Read more about the article गौरांगपटणा (Gaurangapatna)
गौरांगपटणाचे पुरातत्त्वीय स्थळ, ओडिशा.

गौरांगपटणा (Gaurangapatna)

ओडिशातील मेरिटाइम पुरातत्त्वीय स्थळ. हे ओडिशातील चिल्का सरोवराच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील प्रारंभिक ऐतिहासिक काळातील एक बंदर असून ते गंजाम जिल्ह्यात आहे. बंगालच्या उपसागरापासून दूर असल्याने चिल्का सरोवरात गौरांगपटणा बंदरांसारख्या ठिकाणी जहाजांना…

Read more about the article माणिकपटणा (Manikpatana)
माणिकपटणा येथील पुरातत्त्वीय उत्खनन (२०१०), ओडिशा.

माणिकपटणा (Manikpatana)

ओडिशातील मेरिटाइम पुरातत्त्वीय स्थळ. ओडिशाच्या किनाऱ्यावरील अनेक प्राचीन बंदरांपैकी माणिकपटणा हे एक बंदर होते. ते ब्रह्मगिरी तालुक्यात पुरी या तीर्थक्षेत्रापासून ४५ किमी. अंतरावर चिल्का सरोवर जेथे बंगालच्या उपसागराला मिळते, त्या…

Read more about the article घोघा (Ghogha)
घोघा येथे मिळालेले नांगर, गुजरात.

घोघा (Ghogha)

गुजरातमधील मेरिटाइम पुरातत्त्वीय स्थळ. गोघा हे प्राचीन बंदर असून ते खंबातच्या आखाताच्या किनाऱ्यावर सध्याच्या भावनगर बंदरापासून १५ किमी. अंतरावर आहे. इ. स. पहिल्या शतकातील पेरिप्लस ऑफ द इरिथ्रियन सी (Periplus…

Read more about the article पिंडारा (Pindara)
पिंडारा येथील पुरातत्त्वीय स्थळ, गुजरात.

पिंडारा (Pindara)

गुजरातमधील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ. हे स्थळ गुजरातमधील सध्याच्या पिंडारा गावापासून ३ किमी. व द्वारकेपासून ४५ किमी. अंतरावर आहे. सौराष्ट्रातील हे एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. महाभारताच्या अनुशासनपर्वात त्याचा उल्लेख पिंडारक असा…

Read more about the article बोखिरा (Bokhira)
बोखिरा येथील उत्खनन, गुजरात.

बोखिरा (Bokhira)

गुजरातमधील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ. हे स्थळ गुजरातमधील पोरबंदर जिल्ह्यात पोरबंदर शहरापासून पाच किमी. अंतरावर आहे. गोव्याच्या राष्ट्रीय समुद्र विज्ञान संस्थानामधील पुरातत्त्वज्ञांना सर्वेक्षण करताना पोरबंदर खाडीच्या पश्चिम किनाऱ्यावर पुरातत्त्वीय अवशेष आढळले…

Read more about the article विसवाडा (मूळ द्वारका) (Viswada)
दगडी नांगर, विसवाडा गुजरात.

विसवाडा (मूळ द्वारका) (Viswada)

गुजरातमधील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ. सौराष्ट्रात मूळ द्वारका येथे होती, असे मानणाऱ्या दोन स्थानिक परंपरा आहेत. त्यातील एका परंपरेनुसार ही द्वारका गीर सोमनाथ जिल्ह्यातील कोडिनार या गावाजवळ ती होती, तर किंडारी…

Read more about the article विजयदुर्ग (Vijaydurg)
गोदी व गोदीचे कल्पनाचित्र, विजयदुर्ग.

विजयदुर्ग (Vijaydurg)

महाराष्ट्रातील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ व मध्ययुगीन बंदर. हे स्थळ सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात वाघोटण नदीच्या मुखाशी डाव्या तीरावर वसले आहे. विजयदुर्ग हे मराठा कालखंडातील किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध असले, तरी त्याचा उल्लेख प्राचीन पेरिप्लस…

Read more about the article दाभोळ (Dabhol)
दाभोळ किल्ल्याचे अवशेष.

दाभोळ (Dabhol)

महाराष्ट्रातील मध्ययुगीन सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ. हे स्थळ रत्नागिरी जिल्ह्यात वाशिष्टी नदीच्या उत्तर किनाऱ्यावर मुखापाशी असून येथे प्रामुख्याने मध्ययुगीन अवशेष मिळाले आहेत. दाभोळ हे चौदाव्या-पंधराव्या शतकापासून पर्शियन आखात व भूमध्य सागराच्या…

गोपकपट्टण (गोवा वेल्हा) (Gopakapattan)

गोव्यातील मेरिटाइम आणि मध्ययुगीन पुरातत्त्वीय स्थळ. सध्याचे गोवा वेल्हा. हे स्थळ झुआरी नदीच्या मुखाजवळ आहे. सन १०४९ मध्ये राजा वीरविक्रमदेव याने राजधानी चंद्रपूरहून (चांदोर, जि. दक्षिण गोवा) हलवून गोपकपट्टण येथे…

Read more about the article गुन्हेगार जहाजबुडीचे पुरातत्त्व (Convict Ship Archaeology)
जॉर्ज थर्ड जहाजबुडीचे स्मारक.

गुन्हेगार जहाजबुडीचे पुरातत्त्व (Convict Ship Archaeology)

पुरातत्त्वीय अभ्यासातील एक महत्त्वाचा भाग. सर्व वसाहतवादी यूरोपीय देशांनी सर्वसाधारणपणे पंधराव्या शतकापासून विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत जगभरात अनेक ठिकाणी आपल्या देशातील गुन्हेगारांची हकालपट्टी करून त्यांच्या वसाहती (Penal Settlements) स्थापन केल्या होत्या.…

पिरम बेट (Piram Island)

गुजरातमधील समुद्री चाच्यांचे पुरातत्त्वीय स्थळ. खंबातच्या आखातात गोघा या प्राचीन बंदराजवळ सु. १० किमी. अंतरावर असून तेथे समुद्री चाच्यांची गढी आहे. या बेटाची लांबी सहा किमी. असून हे बेट खासगी…

Read more about the article मूळ द्वारका (कोडिनार) Mul Dwarka (Kodinar)
दगडी नांगर, मूळ द्वारका, गुजरात.

मूळ द्वारका (कोडिनार) Mul Dwarka (Kodinar)

गुजरातमधील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ. हे गुजरातमधील गीर सोमनाथ जिल्ह्यातील (२०१३ पूर्वीचा जुनागढ जिल्हा) कोडिनार या गावाजवळ अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर शिंघोडा नदीच्या मुखापाशी आहे. प्राचीन भारतीय साहित्यात श्रीकृष्णाच्या द्वारकेबाबत ज्या अनेक…

बेट द्वारका (Bet Dwarka)

गुजरातमधील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ आणि प्रसिद्ध धार्मिक स्थळ. परंपरेने कृष्णचरित्राशी जोडले गेलेले हे बेट ‘बेट शंखोधरʼ या नावानेही ओळखले जाते. हे स्थळ द्वारकेपासून तीस किमी. अंतरावर खंबातच्या आखाताच्या मुखाशी आहे.…

Read more about the article पुम्पुहार (कावेरीपट्टणम) (Poompuhar) (Kaveripattinam)
पुम्पुहार (तमिळनाडू) येथील पाण्यातील भिंत.

पुम्पुहार (कावेरीपट्टणम) (Poompuhar) (Kaveripattinam)

तमिळनाडूतील एक प्रसिद्ध अधोजल पुरातत्त्वीय स्थळ आणि प्राचीन बंदर. याच स्थळाला कावेरीपट्टणम अथवा कावेरीपूमपट्टणम म्हणूनही ओळखले जाते. शिलप्पधिकारम (सिलप्पईकरम; Silappaikaram) आणि मणिमेखलै (मणिमेखलई; Manimekhelai) या दोन प्रसिद्ध तमिळ महाकाव्यात पुम्पुहार…

Read more about the article महाबलीपुरम (Mahabalipuram)
समुद्रात बुडलेल्या दगडी पायऱ्या, महाबलीपुरम.

महाबलीपुरम (Mahabalipuram)

तमिळनाडूतील एक प्रसिद्ध मेरिटाइम पुरातत्त्वीय स्थळ. तसेच जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा असलेले दक्षिण भारतातील एक महत्त्वाचे बंदर आणि व्यापारी केंद्र. पल्लव वंशातील पहिला नरसिंहवर्मा याच्या महामल्ल वा मामल्ल या बिरुदावरून…