(प्रस्तावना)

पालकसंस्था : मराठी विज्ञान परिषद, मुंबई | विषयपालक : बाळ फोंडके | समन्वयक : अ. पां. देशपांडे | विद्याव्यासंगी : स्नेहा दि. खोब्रागडे

माणसाच्या उदयापासून तो प्रगती करीत आहे. ही प्रगती म्हणजेच विज्ञान. मग तो अग्नीचा शोध असो, की वल्कलाचा शोध असो, की गुहेत राहण्याचा. अन्न, वस्त्र आणि निवारा या माणसाच्या मूलभूत गरजा आणि त्याच्या प्राप्तीसाठी व त्यातील सुधारणांसाठी मानवाने अनेक शोध लावले.चाकाचा शोध हा त्यातील एक क्रांतीकारक शोध.चरक आणि सुश्रुताने जगाला आयुर्वेदाची देणगी दिली.तशीच गणितातील शून्याचा शोधही तितकाच क्रांतीकारक मानला जातो. हे शोध भारताच्या नावावर आहेत.ग्रीक लोकांनीसुध्दा पायथागोरस सिद्धांत व गणितात इतर बरेच शोध लावले. मात्र त्यानंतर पाश्चात्य देशांनी विज्ञानात मोठीच आघाडी घेतली.

हे शोध लावणा-या जगातल्या संशोधकांची चरित्रे संक्षेपाने या ज्ञानमंडळाच्या वेबसाइटवर पाहायला मिळणार आहेत.संशोधकांशिवाय हे ज्ञानमंडळ संशोधन करणा-या जगातील विविध संस्थांविषयीही माहिती देणार आहे.हे संशोधक आणि संशोधन करणा-या संस्था या भौतिकी, रसायन, जीवशास्त्र, गणित, भूशास्त्र, मानववंशशास्त्र, अॅलोपॅथी, आयुर्वेद, होमिओपॅथी, अभियांत्रिकी, शेती, पर्यावरण अशा नाना प्रकारच्या विज्ञान विषयातील असणार आहेत.

विज्ञानात रोज नवनवीन विषय निर्माण होत आहेत.मुळात माणसाला नाविन्याची आवड असल्याने कालच्यापेक्षा आज काहीतरी नवीन आणि सुधारीत गोष्ट त्याला हवी असते.हा हव्यासाच त्याला संशोधन करायला भाग पाडतो.अशी संशोधने आता वैयक्तिकस्तरावर लागण्याचा काळ मागे पडला असून संशोधने आता सांघिक स्तरावर होतात अथवा ती संस्थात्मक पातळीवर होतात.

ज्यांना नोबेल पुरस्कार मिळाला,ज्यांना नोबेल समकक्ष असलेले आबेल, फिल्ड्स, जल अथवा तत्सम पुरस्कार मिळाले,ज्यांना आपापल्या देशातील मानाचे पुरस्कार मिळाले आहेत,ज्यांच्या संशोधनामुळे समाजावर परिणाम घडवून आला आहे, ज्यांना आंतरराष्ट्रीय समित्यांवर अथवा मासिकांवर सभासदत्त्व मिळाले आहे,ज्या संस्था सातत्याने संशोधन करीत आहेत, जी मासिके संशोधनपर लेख आणि निबंध छापत आहेत, टाटां-हेन्री फोर्डसारखे जे महत्त्वाचे उद्योगपती आहेत,भाभा-नारळीकर-अब्दुस सलाम यासारख्या ज्या ज्या वैज्ञानिकांनी विज्ञानसंस्था स्थापन केल्या आहेत आणि जे विज्ञान प्रसारक आहेत अशा व्यक्ती आणि संस्थांवर या कोशात नोंदी लिहिल्या आहेत त्यांपैकी काहींनी एक अथवा एकापेक्षा अधिक गोष्टीतील पात्रता संपादन केली आहे.

अब्राहम चार्नेस (Abraham Charnes)

अब्राहम चार्नेस (Abraham Charnes)

चार्नेस,अब्राहम  ((४ सप्टेंबर १९१७ — १९ डिसेंबर १९९२)) अमेरिकन गणितज्ञ आणि संक्रियात्मक अन्वेषणतज्ञ. चार्नेस यांनी बहिर्वक्री बहुपृष्ठकाचे चरम बिंदू आणि एकघाती ...
अब्राहम वॉल्ड (Abraham Wald)

अब्राहम वॉल्ड (Abraham Wald)

वॉल्ड, अब्राहम  (३१ ऑक्टोबर १९०२ – १३ डिसेंबर १९५०). धर्माने ज्यू असलेल्या वॉल्ड यांनी गणित विषयात किंग फर्दिनांद-१ विद्यापीठातून (King ...
अमेरिकन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅथेमॅटिक्स ( American Institute of Mathematics - AIM)

अमेरिकन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅथेमॅटिक्स ( American Institute of Mathematics – AIM)

संस्था स्थापना : १९९४    गणितातील ज्ञानाच्या कक्षा विस्तारणारी संस्था. अमेरिकन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅथेमॅटिक्स (एआयएम) या संस्थेची स्थापना १९९४ मध्ये झाली ...
अमेरिकन मॅथेमॅटिकल सोसायटी ( American Mathematical Society - AMS)

अमेरिकन मॅथेमॅटिकल सोसायटी ( American Mathematical Society – AMS)

(स्थापना : १८८८ )  अमेरिकन मॅथेमॅटिकल सोसायटी (एएमएस) ही अमेरिकेतील गणितासाठी कार्यरत असलेल्या संस्थांपैकी अव्वल दर्जाची आणि महत्त्वाची एक संस्था आहे ...
अर्न्स्ट बोरिस चेन ( Ernst Boris Chain)

अर्न्स्ट बोरिस चेन ( Ernst Boris Chain)

चेन, अर्न्स्ट बोरिस   (१९ जून १९०६ –  १२ ऑगस्ट १९७९ ) जर्मन ब्रिटीश जीवरसायन शास्त्रज्ञ अर्न्सट बोरिस चेन यांना औद्योगिक पातळीवर ...
असोसिएशन फॉर विमेन इन मॅथेमॅटिक्स ( Association for Women in Mathematics)

असोसिएशन फॉर विमेन इन मॅथेमॅटिक्स ( Association for Women in Mathematics)

असोसिएशन फॉर विमेन इन मॅथेमॅटिक्स (एडब्ल्यूएम) ही संस्था स्त्रियांना गणित शिक्षण मिळणे, तसेच त्यांना समान संधी आणि समान वागणूक मिळणे यांसाठी ...
असोसिएशन फॉर सिम्बॉलिक लॉजिक ( Association for Symbolic Logic)

असोसिएशन फॉर सिम्बॉलिक लॉजिक ( Association for Symbolic Logic)

गणितज्ज्ञ आणि तत्त्वज्ञान-तर्कशास्त्रातील तज्ज्ञ यांची आंतरराष्ट्रीय संस्था. असोसिएशन फॉर सिम्बॉलिक लॉजिक (एएसएल) ही गणितज्ज्ञ आणि तत्त्वज्ञान-तर्कशास्त्रातील तज्ज्ञ यांची सर्वांत मोठी ...
अहमद नज़ीर ( Ahmad Najeer)

अहमद नज़ीर ( Ahmad Najeer)

नज़ीर, अहमद  (२७ जानेवारी १९३२ – ८ जून २०१३). कॅरिबियन मृदाशास्त्रज्ञ. प्राध्यापक डॉ. नज़ीर अहमद हे त्यांच्या उष्ण प्रदेशीय  मृदेवरील संशोधनासाठी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर ओळखले ...
आनंद दिनकर कर्वे (Anand Dinkar Karve)

आनंद दिनकर कर्वे (Anand Dinkar Karve)

कर्वे, आनंद दिनकर  (७ ऑगस्ट  १९३६). भारतीय वनस्पतिशास्त्रज्ञ. त्यांचा जन्म पुणे येथे झाला. त्यांनी जैवखाद्यापासून जैवइंधन आणि शेतीतील कचऱ्यापासून कांडी ...

आयुष (Ayush)

आयुष ही वैद्यक क्षेत्रांत संशोधन करणारी भारत सरकारची संस्था आहे . आयुर्वेद,  सिद्ध, युनानी आणि होमिओपॅथी या चार (योग आणि ...
आंरी कॅर्ताँ (Henri Cartan)

आंरी कॅर्ताँ (Henri Cartan)

कॅर्ताँ  ,आंरी / कार्टन, हेन्री  (८ जुलै १९०४ – १३ ऑगस्ट २००८). फ्रेंच गणितज्ज्ञ. त्यांचे  संपूर्ण नाव आंरी-पॉल कॅर्ताँ. कॅर्ताँ ...
आर्थर कोर्नबर्ग (Arthur Kornberg)

आर्थर कोर्नबर्ग (Arthur Kornberg)

कोर्नबर्ग, आर्थर  (३ मार्च १९१८ – २६ ऑक्टोबर २००७). अमेरिकन वैद्यक आणि जीवरसायनशास्त्रज्ञ. परीक्षा नलिकेत डीएनए संश्लेषण केल्याबद्दल १९५९ सालचे ...
आर्थर बी. पार्डी ( Arthur B Pardee)

आर्थर बी. पार्डी ( Arthur B Pardee)

पार्डी, आर्थर बी. (१३ जुलै १९२१). अमेरिकन जीवरसायनशास्त्रज्ञ. पेशीचक्राच्या G1 प्रावस्थामध्ये मिळणाऱ्या निर्बंध बिंदूचा शोध, पाझामॉ प्रयोग आणि गाठींची वाढ ...
आल्बेर कालमेट (Albert Calmette)

आल्बेर कालमेट (Albert Calmette)

कालमेट,आल्बेर  ( १२ जुलै १८६३ – २९ ऑक्टोंबर १९३३ ). फ्रेंच जीवाणुशास्त्रज्ञ.  त्यांचे संपूर्ण नाव लेआँ शार्ल आल्बेर कालमेट. क्षयरोगाला ...
इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ पेट्रोलियम (Indian Institute of Petrolium)

इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ पेट्रोलियम (Indian Institute of Petrolium)

(स्थापना – १९६०) इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ पेट्रोलियम (आय.आय.पी.)ही संस्था देहरादून येथे आहे. तिची स्थापना १९६०साली झाली. इंधने, वंगणे, द्रावणे इत्यादी ...
ओटो हान (Otto Hahn)

ओटो हान (Otto Hahn)

हान, ओटो जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ. अणुकेंद्रकाचे विखंडन या शोधाबद्दल हान यांना १९४४ सालचा रसायनशास्त्राचा नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. त्यांनी किरणोत्सार आणि किरणोत्सारी ...
कार्ल पिअरसन (Karl  Pearson)

कार्ल पिअरसन (Karl Pearson)

पिअरसन, कार्ल (२७ मार्च १८५७ – २७ एप्रिल १९३६). ब्रिटिश गणितज्ज्ञ आणि संख्याशास्त्रज्ञ. जीवसांख्यिकी, काय-स्क्वेअर वितरण आणि ‘गुडनेस ऑफ फिट’ ...

कृष्णाजी केशव कानिटकर (Krishnaji Keshav Kanitkar)

कानिटकर, कृष्णाजी केशव  (३० डिसेंबर १९२२ – २९ जानेवारी २०१४). भारतीय वैद्यक. औषधी कल्प बनवणॆ, रुग्णाची प्रकृती परीक्षणॆ करुन चिकित्सा ...
जेरल्ड मॉरिस एडेलमान (Gerald Maurice Edelman)

जेरल्ड मॉरिस एडेलमान (Gerald Maurice Edelman)

एडेलमान, जेरल्ड मॉरिस  (१ जुलै १९२९ – १७ मे २०१४.) अमेरिकन वैद्यक (physician) आणि भौतिक रसायनशास्त्रज्ञ. एडेलमान यांनी प्रतिपिंडे (antibodies) एकाच ...
जॉन बारडीन (John Bardeen)

जॉन बारडीन (John Bardeen)

बारडीन, जॉन (२३ मे १९०८ – ३० जानेवारी १९९१). अमेरिकन भौतिकीविज्ञ. बारडीन यांना ट्रांझिस्टरच्या शोधाबद्दल १९५६ मध्ये पहिला तर, १९७२ मध्ये अतिसंवाहकता ...
Loading...
Close Menu