मराठी विश्वकोश

चित्रवीणा (Chitravina)

प्राचीन काळापासून वापरले जाणारे दक्षिण भारतीय तंतुवाद्य. त्याला गोटूवाद्यम् आणि महानाटक वीणा, वीणा हनुमद या नावानेही ओळखले जाते. हे एकवीस तारा असणारे एक पूर्णत: भारतीय तंतुवाद्य आहे. यामध्ये साधारणपणे ३०…

उत्तरबस्ती (Uttarbasti)

एक उपचार पद्धती. स्त्रियांमध्ये मूत्रमार्गाने व अपत्यमार्गाने, तर पुरुषांमध्ये मूत्रमार्गाने दिल्या जाणाऱ्या बस्तीस उत्तरबस्ती असे म्हणतात. आयुर्वेदामध्ये उत्तरबस्ती हा शब्दप्रयोग ‘उत्तरमार्गाने दिला जाणारा बस्ती’ तसेच ‘श्रेष्ठ बस्ती’ अशा दोन्ही अर्थाने…

मदुराई मणी अय्यर (Madurai Mani Iyer)

अय्यर, मदुराई मणी : (२५ ऑक्टोबर १९१२ – ८ जून १९६८). भारतीय अभिजात कर्नाटक संगीत परंपरेतील सुप्रसिद्ध गायक. त्यांचे मूळ नाव सुब्रमण्यम होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव एम. एस. रामस्वामी अय्यर…

प्रथिन अब्जांश कण (Protein nanoparticles)

सजीव सृष्टीतील कर्बोदके, मेदाम्ले, प्रथिने आणि न्यूक्लिइक अम्ले ह्या चार जैविक रेणूंपैकी प्रथिन हा एक महत्त्वाचा रेणू आहे. तो एकूण वीस प्रकारच्या अमिनो अम्लांच्या जोडणीतून तयार झालेला वैशिष्ट्यपूर्ण असा बहुवारिक…

दो आँखे बारह हाथ (Do Ankhen Barah Haath)

चित्रपटमहर्षी व्ही. शांताराम दिग्दर्शित व निर्मित हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक अभिजात कलाकृती. राजकमल कलामंदिर निर्मित हा चित्रपट १९५७ साली प्रदर्शित झाला. दो आँखे बारह हाथ या चित्रपटातल्या कथेचा कालखंड त्याच्या प्रदर्शनाच्या…

सूतिकागार

अपरापतनानंतर म्हणजेच वार पडून गेल्यानंतर प्रसव प्रक्रिया पूर्ण होते, त्यानंतर त्या स्त्रीला सूतिका असे संबोधले जाते. पूर्वी योग्य प्रसव होण्यासाठी तसेच प्रसावानंतर बाळ व बाळंतिणीला राहण्यासाठी २-३ खोल्यांचे विशेष आगार…

मध्य मूल्य प्रमेय (Intermediate Value Theorem)

[latexpage] गणितातील सिद्धांतांची प्रतवारी करणे शक्य नाही; मात्र जे सिद्धांत पुन:पुन्हा उपयोगात येतात अशांना सर्वसामान्यत: अग्रक्रम दिला जातो. मध्य मूल्य प्रमेय हे अशाच अग्रस्थानी असलेल्या सिद्धांतांपैकी एक आहे. समजा f…

बीजशोधन प्रमेय (Location of Roots Theorem)

बीजशोधनाचे प्रमेय : या प्रमेयाचे विधान पुढीलप्रमाणे आहे : समजा f हे एक संतत फलन (continuous function) वास्तव संख्यांच्या संचावर व्याख्यात आहे, f : R → R आणि a व…

सार्वभौम रोखे (Sovereign Bonds)

एखाद्या व्यक्तीने काही रक्कम कर्ज घेतल्यावर त्या रकमेच्या परतफेडीची हमी म्हणून वचन देणारा एक अधिकृत दस्तऐवज. रोख धारक, कर्जाऊ रक्कम, व्याजदर व मुदतपूर्वीची तारीख असे तपशील त्या दस्तऐवजात नोंदलेले असतात.…

अब्जांश प्लाझ्मॉनिक रंगकाम (Nano-Plasmonic Color Printing)

निसर्गातील वनस्पती, पक्षी, प्राणी, कीटक इत्यादी विविध प्रकारचे सजीव तसेच डोंगर, खडक, माती अशा निर्जीव वस्तू यांमध्ये आपल्याला अनेकविध रंग दिसतात. थोडक्यात निसर्गामध्ये विविध प्रकारच्या आकर्षक रंगांची मुक्त उधळण पहावयास…

ऊर्जा क्षेत्रातील अब्जांश तंत्रज्ञान (Nanotechnology in energy sector)

सामाजिक, आर्थिक, औद्योगिक अशा विविध क्षेत्रांतील विकासात ऊर्जेचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. ऊर्जेचा अपुरा पुरवठा झाल्यास विकासाचे उपक्रम राबवण्यावर मर्यादा येतात. तसेच तंत्रज्ञानाचा विकासही मंदावतो. या गोष्टी देशाच्या आर्थिक वाढीस प्रतिकूल…

वर्तनवादी अर्थशास्त्र (Behavioral Economics)

व्यक्ती आणि संस्था यांच्या आर्थिक प्रक्रियेशी, त्यांच्या वर्तणुकीशी संबंधित असणारा एक मानसशास्त्रीय अभ्यास वर्तनवादी अर्थशास्त्रात केला जातो. पारंपरिक अर्थशास्त्रात व्यक्ती नेहमीच विवेकपूर्ण रितीने, विविध अर्थशास्त्रीय सिद्धांतानुसार वर्तन करत असते. व्यक्ती…

चित्रवीणा (Chitravina)

चित्रवीणा (Chitravina)

उत्तरबस्ती (Uttarbasti)

मदुराई मणी अय्यर (Madurai Mani Iyer)

प्रथिन अब्जांश कण (Protein nanoparticles)

दो आँखे बारह हाथ (Do Ankhen Barah Haath)

सूतिकागार

मध्य मूल्य प्रमेय (Intermediate Value Theorem)

बीजशोधन प्रमेय (Location of Roots Theorem)

सार्वभौम रोखे (Sovereign Bonds)

अब्जांश प्लाझ्मॉनिक रंगकाम (Nano-Plasmonic Color Printing)

ऊर्जा क्षेत्रातील अब्जांश तंत्रज्ञान (Nanotechnology in energy sector)

वर्तनवादी अर्थशास्त्र (Behavioral Economics)

स्त्रोतस

वंचितता निर्देशांक (Deprivation Index)

भांडवली अंदाजपत्रक/भांडवली अर्थसंकल्प (Capital Budgeting)