हर्स्ट, हॅरोल्ड एडविन (१ जानेवारी, १८८० – ७ डिसेंबर, १९७८) ब्रिटनमधील लिसेस्टर (Leicester) येथे जन्मलेल्या हर्स्ट यांनी रसायनशास्त्र आणि वडिलांकडून मिळालेले सुतारकामाचे शिक्षण झाल्यावर १५ व्या वर्षी शाळा सोडली.…
(तारका संस्थिती). स्टार टोपॉलॉजी हा नेटवर्क टोपॉलॉजीचा (Network Topology) एक प्रकार आहे. स्टार या इंग्रजी नावाप्रमाणे या टोपॉलॉजीचा आकार स्टार प्रमाणे म्हणजेच ताऱ्याप्रमाणे असतो. स्टार टोपॉलॉजीमधे एक मध्य उपकरण (Central…
मायर, जॉर्ज व्हॉन (१२ फेब्रुवारी १८४१ – ६ सप्टेंबर १९२५) जॉर्ज मायर यांचा जन्म जर्मनीतील फ्रँकोनियामधील वुर्झबर्ग (Wurzburg) येथे झाला. मायर यांचे वडील गणित व खगोलशास्त्र या विषयांचे प्राध्यापक…
हायगेन्स, क्रिस्तीआन (Huygens, Christiaan) (१४ एप्रिल १६२९ – ८ जुलै १६९५) हायगेन्स यांचा जन्म हेग येथील सधन व मातबर कुटुंबात झाला. वयाच्या १६व्या वर्षापर्यंत त्यांचे शिक्षण घरीच वडिलांच्या निरीक्षणाखाली झाले. वडिलांनी त्यांना विविध भाषा, संगीत, इतिहास, भूगोल,…
(खगोलशास्त्र). लघुग्रह (ॲस्टेरॉइड; Asteroid) आकाराने लहान आणि सूर्यापासून सु. २२—५५ कोटी किमी. अंतरावरआहेत. ते स्वयंप्रकाशी नाहीत. दुर्बिणीचा शोध लागल्या नंतरही २०० वर्षांपर्यंत लघुग्रहांचा शोध लागला नाही. रात्रीच्या आकाशातल्या या अंधुक…
धातुरूपात मिळविण्याच्या दृष्टीने तांबे सल्फाइड धातुकाच्या, ऑक्साइड धातुकाच्या (यातच कार्बोनेट व सल्फेट धातुकांचा समावेश आहे) आणि शुद्ध स्वरूपात आढळते. कॅल्कोसाइट (कॉपर ग्लान्स), कोव्हेलाइट, कॅल्कोपायराइट (कॉपर पायराइट) इ. सल्फाइड स्वरूपाच्या धातुकांत आणि क्युप्राइट,…
नेमन, जे. (१६ एप्रिल १८९४ - ५ ऑगस्ट १९८१) नेमन जेर्झी यांचा जन्म रशियन साम्राज्यातील बेन्दर (Bender) या शहरामधील एका पोलिश कुटुंबात झाला. Kamieniec Podolski Gubernial Gymnasium for Boys या…
कुळकर्णी, तु. शं. : (३ सप्टेंबर १९३२). मराठी साहित्यातील प्रसिद्ध कथाकार आणि कवी. जन्म डोंगरकडा, ता. कळमनुरी जि. हिंगोली येथे. मराठी साहित्य या विषयात बी. ए. ह्या पदवीपरीक्षेत तत्कालीन मराठवाडा…
(संकरित संस्थिती). संगणकीय भाषेत संस्थिती (इं. टोपॉलॉजी; Topology) म्हणजे संगणकीय जाळ्यांचे विस्तार करणे. आंतरजाल (Internet) हे हायब्रीड टोपॉलॉजीचे उदाहरण आहे. नेटवर्क टोपॉलॉजी (Network Topology) मधील हायब्रीड टोपॉलॉजी हा एक प्रकार…
तत्त्वज्ञानातील एक महत्त्वपूर्ण संकल्पना. प्रसिद्ध इंग्लिश तत्त्वज्ञ विल्यम ऑफ ओखम (१२८५‒१३४७) हा तत्त्वज्ञानात प्रसिद्धी पावला, तो त्याच्या नावाने रूढ झालेल्या या वस्तराच्या संकल्पनेमुळे. गृहितांची संख्या निष्कारण वाढू देऊ नये, असे…
फ्रेशे, मॉरिस रेने (२ सप्टेंबर १८७८ - ४ जून १९७३) मॉरिस रेने फ्रेशे यांचा जन्म मालिन्यी, फ्रान्स (Maligny, France) येथे झाला. त्यांनी पॅरिसमधील लायसी बुफॉ (Lyc'ee Buffon) या शाळेत शिक्षण…
विद्युत शक्तीचे मोठ्या प्रमाणात वहन पारेषण वाहिन्यांमार्फत केले जाते. प्रत्येक वाहिनीवर नियंत्रण व रक्षण फलक (Control & Protection Panel) बसवून त्यावर कायमस्वरूपी देखरेख ठेवली जाते. वाहिनीत काही बिघाड झाला की,…
प्रतिष्ठा तिलक : (सुमारे १२ वे शतक). आचार्य नेमिचंद्र रचित प्राकृत, संस्कृत भाषेतील मूर्तीप्रतिष्ठा व स्थापनेसंबंधी हा जैनग्रंथ आहे. एखादी प्रतिमा निर्माण केल्यानंतर त्यावर विशेष मंत्रसंस्कार आदींनी जो विधी केला…
मत्तविलास : संस्कृत नाटक. पल्लव वंशीय राजा महेन्द्रविक्रम वर्मा रचित मत्तविलास हे प्रहसन सर्वात प्राचीन समजले जाते. साधारणपणे महेन्द्रविक्रम वर्माचा काळ हा सातव्या शतकाच्या सुरुवातीचा मानला जातो. महेन्द्रविक्रम वर्मा हा…
सचित्र हस्तलिखिते : हस्तलिखित ग्रंथ लेखनाचे प्रमुख कारण ज्ञानार्जन हे असले तरी ज्ञान कलेच्या सहाय्याने ते अधिक समृद्ध करण्याची हौसही तत्कालीन लेखनिकांना होती हे ग्रंथ पाहिल्यावर लक्ष्यात येते. लिखाणातील नीटनेटकेपणा,…