समीर अमीन (Samir Amin)

समीर अमीन (Samir Amin) : (३ सप्टेंबर १९३१ – १२ ऑगस्ट २०१८). थोर सामाजिक व राजकीय विचारवंत, ईजिप्शियन फ्रेंच मार्क्सवादी अर्थतज्ज्ञ, वैश्विक व्यवस्थाप्रणालीचे एक विश्लेषक. समीर अमीन यांचा जन्म कैरो…

सिद्धि (Accomplishments)

विशिष्ट योगसाधना केल्यावर योग्याला स्वत:च्या चित्तात, इंद्रियांत किंवा शरीरात असणाऱ्या असाधारण योग्यतेची जाणीव होते व योगी स्वत:मधील विशेष सामर्थ्य वापरण्यास सक्षम होतो. त्या सामर्थ्यालाच सिद्धी असे म्हणतात. सिद्धी हा शब्द…

षष्टितन्त्र / षष्टितंत्र (Shashti-tantra)

संस्कृतमध्ये ‘षष्टि’ म्हणजे साठ आणि ‘तन्त्र’ म्हणजे दर्शन/ज्ञानशाखा. ज्या तत्त्वज्ञानामध्ये वेगवेगळ्या साठ तत्त्वांचे विवेचन केलेले आहे, त्या सांख्य तत्त्वज्ञानावरील महत्त्वपूर्ण ग्रंथ म्हणजे षष्टितंत्र होय. सांख्य आणि योग दर्शनाच्या परंपरेमध्ये षष्टितंत्र…

सूर सिंगार संसद (Sur Singar Samsad)

तरुण, आश्वासक तसेच प्रथितयश आणि उच्च कोटींच्या कलाकारांसाठी संगीत क्षेत्रामध्ये कार्य करून प्रसिद्धीस आलेली भारतातील एक संस्था. आपल्या निरनिराळ्या उपक्रमाद्वारे गेली सुमारे पंच्याहत्तर वर्षे संगीत प्रसाराचे काम करीत असलेल्या या…

बसवराज राजगुरू (Basavaraj Rajguru)

राजगुरू, बसवराज महंतस्वामी : (२४ ऑगस्ट १९१७—२१ जुलै १९९१). कर्नाटक व हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताचे प्रसिद्ध गायक. त्यांचा जन्म उत्तर कर्नाटकमधील धारवाड जिल्ह्यातील यलीवाळ येथे झाला. त्यांचे वडील महंतस्वामी हे स्वतः…

मेहबूब खाँ मिरजकर (Mehboob Khan Mirajkar)

मिरजकर, मेहबूब खॉं : (१८६८ - २८ ऑगस्ट १९६५) भारतातील फरूखाबाद घराण्याचे ख्यातकीर्त तबलावादक. त्यांचा जन्म पुणे येथे झाला. लहानपणापासून त्यांना तबलावादनाची आवड होती. यासाठी त्यांनी घर सोडले आणि  उ.…

मद्रास संगीत अकादमी (Madras Music Academy)

म्युझिक अकादमी या नावानेही प्रसिद्ध. ललितकलेच्या इतिहासातील प्रामुख्याने दक्षिण भारतातील आणि देशातील एक नामवंत संगीत संस्था. ही संस्था तमिळनाडू राज्यातील चेन्नईमध्ये (मद्रास) असून ती म्युझिक अकादमी या नावाने जास्त प्रसिद्ध…

शय्याव्रण रुग्ण परिचर्या (Bedsore Patient Nursing)

अपघातामुळे किंवा काही आजारांत रुग्णाला एकाच स्थितीत राहावे लागते. अशावेळी अधिक काळासाठी रुग्णाची त्वचा ही  घर्षणामुळे व शरीराच्या ठराविक भागावर पडलेल्या दाबामुळे त्याठिकाणी घासली जाते आणि त्वचेची एकसंधता (integrity) नष्ट…

कवी प्रदीप (Kavi Pradeep)

कवी प्रदीप : (६ फेब्रुवारी १९१५ - ११ डिसेंबर १९९८). हिंदी चित्रपटसृष्टीतील आणि हिंदी साहित्यातील सुप्रसिद्ध गीतकार आणि कवी. त्यांचा जन्म मध्य प्रदेश राज्यामधील बडनगर (जि. उज्जैन) या छोट्या शहरामध्ये…

सत्ता (Power)

सर्वसाधारणपणे सत्ता म्हणजे शक्ती अथवा ताकद होय. राज्यशास्त्रानुसार ‘सत्ता म्हणजे एखादी व्यक्ती, समूह किंवा संस्था यांची दुसऱ्या व्यक्ती, समूह किंवा संस्थेवर प्रभाव पाडण्याची क्षमता होय’. राजकीय व सामाजिक शास्त्रांच्या अभ्यासकांनी…

लैंगिकता (Sexuality)

लैंगिकता ही केवळ लैंगिकसंबंधापुरती मर्यादित नसून ती लैंगिक इच्छा, आकांक्षा, विचार, अस्मिता, ओळख सत्तासंबंध इत्यादी बाबींशी संबंधित आहे. लैंगिकता विविध माध्यमांतून व्यक्त होते आणि विविध प्रकारे अनुभवली जाते. विचार, इच्छा,…

दी लोणावळा योग इन्स्टिट्यूट (The Lonavla Yoga Institute)

योगाच्या क्षेत्रातील एक अग्रगण्य संस्था. दी लोणावळा योग इन्स्टिट्यूट (इंडिया) ही संस्था डॉ. मनोहर लक्ष्मण घरोटे यांनी १ जून १९९१ रोजी स्थापन केली. या संस्थेला परमहंस माधवदास महाराज आणि स्वामी…

जनार्दनस्वामी (Janardan Swami)

जनार्दनस्वामी : (१८ नोव्हेंबर १८९२ — २ जून १९७८). जनार्दनस्वामी यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव जनार्दन गोडसे असे होते. त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कवठी ह्या गावी झाला. जनार्दनस्वामी यांनी वेद, वेदान्त,…

योग विद्या गुरूकुल / योग विद्या धाम (Yoga Vidya Gurukul / Yoga Vidya Dham)

योगशास्त्रासंदर्भात काम करणारी एक संस्था. योगशास्त्राचा प्रचार व प्रसार करण्याच्या दृष्टीने १९६० मध्ये वैद्यराज बाळासाहेब लावगनकर यांनी नाशिकमध्ये योग विद्या धाम या संस्थेची स्थापना केली. सध्या ही संस्था १५९ शहरांतून…

तर्कशास्त्रीय समाश्रयण (Logistic Regression)

व्यवहारात अनेक ठिकाणी एखादी घटना घडेल की नाही याचे पूर्वानुमान करावे लागते. असे पूर्वानुमान ती घटना घडण्याच्या संभाव्यतेच्या स्वरूपात व्यक्त करता येते. तर्कशास्त्रीय समाश्रयणात, त्या संभाव्यतेचे वर्णन तर्कशास्त्रीय फलनाने केले…