घरगुती सांडपाण्यांत विविध स्रोतांमधून नायट्रोजन आणि फॉस्फरस वायू येतात. जसे वापरासाठी पुरवठा केलेल्या पाणी; सांडपाण्यातील यूरियाची पाण्याबरोबर होणारी प्रक्रिया (अमोनिया नायट्रोजन); सांडपाण्यातील प्रथिने (जैविक नायट्रोजन); प्रथिनयुक्त दूषितकांची अल्कधर्मी पाण्याबरोबर होणारी…
संस्कृती : संस्कृती ही मानवाच्या जीवनशैली, मूल्ये, विश्वास, आणि प्रथा यांचे एकसंधित प्रतिबिंब आहे. जगभरातील संस्कृती विविधता आणि वैशिष्ट्यांनी भरलेल्या आहेत, ज्यामुळे प्रत्येक समाजाची वेगळी ओळख तयार होते. या विविधतेतूनच…
अतीतराग : एक पाश्चात्य साहित्य संज्ञा. मानवी जीवनातील अतीत संज्ञेच्या मुळाशी आहे. ग्रीक शब्द 'nostos' म्हणजे गृह आणि दुसरा शब्द 'algos' म्हणजे वेदना. या दोहोंवरून हा 'nostalgia' (अतीतराग) शब्द तयार…
एक लुप्त पुरातन मानवी जाती. सु. ७ लाख ते २ लाख वर्षपूर्व या काळात अस्तित्वात असलेल्या या जातीच्या जीवाश्मांचा शोध १९०८ मध्ये जर्मनीतील हायडल्बर्ग शहराजवळील मौर येथे लागला. या जातीला…
विज्ञान शाखांतर्गत झपाट्याने होत गेलेल्या प्रगतीमुळे अब्जांश पदार्थ निर्मितीच्या नवनवीन पद्धती उदयास आल्या व कालानुरूप विकसित होत गेल्या. त्यामुळे हवा तसा आकार व प्रकार असलेल्या अब्जांश पदार्थांची निर्मिती आता शक्य…
ज्या माशांच्या शरीराचा अंत:कंकाल हाडांनी म्हणजे अस्थींनी बनलेला असतो, त्यांना अस्थिमत्स्य (Osteichthyes Or Bony fish) असे म्हणतात. मत्स्य अधिवर्गाचा अस्थिमत्स्य हा एक वर्ग आहे. Osteon (bone) म्हणजे हाडे किंवा अस्थी…
प्राचीन अभिजात ग्रीक कलेचा प्रभाव यूरोपीय कलाविश्वावर अत्यंत दीर्घकालीन आहे. तो साहित्य, तत्त्वज्ञान आणि सौंदर्यशास्त्र या क्षेत्रांतही दिसून येतो. प्रमाणबद्धता आणि सुसंवाद या ग्रीक सौंदर्यकल्पना या प्रभावाच्या मुळाशी आहेत. ग्रीक…
भौगोलिक, सामाजिक, आर्थिक इत्यादी स्वरूपांच्या कारणांस्तव भारतातील राज्यांना दिला जाणारा एक दर्जा. उदा., डोंगराळ प्रदेश, वादग्रस्त अंतर्गत सीमा, आर्थिक किंवा पायाभूत सुविधांमधील मागासलेपण, अपुरी आर्थिक प्राप्ती इत्यादी; मात्र अशा राज्यांना…
इरेक्टस मानव या जातीचे जीवाश्म प्रथम १८९१ मध्ये इंडोनेशियामधील जावा भागातील त्रिनील येथे सापडले. विख्यात डच वैज्ञानिक युजीन डुबॉ (१८५८-१९४०) यांनी प्रारंभी या मानवसदृश जीवाश्मांचे वर्गीकरण पिथेकॅन्थ्रोपस इरेक्टस (ताठ उभा…
मानवी जीवाश्मांतील सर्वांत प्राचीन जाती. पुरामानवशास्त्रामध्ये ही जाती एक महत्त्वाचा टप्पा मानली जाते. टांझानियातील पुराणाश्मयुगीन अवशेषांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या ओल्डुवायी गॉर्ज येथे १९६० मध्ये एक आकाराने छोटा असलेला खालचा जबडा (ओएच-७)…
सांडपाणी शुद्धीकरणाच्या वेगवेगळ्या पद्धतींचा शोध लागून त्या प्रत्यक्षांत वापरल्या जाण्यापूर्वी ते शेतीसाठीच वापरले जात होते, त्यावेळी सांडपाण्याची विल्हेवाट लावण्याचा तो एक सर्वमान्य मार्ग समजला जात होता. ह्या पद्धतीचा सखोल अभ्यास…
एखादा व्यक्ती जेव्हा घेतलेल्या कर्जाची परतफेड करण्यास सक्षम नसतो, तेव्हा कर्जाचा सापळा सुरू होतो. जेव्हा व्यक्ती आपल्या उत्पन्नाच्या मर्यादेपलिकडे उपभोग्य वस्तू व सेवांवर खर्च करू शकत नाही, तेव्हा तो कर्ज…
शरीराच्या अवयवांवर गोंदवून घेणे ही सर्वपरिचित अशी बाब आहे. शरीरावर गोंदवून घेतल्याने आपल्या सौंदर्यामध्ये भर पडते असे अनेकांना वाटते. काहीजण आपल्या ओळखीची एक खूण म्हणून हात, मान अशा एखाद्या अवयवावर…
हुबळीकर, शांता : (१४ एप्रिल १९१४–१७ जुलै १९९२). मराठी चित्रपटसृष्टीच्या सुरुवातीच्या काळात आपल्या अभिनयाने व गायनाने विख्यात झालेल्या अभिनेत्री. त्यांचा जन्म कर्नाटकातील हुबळीजवळच्या अदरगुंची या गावात एका शेतकरी कुटुंबात झाला.…
एक शिवरूप. शिवशंकराचे रूप एकीकडे शांत, वरदायी, त्याचवेळी दुसरीकडे उग्र, विध्वंसक असे दिसून येते. शंकराने आपल्या भक्तांच्या साहाय्यार्थ आणि अन्याय करणाऱ्यांना शासन करण्यासाठी जी प्रखर व संहारक रूपे धारण केली…