प्रस्तावना : गृहभेटी देऊन आरोग्याची काळजी घेणे ही आरोग्य सेवा देण्यासाठी सामाजिक परिचर्येची पारंपरिक पद्धत आहे. ज्या योगे कुटुंबातील सदस्यांचे आरोग्य संवर्धन, आजाऱ्याची शुश्रूषा करणे साध्य होते. कुटुंब : विवाह,…
मानवी जीवनाशी संबंधित विविध क्षेत्रातील महत्त्वपूर्ण माहिती भावी पिढ्यांसाठी कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात जतन करून ठेवणे गरजेचे असते. प्राचीन कालापासून आजवरच्या विविध कालखंडामधील प्रगतीच्या माहितीचे जतन तत्कालीन लोकांनी ताम्रपट, चित्रलिपी,…
सांबर सरोवर. भारतातील सर्वांत मोठे खाऱ्या पाण्याचे सरोवर. राजस्थान राज्याच्या पूर्वमध्य भागातील नागौर व जयपूर या जिल्ह्यांत त्याचा विस्तार असून अजमेर जिल्ह्याची सरहद्द सरोवराला येऊन भिडली आहे. जयपूरपासून पश्चिमेस ९६…
अब्जांश पदार्थांचा शिरकाव मानव व इतर सजीवांमध्ये श्वसन, अन्न पदार्थ, त्वचा अशा विविध मार्गांनी होतो. वातावरणातील अब्जांश पदार्थ ओढे, नाले, नद्या, तलाव यातील पाणी तसेच टाकाऊ पदार्थ इत्यादींमधून मातीत मिसळतात.…
हिटलर, ॲडॉल्फ : (२० एप्रिल १८८९ — ३० एप्रिल १९४५). जर्मनीच्या नाझी पक्षाचा अध्यक्ष व जर्मनीचा हुकूमशहा. त्याचा जन्म ब्राउनाऊ ॲम इन येथे (बव्हेरिया आणि ऑस्ट्रिया यांच्या सीमेवर) एलोइस व…
कोठारी, वालचंद रामचंद : (१३ सप्टेंबर १८९२ — १० फेब्रुवारी १९७४). संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील सक्रिय नेते, प्रतिभाशाली विचारवंत, प्रसिद्ध साहित्यिक आणि समाजहितैषी पत्रकार. त्यांचा जन्म सोलापूर जिल्ह्यातील बावी (तालुका माढा) येथे…
एखाद्या देवतेच्या उत्सवासाठी अथवा एखाद्या सत्पुरुषाच्या जयंती वा पुण्यतिथी उत्सवासाठी अथवा एखाद्या तीर्थक्षेत्री वर्षातून ठराविक दिवशी वा ठराविक कालानंतर गावोगावच्या लोकांचा जो धार्मिक मेळावा जमतो, त्यास जत्रा वा यात्रा असे…
विविध धातूंच्या अब्जांश कणांचा वापर वैद्यकीय, औषध निर्माण, अभियांत्रिकी, कृषीउद्योग, पर्यावरण इत्यादी क्षेत्रांत मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. ह्यासाठी विविध प्रकारच्या अब्जांश पदार्थांची पुरेशा प्रमाणात उपलब्धता आवश्यक असते. सुरूवातीच्या काळात अब्जांश…
जॉन्सन, फिलिप : ( ८ जुलै १९०६ - २५ जानेवारी २००५ ) फिलिप जॉन्सन एक अमेरिकन आर्किटेक्ट होते जे त्यांच्या मॉर्डन व नंतर पोस्ट-मॉर्डन आर्किटेक्चर शैलीतील कामांसाठी जग प्रसिद्ध होते. प्रिझ्कर…
पृथ्वीवरील पाण्याच्या एकूण साठ्यांपैकी समुद्राचे पाणी जवळपास ९७.४% आहे; तर गोडे पाणी फक्त २.६% इतके आहे. मानवी जीवनासाठी उपयुक्त असे पाणी फक्त ०.६% इतकेच आहे व ते अनेक नैसर्गिक व…
वॉल्पोल, सर रॉबर्ट : (२६ ऑगस्ट १६७६ — १८ मार्च १७४५). इंग्लंडचा प्रख्यात मुत्सद्दी आणि संसदपटू. त्याचा जन्म सरदार घराण्यातील कर्नल रॉबर्ट आणि मेरी जेफ्री बर्वेल या दांपत्यापोटी होटन हॉल (नॉरफॉक)…
आभीर : एक प्राचीन भारतीय जमात. तिचा तपशीलवार, सुसंगत इतिहास जुळविण्याइतका पुरावा उपलब्ध नाही. तथापि प्राचीन साहित्यातील व कोरीव लेखांतील निर्देशांवरून काही महत्त्वाची माहिती हाती लागते. केवळ कोरीव लेखांचाच पुरावा ग्राह्य धरला,…
ब्रिटीश भूगोलतज्ञ जे एपलटन यांने प्रोस्पेकट-रेफुज सिद्धांत [Prospect Refuge Theory] त्याच्या “एक्स्पिरिअन्स ऑफ लांडस्कॅप” (१९७०) या पुस्तकात मांडला. भूदृश्य व मानवी वर्तन यातील परस्पर संबंध यावर त्याने भाष्य केले आहे.…
झाहा हदीद डेम झाहा हदीद या इराकी-ब्रिटीश आर्किटेक्ट होत्या. प्रित्झकर पुरस्कार प्राप्त करणार्या त्या पहिल्या महिला आहेत. हदीद त्यांच्या तीव्र, भावी, वास्तुकलेसाठी प्रसिद्ध झाल्या. त्यांचे काम, डीकॉनस्ट्रक्शन, निओ फ्यूचरिझम आणि…
पेट्रोलियम कन्झर्वेशन रिसर्च अॅसोसिएशन (स्थापना: १९७८) पेट्रोलियम कन्झर्वेशन रिसर्च अॅसोसिएशन (पीसीआरए) या संस्थेचे मुख्य कार्यालय दिल्लीत आहे. ही संस्था औद्योगिक कंपन्यांसोबत सामान्य जनतेलादेखील पेट्रोलियम पदार्थाची बचत करण्यासंबंधी मार्गदर्शन करते. भारत सरकारच्या…