मराठी विश्वकोश

पास्काल, संगणकीय (Pascal)

संगणकीय भाषा. ही एक प्रक्रियात्मक प्रोग्रामिंग भाषा आहे. नीकलस विर्थ या संगणकशास्त्रज्ञाने 1968-69 मध्ये त्याची निर्मिती केली आणि 1970 मध्ये त्याची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी केली. ती एक लहान व कार्यक्षम संगणकीय…

श्रुति – संगीत (Shruti – Music)

‘श्रुति’ हा शब्द संस्कृत भाषेमधील ‘श्रूयते’ म्हणजे ‘ऐकणे’ या क्रियापदापासून उत्पन्न झाला आहे. प्राचीन ग्रंथांमध्ये ‘श्रूयते इति श्रुती:’ असे लिहिले गेले आहे. कानांनी ऐकू येणारा नाद म्हणजे श्रुती असेही म्हणता…

मॉडेम (Modem)

संगणकीय उपकरण. मॉडेम हे संगणकाला, राउटर किंवा स्विच सारख्या दुसर्‍या एखाद्या उपकरणाला आंतरजालाशी जोडण्यास मदत करते. मॉडेम या शब्दाची व्युत्पत्ती Modular आणि Demolulator या शब्दांच्या आद्य अक्षरांपासून झालेली आहे. संगणकाला माहिती अंकीय…

सूक्ष्मप्रक्रियक (Microprocessor)

(मायक्रोप्रोसेसर). संगणकीय उपकरण. सूक्ष्मप्रक्रियक हे एक अंकीय इलेक्ट्रॉनिक उपकरण आहे, ज्यामध्ये लाखो ट्रांझिस्टर एकत्रितपणे जोडलेले असतात. सूक्ष्मप्रक्र‍ियक संगणकाचा गाभा आहे. संगणकाची सर्व कामे ही सूक्ष्मप्रक्र‍ियकाच्या मदतीने होतात. सूक्ष्मप्रक्र‍ियक संगणक नियंत्र‍ित करण्यापासून ते उद्वहन…

भौगोलिक नकाशा (Geographic map)

एखाद्या ठिकाणच्या निवडक वैशिष्ट्यांचे प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व सामान्यतः सपाट पृष्ठभागावर काढलेले चित्र म्हणजे त्या भूभागाचा नकाशा. नकाशे दृश्य स्वरूपात विशिष्ट भूभागची माहिती सादर करतात. भौगोलिक नकाशे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील जागेचे, ठिकाणाचे उदा.,…

सादरीकरण सॉफ्टवेअर (Presentation software)

(संगणक अनुप्रयोग प्रणाली). सादरीकरण सॉफ्टवेअर (प्रेझेन्टेशन सॉफ्टवेअर) किंवा सादरीकरण प्रोग्राम. हे एक डेस्कटॉप किंवा क्लाउड आधारित अनुप्रयोग आहे. यामुळे वापरकर्त्यास मल्टीमीडिया स्वरूपाचा क्रम, जसे की प्रतिमा, चित्रफित, ऐकू येणारा (ऑडिओ)…

कर्करोग रुग्ण परिचर्या (Cancer Patient Nursing)

शरीरातील काही पेशींची अनियंत्रित वाढ होऊन, ती शरीराच्या इतर भागांत पसरते व शरीरास घातक अर्बुद (गाठ) तयार होते; याला कर्करोग असे म्हणतात. सुमारे २०० विविध प्रकारचे कर्करोग मनुष्याच्या जीवनावर परिणाम…

flowers-abstract-gradient-yellow-flowers-backgrounds-powerpoint-hd background images for ppt

नियम

योगाचे एक अंग. महर्षी पतंजलींनी योगसूत्रात शौच, संतोष, तप, स्वाध्याय आणि ईश्वरप्रणिधान हे पाच नियम नमूद केले आहेत. (शौचसन्तोषतप:स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमा: | योगसूत्र २.३२) शौच : शौच म्हणजे शुद्धी होय. ही…

मलमपट्टी प्रक्रिया व परिचर्या (Dressing Procedure and Nursing)

शरीरावर झालेली जखम भरून येण्यासाठी औषधियुक्त मलम, चूर्ण किंवा द्रावण (solution) वापरून जखमेवर आच्छादन करण्याच्या प्रक्रियेला मलमपट्टी प्रक्रिया असे म्हणतात. जखमेवर मलमपट्टी केल्याने जखमेवर असणारा मृत पेशींचा स्तर काढून जखम…

मसाला रोखे (Masala Bonds)

परदेशी भांडवली बाजारात गुंतवणुकीसाठी भारतीय रुपयांत लागू केलेल्या रोख्यांना मसाला रोखे असे म्हणतात. परकीय बाजारातील परकीय चलनाची जोखीम दूर करण्यासाठी भारतीय संस्थांद्वारे मसाला रोखे लागू केले जातात. हे रोखे परदेशात…

लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स (London School of Economics)

सामाजिक शास्त्रांचे अध्ययन, अध्यापन आणि संशोधन करणारी एक ख्यातनाम शैक्षणिक संस्था. लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स अँड पोलिटिकल सायन्स अर्थात ‘एलएसई’ या नावाने ती परिचित आहे. या संस्थेची स्थापना इ. स.…

दिदयी जमात (Didayi Tribe)

भारतातील एक आदिवासी जमात. आंध्र प्रदेश आणि ओडिशा या दोन राज्यांच्या सीमेवर या जमातीचे वास्तव्य आढळून येते. आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम जिल्ह्यातील मनचिंगपूट मंडल या जंगलात; बोंडो पर्वतीय भागातील चित्रकोंडा, खैरापुट,…

प्रातिनिधिक सजीव : सीनोऱ्हाब्डायटीस एलीगन्स (Model Organism : Caenorhabditis elegans)

सूत्रकृमी (Nematoda) संघातील ऱ्हाब्डायटीडी (Rhabditidae) या कुलात सीनोऱ्हाब्डायटीस एलीगन्स या कृमीचा समावेश होतो. विशेषेकरून जीववैज्ञानिक संशोधनामध्ये प्रातिनिधिक सजीव म्हणून या कृमीचा उपयोग केला जातो. फ्रान्सिस क्रिक (Francis Crick) या वैज्ञानिकाच्या…

झाखरिंग जमात (Zakhring Tribe)

भारतातील एक आदिवासी जमात. एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकांत झाखरिंग जमातीचे लोक तिबेटमधून स्थलांतर करून भारताच्या ईशान्येकडील अरुणाचल प्रदेशात स्थलांतरित झाले. ही जमात अरुणाचल प्रदेशाच्या उत्तरेकडील डोंगराळ भागात, मुख्यत्वे अंजाव जिल्ह्यातील…

प्राणायाम (Pranayama / Restrain of Breathing)

प्राणायाम हा हठयोग व पातंजल (अष्टांग) योगाचा एक प्रमुख भाग आहे. आसनांच्या दीर्घ अभ्यासामुळे प्राणायामासाठी आवश्यक असणाऱ्या गोष्टींची, उदा., शारीरिक व मानसिक स्थैर्य, स्वास्थ्य, पद्मासन किंवा तत्सम ध्यानोपयोगी आसनांत बराच वेळ…