संगणकाविषयी शिकण्याची किंवा शिकविण्याची प्रक्रिया. यात संगणक प्रणालीचे मूलभूत ज्ञान, कौशल्ये, कल्पना आणि संगणक प्रणालीशी संबंधित मूलभूत शब्दावलींचा समावेश होतो. संगणक शिक्षण हे उच्च तंत्रज्ञानाशी संबंधित ज्ञान आणि समज वाढवून…
मानवी जीवनातील एक उपयोजित कौशल्य. गोंधळून टाकणाऱ्या अनेक समस्या सोडविणे आणि कठीण परिस्थितीतून मार्ग शोधून काढणे हे मानवात असणारी क्षमता आणि कौशल्यांद्वारे शक्य होते. निर्माण झालेल्या समस्यांचे उपलब्ध पर्यायांतून योग्य…
कचऱ्यातील काही घटकांचा पुन्हा वापर करणे, यालाच पुनर्वापर असे म्हणतात. पुनर्वलन अथवा पुनर्वापर ही एक प्रक्रीया, तसेच एक क्रिया-प्रक्रियांची मालिका आहे. त्यामध्ये टाकाऊ वस्तूंचे एकत्रिकरण अथवा गोळा करणे, त्याचे विलगीकरण…
खाजगी किंवा अत्यल्प कर्मचारी असलेल्या घरगुती व्यवसायांचे एक क्षेत्र. हे व्यवसाय क्षेत्र अनौपचारिक क्षेत्र म्हणूनही ओळखले जाते. या क्षेत्रात लघु उद्योगांचे प्राबल्य असते. यामध्ये नैमित्तिक पद्धतीचे स्वयंरोजगार, तसेच अकुशल किंवा…
मानसिक स्तरावर चालणारी एक विचार प्रक्रिया. या प्रक्रियेमुळे व्यक्ती आपल्या अनुभवांच्या व माहितीच्या साह्याने वस्तुनिष्ठपणे विश्लेषण व परीक्षण करू शकतो. ही संकल्पना सुमारे २,५०० वर्षांपूर्वीपासूनची असून कालांतराने ती विकसित झाली…
पूर्व प्राथमिक शिक्षणापासून ते उच्च माध्यमिक शिक्षणापर्यंतच्या शैक्षणिक धोरणांस मजबुती आणण्याच्या दृष्टीने स्थापण्यात आलेली एक समिती. वयाच्या पाचव्या वर्षापासून सुरू होणारे प्रारंभिक स्वरूपाचे शिक्षण म्हणजे प्राथमिक शिक्षण होय. ज्या देशातील…
भारतातील एक अग्रगण्य पत मानांकन संस्था. ही संस्था पत मानांकनाबरोबरच आर्थिक क्षेत्रातील माहितीचे संशोधन करणे, व्यवसायातील संभाव्य धोक्यांबाबत मार्गदर्शन करणे, आर्थिक ध्येय धोरणांसंबंधातील सल्ला देणे, विश्लेषणात्मक उपाय सुचविणे इत्यादी कामांमध्ये…
गौफमन, इरविंग (Goffman, Erving) : (११ जून १९२२ – १९ नोव्हेंबर १९८२). विसाव्या शतकातील प्रसिद्ध कॅनेडियन-अमेरिकन सामाजिक सिद्धांतकार व समाजशास्त्रज्ञ. इरविंग यांचा जन्म कॅनडा येथे झाला. पदवीचे शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी…
व्यक्तीला स्वतःच्या शारीरिक व मानसिक अवस्थांची जाण असण्याचे कौशल्य म्हणजे स्व-जाणीव. या कौशल्यामुळे व्यक्तीला स्वतःची आवड-निवड, भावना व वृत्ती यांबद्दल स्पष्टपणे विचार करता येतो; म्हणजेच तिला ‘स्व’ ची जाणीव होते.…
एखाद्या व्यक्तीकडून एखादे शारीरिक कार्य पार पाडताना ते कार्य त्याच्याकडू होणार की, नाही हे त्याच्या शारीरिक क्षमतेवरून सिद्ध होत असते. एखादा व्यक्ती शारीरिक थकवा न येता दैनंदिन कार्ये अगदी सहजरित्या…
अध्ययनार्थी समाजाच्या संपर्कात येणे आणि त्यांच्याशी होणाऱ्या आंतरक्रियेतून ज्ञाननिर्मिती करणे म्हणजे सामाजिक रचनावाद. विसाव्या शतकाच्या अखेरीस ज्ञानरचनावाद ही विचारप्रणाली अस्तित्वात आली. ‘प्रत्येक व्यक्ती स्वत:चे ज्ञान स्वत: निर्माण करत असते’ हे…
पारंपरिक किंवा प्रत्यक्षपणे विद्यार्थ्यांसमोर केलेले अध्यापन आणि आभासी पद्धतीद्वारे केलेले अध्यापन या दोन्ही अध्यापनपद्धतींद्वारे एकाच वेळी करण्यात येणाऱ्या अध्ययनाला मिश्र अध्ययन असे म्हणतात. मिश्र अध्ययन, संकरित अध्ययन, तंत्रविज्ञान मध्यस्थी अध्यापन,…
सय्यद हुसेन अलातस (Syed Hussein Alatas) : (१७ सप्टेंबर १९२८ – २३ जानेवारी २००७). प्रसिद्ध मलेशियन समाजशास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ आणि सामाजिक विज्ञान संस्थांचे संस्थापक. अलातस यांचा जन्म इंडोनेशियातील बोगोर येथे सय्यद…
बटलर, ज्युडिथ, (Butler, Judith) : (२ फेब्रुवारी १९५६.). अमेरिकन सिद्धांतवादी आणि तत्त्वज्ञानाच्या एक अभ्यासक. बटलर यांचा जन्म अमेरिकेतील क्लीव्हलँड शहर, ओहिओ या राज्यात झाला. बटलर यांची आई व्यवसायाने वकील, तर…
मानव हा समाजप्रिय प्राणी आहे. त्याने निसर्गदत्त क्षमता आणि सामाजिक क्षमता यांचा उपयोग सकारात्मक दृष्टिकोणातून केल्यास लिंगभेदामुळे निर्माण झालेल्या व होणाऱ्या विविध समस्या दूर करण्यासाठी समाजातील सर्वच स्तरांत व घटकांत…