजनिक सेवा कार्यांचे प्रमुख केंद्र आहे.…

क्रौंच, तुरेवाला (Crowned crane)

पक्षिवर्गाच्या ग्रुइफॉर्मिस (Gruiformis) गणाच्या ग्रुइडी (Gruidae) कुलातील बॅलेरिसिनी (Balericinae) उपकुलातील सर्वांत उंच व आकर्षक पक्षी. बॅलेरिसिनी उपकुलात बॅलेरिका (Balearica) या एका प्रजातीचा समावेश होतो. बॅलेरिका प्रजातीमध्ये काळ्या तुऱ्याचा क्रौंच (Black…

ललिता पवार (Lalita Pawar)

पवार, ललिता : ( १८ एप्रिल १९१६ – २४ फेब्रुवारी १९९८ ). भारतीय चित्रपटसृष्टीतील प्रसिद्ध अभिनेत्री. त्यांचा जन्म नाशिकजवळील येवला येथे झाला. त्यानंतर त्यांचे पुढील वास्तव्य इंदूर आणि पुणे येथे…