हुबळीकर, शांता : (१४ एप्रिल १९१४–१७ जुलै १९९२). मराठी चित्रपटसृष्टीच्या सुरुवातीच्या काळात आपल्या अभिनयाने व गायनाने विख्यात झालेल्या अभिनेत्री. त्यांचा जन्म कर्नाटकातील हुबळीजवळच्या अदरगुंची या गावात एका शेतकरी कुटुंबात झाला.…
एक शिवरूप. शिवशंकराचे रूप एकीकडे शांत, वरदायी, त्याचवेळी दुसरीकडे उग्र, विध्वंसक असे दिसून येते. शंकराने आपल्या भक्तांच्या साहाय्यार्थ आणि अन्याय करणाऱ्यांना शासन करण्यासाठी जी प्रखर व संहारक रूपे धारण केली…
समाजसेवा म्हणजे संघटित कार्यरचना, जिच्या मार्फत मुख्यतः सामाजिक संसाधनांचे संवर्धन, संरक्षण व सुधारणा साध्य करण्याचे योजनाबद्ध प्रयत्न केले जातात. तसेच कायद्याच्या आणि नैतिक चौकटीच्या आत केली जाणारी हेतूपूर्वक कृती म्हणजे…
डोगरी भाषा आणि लोकसाहित्य : डोगरांचे भाषा आणि साहित्य, जे पहाडी-कांगरा चित्रशैलीचे कलाकार तसेच योद्धे म्हणून ओळखले जातात. अकराव्या शतकातील चंबाच्या ताम्रपत्रांत आढळणाऱ्या 'दुर्गर' शब्दाशी त्याचा संबंध आहे. या डुग्गरमध्ये…
ऊर्मिला पवार : (७ मे इ.स. १९४५). ऊर्मिला हरिश्चंद्र पवार. मराठी साहित्यातील ज्येष्ठ लेखिका वैचारिक, समीक्षात्मक,संशोधनात्मक लेखन,एकांकिका व कथालेखन आत्मचरित्रलेखन असे विविध लेखनप्रकार हाताळणाऱ्या आंबेडकरी चळवळीतील कार्यकर्त्या. ऊर्मिला पवार यांच्या…
पक्षी वर्गाच्या फॅल्कोनिफॉर्मीस (Falconiformes) गणातील असिपिट्रिडी (Accipitridae) कुलाच्या मिल्व्हिनी (Milvinae) उपकुलातील एक शिकारी पक्षी. याला सामान्य घार, साधी घार किंवा नागरी घार असेही म्हणतात. घारीच्या जगभरात २२ जाती आढळतात. त्यांपैकी…
मानवी उत्क्रांतीवृक्षावर चार स्वतंत्र शाखा आहेत. सर्वांत अगोदर उत्क्रांत झालेल्या व आता फक्त जीवाश्म स्वरूपात आढळत असलेल्या आर्डीपिथेकस या पहिल्या शाखेत दोन प्रजाती (जीनस) आहेत. दुसऱ्या शाखेला ऑस्ट्रॅलोपिथेकस गट असे…
एक शिवरूप. शिव ही संहारदेवता असली तरीही वेळप्रसंगी तो आपल्या भक्तांवर प्रसन्न होऊन त्यांच्यावरील संकटांचे निवारण करणारा म्हणून अनुग्रह अर्थात कृपा करणाऱ्या शिवाची अनेक रूपे प्रसिद्ध आहेत. त्यांसंबंधी अनेक कथा…
लिंगस्वरूप शिव. शिव-आराधनेत मूर्ती व लिंग या दोन्हींनाही महत्त्व आहे. त्यांसंबंधी अनेक कथा लोकमानसात प्रचलित आहेत. शिवमूर्तींचा अभ्यास हा लिंगस्वरूप शिवाच्या उल्लेखाशिवाय अपूर्ण आहे. लिंगपूजा ही फार प्राचीन काळापासून जगाच्या…
मेसोपोटेमियन शिल्पकलेमध्ये बॅबिलोनियन कलेला समकालीन असणारी तिच्यापेक्षा वेगळी पण प्रभावी ठरलेली ॲसिरियन कालावधीतील कला इ.स.पू.सु. १५०० पासून निर्माण झाली होती. प्रामुख्याने इ.स.पू. ९११ – ६१२ या काळात नव-ॲसिरियन साम्राज्यात उभारलेल्या…
मेसोपोटेमियन शिल्पकलेतील बॅबिलोनियन संस्कृतीतील शिल्पकला. ही कला मुख्यत्वे अनुप्रयुक्त स्वरूपाची होती. त्यांतील कलात्मक म्हणता येतील असे फारच थोडे शिल्पावशेष उपलब्ध आहेत. प्रारंभिक बॅबिलोनियन काळातील (इ.स.पू.सु. १८००) पक्व मृदेतील (टेराकोटातील) बर्ने…
घरगुती सांडपाण्याच्या शुद्धीकरण व व्यवस्थापन यंत्रणेचा आराखडा तयार करत असताना अनेक मुद्द्यांचा विचार करावा लागतो. जसे, (१) सध्याची आणि भविष्यातील लोकसंख्या आणि तिला पुरविलेल्या पाण्याची मात्रा. (२) त्यातून होणार्या सांडपाण्याची…
उत्तर प्रदेशच्या मध्य गंगा खोऱ्यातील एक महत्त्वपूर्ण पुरातत्त्वीय स्थळ. हे संत कबीर नगर जिल्ह्यात लहुरादेवा गावाच्या पश्चिमेकडे स्थित असून त्याचा विस्तार पूर्व-पश्चिम ५०० मी. आणि उत्तर-दक्षिण २००-२५० मी. इतका आहे.…
रमेश चंद्र शहा : रमेश चंद्र शहा हे हिंदी साहित्यातील एक प्रमुख नाव आहे. त्यांच्या सर्जनशीलतेची व्यापकता, गहन विचारसरणी, आणि त्यांच्या कार्याची विविधता यामुळे ते हिंदी साहित्यिक विश्वात एक अनमोल…
गौरी नाच : गौरी नाच हा महाराष्ट्रातील एक अत्यंत लोकप्रिय आणि उत्साही नृत्यप्रकार आहे. हा नृत्यप्रकार विशेषतः गणेशोत्सवाच्या दरम्यान साजरा केला जातो. महाराष्ट्रातील विविध भागांमध्ये गौरी नाचाच्या विविध पद्धती आणि…