महाराष्ट्र राज्याच्या चंद्रपूर आणि गडचिरोली या दोन्ही अतीदुर्गम जिल्ह्यांचा शैक्षणिक व इतर कार्यक्षेत्रांचा विकास व्हावा, या दृष्टिकोणातून गडचिरोली येथे स्थापन करण्यात आलेले विद्यापीठ. महाराष्ट्र विद्यापीठ अधिनियम १९९४ (१९९४ चा महा.…
वैद्य, चिंतामण विनायक : (१८ ऑक्टोबर १८६१–२० एप्रिल१९३८). एक थोर ज्ञानोपासक, महाभारत-रामायणाचे संशोधक – मीमांसक व चतुरस्र ग्रंथकार. जन्म कल्याण (ठाणे जिल्हा) येथे. वडील विनायकराव कल्याणला वकिली करीत. चिंतामणरावांचे शिक्षण…
केरळ राज्याच्या एर्नाकुलम् जिल्ह्यातील कालडी येथील एक संशोधनाभिमुख सार्वजनिक संस्कृत विद्यापीठ. याची स्थापना २५ नोव्हेंबर १९९३ रोजी झाली. विद्यापीठाला केवलाद्वैतवादाचे प्रवर्तक व तत्त्वज्ञानी श्री शंकराचार्य यांचे नाव देण्यात आले. विद्यापीठाचे…
शिवकल्याण : (सु. १५६८–१६३८). मराठी संतकवी. मराठवाड्यातील आंबेजोगाई हे त्यांच्या घराण्याचे मूळ गाव. हे घराणे नाथसंप्रदायी आणि विठ्ठलभक्त होते. शिवकल्याणांनी नित्यानंदैक्यदीपिका ह्या ग्रंथात आदिनाथापासून सुरू असलेली आपली गुरुपरंपरा सांगितली असून,…
शेवाळकर, राम बाळकृष्ण : (२ मार्च १९३१-३ मे २००९). सुप्रसिद्घ मराठी साहित्यिक, उत्तम कीर्तनकार आणि प्रभावी वक्ते. मूळ गाव परभणी जिल्ह्यातील शेवाळे. मूळ आडनाव धर्माधिकारी. जन्म विदर्भातील अमरावती जिल्ह्यातील अचलपूरचा.…
शेष रघुनाथ : (सतरावे शतक). मराठीतील एक पंडित कवी. उपनाव शेष. रघुपति शेष, शेष राघव या नावांनीही त्यांचा उल्लेख आढळतो. कृष्णकौतुक ह्या त्यांच्या काव्यामुळे प्रसिद्घ. ह्या काव्याचे साक्षेपी संपादक वि.…
श्रीपतिभट्ट : (सु. अकरावे शतक). महाराष्ट्रातील एक थोर व्यासंगी ज्योतिषज्ञ. त्यांच्या जीवनाविषयी विश्वसनीय माहिती उपलब्ध नाही; तथापि त्यांनी लिहिलेल्या ग्रंथांतर्गत उल्लेखांवरून त्यांच्याविषयी तसेच त्यांच्या ग्रंथांविषयी काही माहिती ज्ञात होते. त्यांचा…
याला चलनशील किंवा गतिविशिष्ट बाष्पित्र असेही म्हणतात. वाहनांमधील वाफेच्या एंजिनाला चालविण्याकरिता लागणारी वाफ तयार करण्यासाठी या एंजिनाचा शोध लावण्यात आला. हे एक अग्नी-नलिका बाष्पित्र आहे. याचे मुख्यत्वे तीन भाग असतात.…
सबनीस, वसंत : (६ डिसेंबर १९२३-१५ ऑक्टोबर २००२). मराठी विनोदकार आणि नाटककार. मूळ नाव रघुनाथ दामोदर सबनीस.जन्म सोलापूर येथे.पंढरपूरच्या लोकमान्य हायस्कूलमधून वसंत सबनीस मॅट्रिक (१९४२), पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविदयालयातून बी.ए. (१९४६).…
काही ठिकाणी विद्युत ऊर्जा एकदिश प्रवाहात उपलब्ध असते. एकदिश प्रवाहाची वारंवारता शून्य असते. परंतु काही विद्युत क्षेत्रातील उपकरणांना ५० वारंवारतेची आवश्यकता असते, त्यामुळे आपल्याला परिवर्तकाची गरज भासते. इलेक्ट्रॉनिकी तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे…
सरदार, गंगाधर बाळकृष्ण : (२ ऑक्टोबर १९०८-१ डिसेंबर १९८८). मराठी साहित्यिक आणि समाजमनस्क विचारवंत. जन्म ठाणे जिल्ह्यातील जव्हार या गावचा. शिक्षण जव्हार, मुंबई व पुणे येथे एम्. ए. पर्यंत. १९४१ मध्ये पुण्याच्या श्रीमती…
सरदेशमुख, त्र्यंबक विनायक : (२२ नोव्हेंबर १९१९ - १२ डिसेंबर २००५). श्रेष्ठ मराठी साहित्यिक. कादंबरीकार आणि समीक्षक म्हणून त्यांची मुख्य ओळख आहे. त्यांचा जन्म अक्कलकोट (सोलापूर जिल्हा) येथे झाला. त्यांचे…
सहस्रबुद्धे, पुरूषोत्तम गणेश : (१० जून १९०४-४ मार्च १९८५). मराठी गंथकार आणि विचारवंत. जन्म पुणे येथे. मुंबई विदयापीठाचे एम्.ए. (१९३१) आणि मराठीचे पीएच्.डी. (१९३९). पुण्याच्या नूतन मराठी विदयालयात शिक्षक म्हणून…
आयर्विन, लॉर्ड एडवर्ड : (१६ एप्रिल १८८१—२३ डिसेंबर १९५९). हिंदुस्थानचा १९२५ ते १९३१ या काळातील गव्हर्नर-जनरल. लॉर्ड हॅलिफॅक्स म्हणूनही प्रसिद्ध. ऑक्सफर्ड येथे त्याचे शिक्षण झाले. १९१० मध्ये हुजूर पक्षातर्फे तो…
सामंत, बाळ गंगाधर : (२७ मे १९२४–२० जानेवारी २००९). मराठी लेखक, विनोदकार व चरित्रकार. कोल्हापूर जिल्ह्यातील चंदगड येथे एका सुसंस्कृत मध्यमवर्गीय कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. मुंबईच्या रुईया महाविद्यालयातून ते बी.ए.…