मराठी विश्वकोश

सेई शोनागुन (Sei Shōnagon)

सेई शोनागुन : ( दहाव्या शतकाचा उत्तरार्ध ). श्रेष्ठ जपानी लेखिका. तिच्या जन्म-मृत्यूची ठिकाणे अज्ञातच आहेत. जपानच्या सम्राटाच्या राजदरबारात राणी सादाको हिची ती खास सेवेकरी होती. ह्या राजदरबारातच ‘सेई शोनागुन’…

ल्यूशस अनीअस सेनिका (Lucius Annaeus Seneca)

सेनिका, ल्यूशस अनीअस : (इ. स. पू. ४ – इ. स. ६५). रोमन नाटककार, तत्त्वज्ञ आणि वक्ता. जन्म स्पेनमधील कॉरद्यूबा (आजचे कॉर्दीव्हा) येथे एका श्रीमंत, प्रतिष्ठित कुटुंबात. सेनिकाचे संपूर्ण नाव ल्यूशस…

कामीलो होसे सेला (Kamilo Khose Sela)

सेला, कामीलो होसे : (११ मे १९१६-१७ जानेवारी २००२). स्पॅनिश साहित्यिक. पूर्ण नाव कामीलो होसे सेला त्रलोक. जन्म स्पेनमधील इरिया फ्लाविया, गॅलिशिया येथे. तो नऊ वर्षांचा असताना त्याचे कुटुंबीय माद्रिदला आले.…

पंचाग्निविद्या (Panchagni Vidya)

उपनिषदातील एक विद्या. जी विद्या जाणल्यानंतर जाणणाऱ्याला पृथ्वीवरील मृत्यूनंतर जीव कुठे जातात, ते पुन्हा कसे काय पृथ्वीवर जन्म घेतात इत्यादी गूढतम प्रश्नांची उत्तरे सविस्तरपणे मिळतात, त्या उपनिषदांतील विद्येला पंचाग्निविद्या असे…

कार्बन-१४ कालमापन पद्धती (रेडिओकार्बन) (Radiocarbon or Carbon-14 Dating)

प्राचीन अवशेषांच्या कालमापनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रारणमापनाच्या भौतिकी रासायनिक पद्धतींमधील सर्वांत प्रसिद्ध पद्धती. ही पद्धत प्राचीन वस्तूतील किरणोत्सारी कार्बन-१४ या समस्थानिकाचे प्रमाण म्हणजेच सध्याच्या जैविक नमुन्यातील त्याच्या प्रमाणाच्या तुलनेत मोजणे यावर…

विष्णू प्रभाकर (Vishnu Prabhakar)

विष्णू प्रभाकर : (२१ जून १९१२ -११ अप्रैल २००९). प्रसिद्ध भारतीय हिंदी लेखक. प्रगतीवाद कालखंडातील एक महत्त्वाचे लेखक म्हणून त्यांची ओळख आहे. हिंदी साहित्यात कथा, नाटक व कादंबरी हे साहित्यप्रकार…

कालमापन पद्धती (पुरातत्त्वीय) (Dating in Archaeology)

कालाचे मापन करण्याची पद्धती. भूतलावर मानव अस्तित्वात आल्यापासून ते आतापर्यंत त्याने केलेल्या प्रगतीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यांची कालक्रमानुसार पुनर्बांधणी करणे हे पुरातत्त्वीय संशोधनातील कालमापनाचे उद्दिष्ट आहे. पुरातत्त्वातील कालमापनासाठी प्रमाणित पद्धती विकसित करण्याचे…

वीरासन (Virasana)

एक आसनप्रकार. या आसनामध्ये पद्मासनाप्रमाणे दोन्ही पाय एकमेकांवर न आणता फक्त एकच पाय मांडीवर ठेवायचा असतो. म्हणून याला अर्धपद्मासनही म्हणतात. या आसनाच्या विशिष्ट रचनेमुळे साधक अधिक दृढ व धैर्यवान वा…

Beautiful Backgrounds For Powerpoint Presentations in Beautiful Backgrounds For Powerpoint Presentations - parksandrecgifs.com

विवेकज्ञान (Discriminative knowledge)

विवेकज्ञानाला सांख्ययोग दर्शनांमध्ये सर्वोत्कृष्ट ज्ञान मानले आहे. ज्या ज्या वेळी ज्ञान होते, त्या त्या वेळी त्या ज्ञानाचा कोणता न कोणता विषय असतो; म्हणजे ज्ञान नेहमी ‘कशाच्या तरी विषयी’ असते. ज्ञानाचा…

संख्या (Numbers)

[latexpage] संख्येचे प्रकार : संयुक्त संख्या : ज्या मूळ संख्या नाही आणि 1 पेक्षा मोठ्या आहेत, अशा नैसर्गिक संख्येला संयुक्त संख्या असे म्हणतात. म्हणजेच ज्या संख्येला 1 व ती संख्या या…

एडवर्ड गिबन (Edward Gibbon)

गिबन, एडवर्ड : (२७ एप्रिल १७३७ — १६ जानेवारी १७९४). प्रसिद्ध इंग्लिश इतिहासकार. जन्म पट्‌नी (सरे) येथे एका सुखवस्तू कुटुंबात. त्याची प्रकृती प्रथमपासूनच अत्यंत नाजुक होती. त्यात त्याची आई १७४५…

चार्ल्‌स द गॉल (Charles de Gaulle)

गॉल, चार्ल्‌स द : (२२ नोव्हेंबर १८९० — ९ नोव्हेंबर १९७०). फ्रान्सला प्रतिष्ठा करून देणारा कणखर, समर्थ व निःस्वार्थी नेता. उत्तर फ्रान्समधील लील या गावी जन्म. तो सेंट सीर या लष्करी…

विवेकख्याति

विवेकख्याति ही संज्ञा विवेक + ख्याति या दोन पदांनी मिळून बनली आहे. विवेक या शब्दाचा सामान्य अर्थ ‘दोन पदार्थांमधील भेदाचे ज्ञान’ असा होतो; परंतु, सांख्ययोग दर्शनांमध्ये विवेकख्याति ही पारिभाषिक संज्ञा…

श्रेणिसत्ताक राज्य (Corporate State)

श्रेणिसत्ताक राज्य : प्रादेशिक सीमांऐवजी कार्यिक उद्योगधंद्याप्रीत्यर्थ संघटित झालेली राज्यसंस्था. अशा राज्यात मालक आणि कामगार (कर्मचारी) परस्परांच्या कार्यक्षेत्रात महामंडळे, व्यवसायसंघ किंवा श्रेणी यांच्या माध्यमांतून (व्दारे) संघटित होतात आणि त्या क्षेत्रातील…

वल्ली

[latexpage] कुट्टक म्हणजे कूट प्रश्न. प्राचीन भारतीय गणित साहित्यात अनेक कुट्टके आढळून येतात. सामान्यतः ही कुट्टके (problems) एकचल (one variable), द्विचल(two variable) किंवा बहुचल (many variable) समीकरणे असतात. दोन किंवा…