मराठी विश्वकोश

भानु अथैया (Bhanu Athaiya)

अथैया, भानु : (२८ एप्रिल १९२९ – १५ ऑक्टोबर २०२०). जागतिक दर्जाच्या वेशभूषाकार म्हणून प्रसिद्ध. त्यांचा जन्म कोल्हापूर येथे झाला. शांताबाई आणि अण्णासाहेब राजोपाध्ये ह्या दम्पतीच्या सात अपत्यांमधील ही तिसरी…

गर्भासन (Garbhasana)

एक आसनप्रकार. गर्भाशयामध्ये बाळ जसे संपूर्ण शरीर घट्ट आवळून बसते, तसाच शरीराचा आकार या आसनाच्या अंतिम स्थितिमध्ये दिसतो, म्हणून या आसनाला गर्भासन असे म्हणतात. कृती : आसनपूर्व स्थितीमध्ये जमिनीवरील बैठकीवर…

सामाजिक आरोग्य परिचारिका (Public Health Nurse)

प्रस्तावना : सार्वजनिक आरोग्य परिचर्येमध्ये सार्वजनिक आरोग्याची तत्त्वे‍ आणि आरोग्याची संरक्षणात्म सेवा पद्धतीचा उपयोग करताना परिचारिका आपल्या व्यावसायिक ज्ञान व कौशल्याचा वापर करते. सार्वजनिक आरोग्य परिचारिका ही आरोग्य सेवा संघातील…

स्प्रेडशीट (Spreadsheet)

संगणकीय आज्ञावली. याला वर्कशीट (Worksheet) असेही म्हणतात. स्प्रेडशीट हे पंक्ती (Row) आणि स्तंभ (Columns) यांची जुळवणी असणारे पृष्ठ आहे. पंक्ती आणि स्तंभ मिळून एका छोट्या चौकोनरूपी रचना तयार होते, यालाच…

झिग्बी (Zigbee)

(संप्रेषण तंत्रज्ञान). झिग्बी तंत्रज्ञान वैयक्तिक कामासाठी तयार करण्यात आले आहे. ते एक वायरलेस वैयक्तिक क्षेत्र नेटवर्क (वायरलेस पर्सनल एरिया नेटवर्क; WPAN; व्हिपॅन; डब्ल्युपीएएन) आईईई 802.15.4 मानकांवर तयार करण्यात आले असून…

कूर्मासन (Kurmasana)

एक आसनप्रकार. कूर्म म्हणजे कासव. या आसनामध्ये शरीराची अंतिम स्थिती कासवासारखी दिसते म्हणून या आसनाला कूर्मासन असे म्हणतात. कृती : आसनपूर्व स्थितीसाठी दोन्ही पायांमध्ये अंतर ठेवून हात शरीराच्या मागील बाजूस…

झ्यूल झील्येराँ (Jules Gilliéron)

झील्येराँ, झ्यूल : (२१ डिसेंबर १८५४–२६ एप्रिल १९२६). फ्रेंच भाषाशास्त्रज्ञ. फ्रेंच भाषेचा भूगोल आणि फ्रेंच भाषेची स्थानिक वैशिष्ट्ये दाखविणारे नकाशे तयार करणारा अभ्यासक. नव्हव्हिल, स्वित्झर्लंड येथे जन्म. बाझेल व पॅरिस…

भगवानलाल इंद्रजी (Bhagwanlal Indraji)

भगवानलाल इंद्रजी : (७ नोव्हेंबर १८३९ - १६ मार्च १८८८) प्रख्यात भारतविद्याविशारद, प्राचीन भारतीय इतिहास संशोधनामध्ये ज्या संशोधकांनी बहुमोल कामगिरी केली, त्यांत पंडित भगवानलाल इंद्रजी यांचा क्रम फार वरचा लागतो.…

आंत्वान मेये (Antoine Meillet)

मेये, आंत्वान : (११ नोव्हेंबर १८६६ – २१ सप्टेंबर १९३६). फ्रेंच भाषाशास्त्रज्ञ. जन्म मूलें येथे. सुप्रसिद्ध स्विस भाषाशास्त्रज्ञ फेर्दिनां द सोस्यूर यांचे शिष्य. आर्मेनियमपासून सुरुवात करून सर्व इंडो-युरोपियन विषयांचा अभ्यास…

सुंग यु (Hsieh Ling-yün)

सुंग यु : (इ. स. पू. तिसरे शतक). चिनी कवी. त्याच्या जीवनाबद्दल फारशी माहिती मिळत नाही. तो हूनान प्रांतातील त्स्यू राज्यातील होता. ह्याच राज्यात त्स्यू युआन (इ. स. पू. सु.…

जोसेफ फ्रीहेर वॉन आयशेंडॉर्फ (Joseph Freiherr von Eichendorf)f

जोसेफ फ्रीहेर वॉन आयशेंडॉर्फ : (१० मार्च १७८८ - २६ नोव्हेंबर १८५७ ). १९ व्या शतकातील एक जर्मन कवी, कादंबरीकार, नाटककार, साहित्यिक, समीक्षक, अनुवादक आणि मानववंशशास्त्रज्ञ. स्वच्छन्दतावादाचे (रोमँटिझम) एक प्रमुख…

चिनुआ अचेबे (Chinua Achebe)

अचेबे, चिनुआ : (१६ नोव्हेंबर १९३० - २१ मार्च २०१३). नायजेरियन कादंबरीकार, कवी, प्राध्यापक आणि समालोचक. संपूर्ण नाव अल्बर्ट चिन्युलुमोगू अचेबे. अचेबे याचे लहानपण नायजेरियातील ओगीदी इग्बो (इबो) शहरात गेले.…

एमिली डिकिन्सन (Emily Dickinson)

डिकिन्सन, एमिली : (१० डिसेंबर १८३०–१५ मे १८८६). श्रेष्ठ अमेरिकन कवयित्री. ॲव्हर्स्ट, मॅसॅचूसेट्स येथे जन्म. माउंट हॉल्योक येथील ‘फीमेल सेमिनरी’त शिक्षण. कुटुंबातील तीन मुलांपैकी दुसरे अपत्य असलेली एमिली धार्मिक वातावरणात…

हेर्टा म्यूलर (Herta Mullar)

म्यूलर, हेर्टा : (१७ ऑगस्ट १९५३). जर्मन- रुमानियन कादंबरीकार, कवी, निबंधकार आणि साहित्यातील नोबेल पुरस्कार विजेती लेखिका. एकाग्रतेने कविता लिहिणारी व विस्थापितांच्या आयुष्याचे गद्यलेखनातून मोकळेपणाने चित्रण करणारी लेखिका असा तिचा…

बिमल रॉय (Bimal Roy)

रॉय, बिमलचंद्र : (१२ जुलै १९०९ – ८ जानेवारी १९६६). जागतिक चित्रपटइतिहासात भारताचे नाव सुवर्णाक्षरांनी कोरणारे चित्रकर्मी. त्यांचा जन्म पूर्व बंगालमधील माणिकगंज (आता ढाका, बांगलादेश) येथील जमीनदार घराण्यात झाला. हेमचंद्र…