रणभूमी पुरातत्त्व (Battlefield Archaeology)

रणभूमी पुरातत्त्व (Battlefield Archaeology)

रणभूमी पुरातत्त्व हा संघर्षाचे पुरातत्त्व या शाखेचा एक भाग आहे. विसाव्या शतकातील प्रमुख आणि निर्णायक लढायांच्या इतिहासाकडे (पहिले व दुसरे ...
रामचंद्र जोशी (R. V. Joshi)

रामचंद्र जोशी (R. V. Joshi)

जोशी, रामचंद्र : (? १९२० — ६ ऑक्टोबर १९९७). विख्यात भारतीय आद्य पुरातत्त्वीय भूवैज्ञानिक. त्यांचा जन्म कर्जत येथे झाला. फर्ग्युसन ...
लिटल फूट (Little Foot)

लिटल फूट (Little Foot)

मानवी उत्क्रांतीच्या संदर्भात दक्षिण आफ्रिकेतील स्टर्कफोंतेन येथे मिळालेल्या एका जीवाश्माचे नाव. जवळजवळ संपूर्ण अवस्थेत मिळालेला हा सांगाडा ऑस्ट्रॅलोपिथेकस प्राणी एसटीडब्ल्यू ...
लोकजीवनशास्त्रीय पुरातत्त्व (Ethnoarchaeology)

लोकजीवनशास्त्रीय पुरातत्त्व (Ethnoarchaeology)

पुरातत्त्वविद्येची एक महत्त्वाची उपशाखा. पुरातत्त्वीय उत्खननात मिळालेल्या वस्तूंचा अर्थ लावणे आणि प्राचीन काळातील धार्मिक-सामाजिक जीवन व विविध सांस्कृतिक घटनांचा मागोवा ...
वर्गलढ्याचे पुरातत्त्व (Class Struggle Archaeology)

वर्गलढ्याचे पुरातत्त्व (Class Struggle Archaeology)

विविध आर्थिक व सामाजिक कारणांसाठी कामगार व इतर आर्थिक दृष्टीने दुर्बल शोषित वर्गांमध्ये झालेल्या झगड्यांचा पुरातत्त्वीय साधने वापरून केलेला अभ्यास ...
वर्तनात्मक पुरातत्त्व (Behavioural Archaeology)

वर्तनात्मक पुरातत्त्व (Behavioural Archaeology)

प्रक्रियावादी पुरातत्त्वविद्येतील एक भाग. प्रक्रियावादी पुरातत्त्वाच्या कालखंडात (१९५०—१९९०) इंग्लिश पुरातत्त्वज्ञ डेव्हिड क्लार्क (१९३७—१९७६) यांनी ॲनालिटिकल आर्किऑलॅाजी (१९६८) या ग्रंथात पुरातत्त्वीय ...
वंशसंघर्षाचे पुरातत्त्व (Racial Conflict Archaeology)

वंशसंघर्षाचे पुरातत्त्व (Racial Conflict Archaeology)

वंशसंघर्षाचे पुरातत्त्व ही संघर्षाचे पुरातत्त्व या शाखेची उपशाखा आहे. जमिनीवरील मालकी हक्कांसाठी, नैसर्गिक साधनांच्या उपभोगासाठी आणि इतर अनेक कारणांसाठी लोकसमूह, ...
विभाजन तेजोरेषा पद्धती (Fission Track Dating)

विभाजन तेजोरेषा पद्धती (Fission Track Dating)

भूविज्ञानातील आणि पुरातत्त्वीय कालमापनाची ही भौतिकी-रासायनिक पद्धती. याला भंजनरेखा कालमापन पद्धती असेही म्हणतात एच. फाउलर, आर. एम. वॉकर आणि जी.ए ...
विमेनम (Wimmenum)

विमेनम (Wimmenum)

केरळमधील प्रसिद्ध डच जहाज. केरळमधील हौशी सागरी संशोधक रॉबर्ट पणिपिल्ला यांना व त्यांच्या बरोबरच्या दोन स्थानिक मच्छीमारांना अनच्युथेंगू (Anchuthengu) या ...
विष्णू श्रीधर वाकणकर (Vishnu Shridhar Wakankar)

विष्णू श्रीधर वाकणकर (Vishnu Shridhar Wakankar)

वाकणकर, विष्णू श्रीधर : (४ मे १९१९–३ एप्रिल १९८८). एक श्रेष्ठ भारतीय पुरातत्त्वज्ञ. त्यांचा जन्म मध्य प्रदेशातील नीमच या गावी ...
वृक्षवलयमापन पद्धत (Dendrochronology/Tree-Ring Dating)

वृक्षवलयमापन पद्धत (Dendrochronology/Tree-Ring Dating)

पुरातत्त्वीय अवशेषांचे वय ठरविण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या अनेक पद्धतींमधील वृक्षवलयमापन ही एक महत्त्वाची कालमापन पद्धत असून पुराहवामानशास्त्रामध्येही (Palaeoclimatology) ही पद्धत वापरली ...
वैश्विक किरणजन्य न्युक्लाइड कालमापन (Cosmogenic Nuclide-CN Dating)

वैश्विक किरणजन्य न्युक्लाइड कालमापन (Cosmogenic Nuclide-CN Dating)

पुरातत्त्वात किरणोत्सर्गाच्या तत्त्वावर आधारित वापरली जाणारी कालमापन पद्धत. विश्वात अतिउच्च ऊर्जा (०.१ ते १० गिगा इलेक्ट्रॉन व्होल्ट) असणारे वैश्विक किरण ...
संघर्षाचे पुरातत्त्व (Conflict Archaeology)

संघर्षाचे पुरातत्त्व (Conflict Archaeology)

ऐतिहासिक पुरातत्त्वाची एक उपशाखा. इतिहासातील विविध संघर्षांकडे पुरातत्त्वीय दृष्टीकोनातून पाहण्याच्या संकल्पनेतून विसाव्या शतकाच्या अखेरीस ही शाखा उदयास आली. प्रायमेट गणातील ...
समकालीन पुरातत्त्व (Contemporary Archaeology)

समकालीन पुरातत्त्व (Contemporary Archaeology)

पुरातत्त्वविद्येची एक शाखा. ऐतिहासिक काळातील मानवी संस्कृतींकडे किंवा आधुनिक जगाच्या इतिहासाकडे पुरातत्त्वीय दृष्टीकोनातून पाहता येते, तर अगदी नजीकच्या काळातील घटना ...
स्त्रीवादी पुरातत्त्व (Feminist Archaeology)

स्त्रीवादी पुरातत्त्व (Feminist Archaeology)

स्त्रीवादी पुरातत्त्व हा पुरातत्त्वीय पुराव्यांचा स्त्रीवादी दृष्टीकोनातून अर्थ लावण्याचा आग्रह धरणारी संमिश्र स्वरूपाची विचारधारा असून ती पुरातत्त्वविद्येची एकसंध अशी शाखा ...
हिमवाहित मृत्तिकास्तर कालमापन (Varve Dating)

हिमवाहित मृत्तिकास्तर कालमापन (Varve Dating)

हिमवाहित मृत्तिकास्तर कालमापन ही निरपेक्ष कालमापनाची एक पद्धत असून ती प्रामुख्याने चतुर्थक कालखंडातील हिमयुगाशी निगडित घटनांच्या कालमापनासाठी उपयुक्त ठरली आहे ...
ॲमिनो अम्ल कालमापन पद्धती (Amino acid Dating)

ॲमिनो अम्ल कालमापन पद्धती (Amino acid Dating)

प्राचीन हाडे, जलचर प्राण्यांचे अवशेष यांचे कालमापन करण्याची एक पद्धती. हाडांमधील सेंद्रिय घटकातील बदलावर ती आधारलेली आहे. सेंद्रिय संयुगांमध्ये अनेकदा ...
Loading...