भारतीय संगीतामध्ये रागसंकल्पना ही अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. या संकल्पनेमुळेच भारतीय संगीत इतर संगीतापासून वेगळे प्रतीत होते. रागसंकल्पना व्यापक अर्थाने रागविचारात सामावलेली आहे. या रागसंकल्पनेचे स्वरूप जाणण्याकरिता रागांचा ऐतिहासिक दृष्ट्या विचार…
एक प्राचीन ईजिप्शियन देव. इ.स.पू. ६०००–३१५० हा त्याचा काळ मानला जातो. सुरुवातीला तो उत्पादकतेशी, धान्यांच्या वाढीशी, काळ्या सुपीक मातीशी संबंधित निर्मितीचा देव म्हणून पूजला जाई. पण कालौघात तो मार्गांचा आणि…
वनस्पती मुळांच्या साहाय्याने पाणी शोषून घेतात आणि सर्व अवयवांना पुरवितात. फुले, फळे निर्माण होत असताना जरुरीप्रमाणे पाण्याचा पुरवठा करतात. त्यासाठी खोड, फांद्या, पाने यात असलेल्या प्रकाष्ठ वाहिनीमार्फत (Xylem vessels) पाण्याची…
पूर्वज्ञान व पूर्वानुभव यांच्या आधारे नवीन ज्ञानाची किंवा संकल्पनेची रचना-निर्मिती करणे, म्हणजे ज्ञानरचनावाद होय. ज्ञानरचनावाद ही शिक्षणशास्त्रातील नव-संकल्पना असून ती एक अध्ययनाचे तत्त्वज्ञान आहे. ज्यामध्ये ज्ञानाची रचना ही आपल्या अनुभवाच्या…
[latexpage] कणभौतिकीच्या मानक प्रतिकृतीनुसार (standard model) लेप्टॉन हे क्वार्कांप्रमाणेच मूलभूत कण आहेत. लेप्टॉन हे प्रबल आंतरक्रियाशील नसतात आणि अबल व विद्युतचुंबकीय आंतरक्रियांद्वारा क्रियाशील असतात. लेप्टॉनांचे दोन प्रकार आहेत. एका प्रकारचे…
प्राचीन ईजिप्शियन स्त्रीदेवता. ती मस्तकावर दक्षिण ईजिप्तचा लाल मुकुट धारण केलेली, हातात ढाल आणि बाण घेतलेली एक स्त्रीदेवता असून तिला प्राचीन ग्रीक लोक अथेनानामक देवता मानत असत. नीथ ही प्रादेशिक…
पिलसूतस्की, यूझेफ : (५ डिसेंबर १८६७–१२ मे १९३५). पोलंडमधील एक क्रांतिकारक, मुत्सद्दी व लष्करी सेनानी (मार्शल). पोलंडच्या रशियाविरुद्ध झालेल्या स्वातंत्र्यलढ्यात त्याचे स्थान अद्वितीय होते. तो एका खालावलेल्या सरदार घराण्यात विल्नो…
टडाओ आंडो ( १३ सप्टेंबर १९४१ - ) टडाओ आंडो हा एक स्वयंशिक्षित, जगप्रसिद्ध जपानी वास्तुविशारद आहे. आंडो यांना १९९५ साली त्याच्या कामासाठी प्रित्झकर पुरस्काराने गौरविले गेले. आंडो यांचा जन्म,…
पितृबंधमोचन : अनंत नरायण भागवत लिखित कादंबरी. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यस्थापनेच्या प्राथमिक प्रयत्नावर आधारित ऐतिहासिक स्वरुपाची कादंबरी. पां. ब. देवल व श्री भागवत (पुणे) यांनी सन १८९८ साली ही कादंबरी…
![Read more about the article हा हा भिंत [Ha Ha Wall]](https://marathivishwakosh.org/wp-content/uploads/2020/03/ha-ha-waal-london-1-300x200.jpg?x81191)
हा हा भिंत यूरोपमधील अठरावे शतक रेनेसाँचा [प्रबोधनकाळाचा] उत्तरार्ध काळ होय. यात विविध कला, वास्तुकला, भूदृष्य या क्षेत्रांमध्ये प्रयोग झाले. इंग्लंडमध्ये भूदृष्य कलेनी वेगळी वाट अवलंबली. सममितीवर आधारित वा भौमितिक…
कनकमंजिरी : रघुनाथ कृष्ण मुळे यांची कादंबरी. विनायक नारायण आचार्य या प्रकाशकांनी तत्त्वविवेचक छापखान्यात छापून १८९० साली प्रसिद्ध केली. कादंबरी अद्भुतरम्य स्वरुपाची असून बोधपर आहे. या कादंबरीला पौराणिक पार्श्वभूमी आहे.…
रेल्वे स्थानके जॉर्ज स्टीफन्सन यांनी १८१४ मध्ये इंग्लंड येथे लोखंडी रुळावर धावणारे वाफेचे इंजिन बनविले आणि रेल्वेच्या नव्या वाहतूक युगाला सुरुवात झाली. एकोणीसाव्या शतकात रेल्वे…
वास्तू विधायक विधी प्रस्तावना मानवी सभ्यतेमध्ये जेव्हा नगरे वसविली जाऊ लागली आणि जमिनीचे विभाजन विकासयोग्य भूखंडात करणे आणि स्वतःच्या उपयोगाव्यतिरिक्त व्यापारी उपयोगासाठी बांधकाम…
पिसुर्लेकर, पांडुरंग सखाराम : (३० मे १८९४ – १० जूलै १९६९). गोव्यातील एक प्रसिद्ध इतिहासकार. त्यांचा जन्म गोव्यातील शेणवी कुटुंबात पिसुर्ले (ता. सत्तरी) येथे झाला. आईचे नाव कृष्णाबाई. त्यांचे शिक्षण…
पीटर द ग्रेट : (९ जून १६७२ – २८ जानेवारी १७२५). विख्यात रशियन सम्राट. मॉस्को येथे जन्म. झार अलेक्सिस आणि त्याची दुसरी पत्नी नताल्य नर्यश्किन यांचा पीटर हा मुलगा. फ्यॉदर…