मराठी विश्वकोश

डॅनिस पॅपीन (Denis Papin)

पॅपीन, डॅनिस : (२२ ऑगस्ट १६४७ – २६ ऑगस्ट १७१३) डॅनिस पॅपीन याचा जन्म फ्रांसमध्ये चीतेने येथे झाला. सोसायटी ऑफ जीझसच्या जेसुईट शाळेत त्याचे शालेय शिक्षण झाले. ते अँगर विद्यापीठात वैद्यकशास्त्राचे शिक्षण…

साल्वाडोर एडवर्ड लूरिया (Salvador Edward Luria)

लूरिया, साल्वाडोर एडवर्ड : (१३ ऑगस्ट १९१२ – ६ फेब्रुवारी १९९१) साल्वाडोर एडवर्ड लूरिया यांचा जन्म इटलीतील टुरिन या गावी एका ज्यू कुटुंबात झाला. त्यांनी टुरिन विद्यापीठातून वैद्यकीय पदवी संपादन…

मॅक्स व्हॉन ग्रूबर (Max Von Gruber)

ग्रूबर, मॅक्स व्हॉन : (६ जुलै १८५३ - १६ सप्टेंबर १९२७) मॅक्स व्हॉन ग्रूबर यांचा जन्म व्हिएन्ना येथे झाला. ग्रूबर यांनी औषधशास्त्रात व्हिएन्ना विद्यापीठाची डॉक्टरेट ही पदवी संपादन केली. नंतर त्यांनी मॅक्स…

कृषिविज्ञानातील सूक्ष्मजंतुंचे महत्त्व (Importance of Bacteria in Agriculture)

कार्बन, नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि अन्य प्रक्रियांमध्ये जमिनीतील हजारो सूक्ष्मजंतू भाग घेत असतात आणि त्यामुळे जमिनीवरील जैववैविध्य वाढत असते. जमिनीमध्ये वरवरच्या मातीमध्ये हेक्टरी १० टन सूक्ष्मजंतू असतात, तर झाडांच्या मुळांच्या आजूबाजूला,…

चर्च आणि लोकशाही (Church and The Democracy)

राजकीय सत्ता ही लोकांची असते. म्हणूनच राजकारणात लोकशाही सर्वमान्य होऊ लागली आहे. हुकूमशाही, घराणेशाही आणि एकाधिकारशाही अन्यायकारक आणि शोषक असते. स्वातंत्र्य, प्रतिष्ठा, हक्करक्षण तसेच विकास यांसाठी नागरी जीवनात लोकशाही आवश्यक…

अविनाश डोळस (Avinash Dolas)

डोळस, अविनाश : ( ११ डिसेंबर १९५० - ११ नोव्हेंबर २०१८). अविनाश शंकर डोळस. सुप्रसिद्ध मराठी साहित्यिक. फुले - शाहू - आंबेडकर या विचारप्रणालीत त्यांनी लेखन केले असून, राजकीय कार्यकर्ता…

चर्च आणि स्त्रीमुक्ती लढा (Church and Women Liberation Movement)

इसवी सन १९६० च्या दरम्यान यूरोपमध्ये झालेल्या सांस्कृतिक क्रांतीनंतर स्त्रियांना आपल्या हक्कांची प्रकर्षाने जाणीव झाली. पुरुषप्रधान समाजव्यवस्थेने केलेल्या अन्यायापासून मुक्त होण्याचे प्रयत्न पाश्चात्त्य स्त्री करू लागली. त्याचे प्रतिबिंब स्त्रीवादी साहित्यात…

मेटाडेटा (Metadata)

उपलब्ध असलेल्या माहितीची अधिक सविस्तर माहिती म्हणजे मेटाडेटा. मेटा हा एक ग्रीक शब्द आहे, ज्याचा अर्थ नंतर किंवा पुढे असा होतो. डेटाच्या (विदेच्या) एक किंवा अधिक पैलूंबद्दल माहिती प्रदान करणारा…

निकोलाय फ्योदरेरिच गेमलेआ (Nikolay Fyodorovich Gamaleya)

गेमलेआ, निकोलाय फ्योदरेरिच : (१७ फेब्रुवारी १८५९ - २९ मार्च, १९४९) निकोलाय फ्योदरेरिच गेमलेआ यांचा जन्म रशियन साम्राज्यातील ओदेसा येथे झाला. गेमलेआ त्यांनी आपले पदवीपर्यंतचे शिक्षण ओदेसा येथील नोवोरोसिस्की विद्यापीठातून…

सीमॉन फ्लेक्सनर (Simon Flexner)

फ्लेक्सनर, सीमॉन : (२५ मार्च १८६३ - २ मे १९४६) सीमॉन फ्लेक्सनर यांचा जन्म लुईसव्हिले, केंटकी येथे झाला. फ्लेक्सनर त्यांनी आपली पहिली पदवी लुईसव्हिले औषधशास्त्र महाविद्यालयातून घेतली आणि आपला भाऊ जेकब…

जॉन फिनलेसन (John Finlaison)

फिनलेसन, जॉन: (२७ ऑगस्ट १७८३ - १३ एप्रिल १८६०) जॉन फिनलेसन स्कॉटलंडमधील केथनेसमधील थर्सो येथे जन्मले. त्यांचे शालेय शिक्षण स्कॉटलंडमध्येच झाले. या काळात अभिजात साहित्य त्यांच्या आवडीचे तर गणित नावडीचे…

भारतीय कृषी सांख्यिकी संस्था (Indian Society of Agricultural Statistics)

भारतीय कृषी सांख्यिकी संस्था : (स्थापना – ३ जानेवारी, १९४७) दिल्ली येथे १९४६ साली भरलेल्या ३४ व्या भारतीय विज्ञान काँग्रेस अधिवेशनात संख्याशास्त्रज्ञ व कृषी अधिकारी यांच्या सभेमध्ये एक ठराव एकमताने…

मॅक्स लुडविग हेनिंग डेल्ब्रुक (Max Ludwig Henning Delbrück)

डेल्ब्रुक, मॅक्स लुडविग हेनिंग : (४ सप्टेंबर १९०६ - ९ मार्च १९८१) मॅक्स लुडविग हेनिंग डेल्ब्रुक यांचा जन्म जर्मनीच्या बर्लिनमध्ये झाला. डेल्ब्रुक यांनी नाझी जर्मनी सोडून प्रथम ते कॅलिफोर्निया आणि नंतर टेनेसी…

जूल्स जीन बाप्टिस्ट व्हिन्सेंट बॉर्डेट (Jules Jean Baptiste Vincent Bordet)

बॉर्डेट, जूल्स जीन बाप्टिस्ट व्हिन्सेंट : (१३ जून १८७० - ६ एप्रिल १९६१) जूल्स जीन बाप्टिस्ट व्हिन्सेंट बॉर्डेट यांचा जन्म बेल्जियम येथे फाइनिफ येथे झाला. ब्रुसेल्स येथील फ्री विद्यापीठातून त्यांनी…

एमिल ॲडॉल्फ व्हॉन बहरिंग (Emil Adolf von Behring)

बहरिंग, एमिल ॲडॉल्फ व्हॉन : (१५ मार्च १८५४ – ३१ मार्च १९१७) एमिल ॲडॉल्फ व्हॉन बहरिंग यांचा जन्म प्रुशिया राज्यात (सध्या पोलंडचा भाग) हान्सडॉर्फ येथे झाला. बर्लिन येथील कैसर-विल्हेम अकादमी…