जीवाणू स्वत:च्या पेशीमध्ये विषाणूची वाढ थांबवण्यासाठी विविध रेणवीय साधने (Tools) वापरतात. निर्बंधन विकरे हे त्यांपैकी एक महत्त्वाचे साधन आहे. या विकरांना निर्बंधन विकरे, निर्बंधन एंडोन्यूक्लिएज किंवा रिस्ट्रिक्टेझ (Restriction enzymes/Endonuclease/ Restrictase) असेही म्हणतात. न्यूक्लिएज (Nuclease) प्रकारात मोडणारी…
लेव्हरन, चार्ल्स लुईस अल्फोन्ज : (१८ जून १८४५ - १८ मे १९२२) अल्फोन्ज लेव्हरन यांचा जन्म पॅरिसमधील बौल्वर्ड सेन्ट मिशेल येथे झाला. अल्फोन्ज यांचेउच्च शिक्षण कॉलेज सेन्ट बार्बे व नंतर…
खानखोजे, पांडुरंग सदाशिव : (७ नोव्हेंबर १८८३ - २२ जानेवारी १९६७) पांडुरंग सदाशिव खानखोजे यांचा जन्म महाराष्ट्रातील वर्धा येथे झाला. वडलांनी त्यांना शिक्षणासाठी नागपूरला पाठवले. तेथे त्यांनी सहकाऱ्यांच्या मदतीने स्वदेशी वस्तूंचे…
केअरना, युस्टीनस : (१८ सप्टेंबर १७८६ - २१ फेब्रुवारी १८६२) जर्मनीमधील स्टुटगार्ट या शहराजवळ असलेल्या लुडवीजबर्ग या गावी युस्टीनस केअरना यांचा जन्म झाला. त्यांचे शालेयशिक्षण आपल्या गावीच झाले आणि नंतर त्यांना…
पक्षिवर्गातील फॅल्कॉनिफॉर्मिस (Falconiformes) गणातील ॲक्सिपिट्रिडी (Accipitridae) कुलातील आकाराने मोठ्या, जाड व मजबूत चोच, मोठे पाय व अणकुचीदार नख्या, तीक्ष्ण नजर, लांब व रुंद पंख, उडण्याचा प्रचंड वेग असलेल्या तसेच शिकार…
मिल्स, सी. राईट (Mills, C. Wright) : (२८ ऑगस्ट १९१६ – २० मार्च १९६२). प्रसिद्ध अमेरिकी समाजशास्त्रज्ञ आणि जहाल राजकीय विचारवंत मिल्स यांचा जन्म टेक्सास येथे मध्यमवर्गीय इंग्लिश-आयरिश कुटुंबामध्ये झाला.…
(अंत:स्थापित आज्ञांकन). संगणक सॉफ्टवेअर. हे प्रामुख्याने अंत:स्थापित प्रणालीमधील मशीन किंवा उपकरण यांवर नियंत्रण ठेवण्याकरिता तयार केलेली आज्ञावली आहे. ती वैशिष्ट्यपूर्ण असून विशिष्ट हार्डवेअरवर चालविण्यात येते आणि त्याला वेळेची व स्मृतीची…
मंडल खंडकाचे मुख्य कार्य : विद्युत प्रवाहाचे साधारण परिस्थितीत नियंत्रण करणे, तसेच आपत्कालीन परिस्थितीत मंडल प्रवाह खंडित करून मंडलातील रोहित्रासारख्या (Power Transformer) उपकरणाचे संरक्षण करणे, अशी महत्त्वाची कार्ये मंडल खंडक…
फ्रान्समधील एक प्रसिद्ध गुहा. प्रागैतिहासिक काळात समुद्राची पातळी आजच्यापेक्षा बरीच खाली असताना मानवाने वसती केली होती, त्याचे अवशेष आता पाण्यात बुडलेले आहेत. अधोजल प्रागैतिहासिक पुरातत्त्वामध्ये अशा पाण्यात बुडलेल्या गुहांमधील अवशेषांचाही…
कानुंगो, मधुसूदन : (१ एप्रिल १९२७ - २६ जुलै २०११) मधुसूदन कानुंगो यांचा जन्म ओडिशातील बेहरामपुर येथे झाला. उत्कल विद्यापीठातून त्यांनी विज्ञान शाखेतील पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी लखनौ विद्यापीठातून प्राणिविज्ञानाचे पदव्युत्तर…
हंटर, जॉन : (१३ फेब्रुवारी १७२८ - १६ ऑक्टोबर १७९३) जॉन हंटर यांचा जन्म स्कॉटलंडमधील पूर्व किलब्रिज या शहराजवळील काल्डरवूड या गावी झाला. शल्यचिकित्सक भाऊ हंटर यांच्याकडे जॉन यांनी शव विच्छेदनाचे…
प्रणाली उपागमानुसार शैक्षणिक उपक्रमांची तपशीलवार विस्तृत योजना आखणे, ती विविध चाचण्यांद्वारे कार्यान्वित केलेले मूल्यमापन व त्यातून मिळालेल्या तथ्यांद्वारे मूळ योजनेत बदल करणे, त्याचे पुन्हा मूल्यमापन करणे असे सतत कार्यान्वित असलेल्या…
केरळमधील मेरीटाइम पुरातत्त्वीय स्थळ. कोट्टापुरमचा किल्ला केरळमधील त्रिसूर जिल्ह्यात कोडुंगलूर गावाच्या पूर्वेस ५ किमी. अंतरावर पेरियार नदीच्या मुखाजवळ उत्तर तीरावर मेथाला गावाजवळ आहे. या किल्ल्याला क्रांगनोर (Cranganore) असेही नाव आहे.…
केरळमधील एक प्राचीन मेरिटाइम पुरातत्त्वीय स्थळ. ग्रीक व रोमन व्यापारी केरळच्या मलबार किनाऱ्याला डमिरीका असे म्हणत असत. इ.स. पहिल्या शतकातील पेरिप्लस ऑफ द इरिथ्रियन सी या ग्रंथात नेलकिंडा या मलबार…
गुजरातमधील सागरी पुरातत्त्वीय स्थळ. हे गुजरातच्या गीर जिल्ह्यात बारा ज्योतिर्लिंगांमधील एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. हे क्षेत्र सोमनाथ पाटण, प्रभासपाटण व वेरावळक्षेत्र या नावांनीही ओळखले जाते. सोमनाथ परिसरात हडप्पापूर्व काळापासूनच्या मानवी…