मिश्र पोलादे (Alloy Steels)

महत्त्वाची मिश्र पोलादे : हत्यारी पोलादे (Tool steels ) : सर्व प्रकारच्या वस्तूंची किंवा पदार्थांची घडाई, कर्तन किंवा यंत्रण करण्यासाठी हत्याराची गरज असते. सर्व प्रकारच्या हत्यारांसाठी निरनिराळी हत्यारी पोलादे वापरतात.…

वल्लभाचार्य (Vallabhacarya)

वल्लभाचार्य : (१४७९—१५३१). वल्लभ पंथ, शुद्धाद्वैती संप्रदाय, रुद्र संप्रदाय, पुष्टिमार्ग अशा वेगवेगळ्या नावांनी प्रसिद्ध असलेल्या एका भक्तीमार्गी वैष्णव संप्रदायाचे प्रवर्तक. ते तेलुगू ब्राह्मण होते. त्यांचे घराणे आंध्र प्रदेशातील कांकरव नावाच्या गावचे.…

रागविचार : राग अभिव्यक्ती  (Raag Vichar : Raag Presentation)

रागरचना व रागसंकल्पना हे भारतीय संगीताचे वैशिष्ट्यपूर्ण लक्षण असल्यामुळे हिंदुस्थानी व कर्नाटक या दोन्ही संगीतपद्धतींत रागरचना महत्त्वाची आहे. परंतु रागाच्या अभिव्यक्तिच्या आणि लक्षणांच्या बाबतींत काही फरक आढळतो, तो तपासला तर…

इट्रियम (Yttrium)

इट्रियम हे गट ३ मधील धातुरूप संक्रमणी मूलद्रव्य आहे. या मूलद्रव्याची रासायनिक संज्ञा Y अशी आहे. याचा अणुक्रमांक ३९ असून अणुभार ८८·९०५ इतका आहे. इतिहास : जे. गॅडोलिन यांनी १७९४ मध्ये…

रागवर्गीकरण (Raag Distribution)

संगीतात रागतत्त्व निर्माण झाल्यावर त्या रागांचे पद्धतशीर वर्गीकरण करण्याचे प्रयत्न फार प्राचीन काळापासून झाल्याचे दिसून येतात. त्या रागांच्या वर्गीकरणाबाबत जे प्रयत्न झाले, त्यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या विचार करणे संयुक्तिक होईल. रागवर्गीकरणाचे प्रयत्न…

राग लक्षण (Raag Lakshana)

वैशिष्ट्यपूर्ण अशी भारतीय रागसंकल्पना, रागतत्त्वाचा जो पद्धतशीर विकास झाला त्यांतून निरनिराळ्या अवस्थांमधून परिवर्तित झाली आणि तिचे लक्ष्यस्वरूप निर्माण झाले. आजमितीला रागांची जी प्रमुख लक्षणे किंवा तत्त्वे मानली जातात, त्यांचे स्वरूप…

आनाक्रेऑन (Anacreon)

आनाक्रेऑन : (सु. ५८२ – सु. ४८५ इ.स.पू.) एक ग्रीक भावकवी. जन्म आशिया मायनर मधील टीऑस या लहानशा बेटावर. पर्शियन आक्रमण थांबविण्यासाठी स्थापित झालेल्या इऑनियन लीगच्या बारा शहरांपैकी टीऑस हे…

पाय् (π)

[latexpage] प्रतलावर काढलेल्या कोणत्याही वर्तुळाचा परिघ आणि त्याच वर्तुळाचा व्यास यांच्या लांबींचे गुणोत्तर म्हणजे ‘पाय् ($\pi$)’ होय. हे गुणोत्तर कायम एकसारखे येते. $\pi$ (पाय्) हे ग्रीक चिन्ह विल्यम जोन्स या…

अब्जांश उत्प्रेरण (Nanocatalysis)

अब्जांश स्तरावरील रासायनिक अभिक्रियेत सहभाग न घेता अभिक्रियेचा वेग वाढवणारा बाह्य पदार्थ म्हणजे अब्जांश उत्प्रेरक (Nanocatalyst) होय. यांचा वापर करून रासायनिक अभिक्रियेचा वेग वाढवण्याच्या प्रक्रियेला अब्जांश उत्प्रेरण म्हणतात. क्रियाप्रेरक ऊर्जा…

Read more about the article पोलादाची घटना, संरचना आणि प्रावस्था (Microstructures & Phases of steel)
आ. २. पोलादातील प्रावस्था : (अ) उपघनक्रांतिक (०.२५% कार्बन), (ब) घनक्रांतिक (०.८३% कार्बन), (क) अतिघनक्रांतिक (१.२५% कार्बन).

पोलादाची घटना, संरचना आणि प्रावस्था (Microstructures & Phases of steel)

पोलाद ही मूलतः लोखंड (लोह) आणि कार्बन यांची मिश्रधातू असल्याने लोह व कार्बनच्या समतोलावस्था आकृतीवरून (Iron - Iron Carbide Equilibrium Diagram) पोलादाची घटना समजते. या समतोलावस्था आकृतीचा पोलादासंबंधीचा म्हणजे ०–२…

मेन फ्रेम संगणक (Main frame Computer)

संगणकाचा एक प्रकार. मेन फ्रेम संगणक हे आकाराने मोठे असतात, उदा., रेफ्रिजरेटर व मोठे कपाट. मुख्यतः मेन फ्रेम संगणकाचा उपयोग मोठ्या संस्थांद्वारे केला जातो. मोठ्या प्रमाणात माहितीवर (डेटा; Data) प्रक्रिया…

तत्त्वज्ञानोद्यान (Philosophical Park)

‘फिलॉसफिकल कॅफे’च्या मानाने 'फिलॉसफिकल पार्क’ ही संकल्पना नवी आहे. इ.स. २००० साली इटलीतील काप्री बेटावर स्वीडिश अर्थशास्त्रज्ञ गुन्नर ॲडलर कार्लसन याने माउंट सोलॅरोवरील ॲनाकाप्री ह्या गावी जगातील पहिले तत्त्वज्ञानोद्यान उभारले.…

अब्जांश कुपी (Nanocapsules)

आरोग्याचे दृष्टीने उपद्रवकारक असणाऱ्या बाह्य घटकांपासून पदार्थांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी अब्जांश कुपींचा वापर केला जातो. रचना : अब्जांश कुपीचे दोन प्रमुख भाग असतात : (१) कुपीचा अंतर्भाग/गाभा (Core), (२) बाह्य आवरण…

पामटॉप (Palmtop)

संगणकाचा एक प्रकार. पामटॉप संगणक हा एक वैयक्तिक संगणक किंवा इलेक्ट्रॉनिक उपकरण आहे. ज्यामध्ये संगणकासारखे अनेक वैशिष्ट्ये असतात आणि तो आपल्या हाताच्या तळव्याच्या आकाराचा असतो. पामटॉप हा वैयत्तिक माहिती साहाय्यक…

Read more about the article फ्रिश, रॅग्नर आन्तोन किट्टिल (Frisch, Ragnar Anton Kittil)
R

फ्रिश, रॅग्नर आन्तोन किट्टिल (Frisch, Ragnar Anton Kittil)

फ्रिश, रॅग्नर आन्तोन किट्टिल (३ मार्च १८८५ – ३१ जानेवारी १९७३) फ्रिश यांचा जन्म नॉर्वेमधील ख्रिस्तियाना येथे झाला. फ्रिश कुटुंबीय हे १७ व्या शतकात जर्मनीहून नॉर्वेमधील कोंग्सबर्ग (Kongsberg) येथे स्थलांतरीत झाले.…