फतेहखानची स्वारी (Invasion of Fateh Khan)

 फतेहखानची स्वारी (Invasion of Fateh Khan)

स्वराज्य स्थापनेच्या सुरुवातीच्या कालखंडातील एक महत्त्वाची घटना (१६४८-४९). मावळातील काही किल्ले, महसुलाची ठाणी आणि काही भूभाग छ. शिवाजी महाराजांनी आपल्या ...
अण्णाजी दत्तो : जमीन महसूल कामगिरी

अण्णाजी दत्तो : जमीन महसूल कामगिरी

छ. शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळातील सचिव (सुरनीस) आणि स्वराज्यातील जमीन महसूल व्यवस्थेतील एक प्रमुख कारभारी. छ. शिवाजी महाराजांनी निजामशाहीचा सरदार ...
अरब-मराठे संबंध (Arab-Maratha relations)

अरब-मराठे संबंध (Arab-Maratha relations)

ओमानचे अरब राजे आणि छ. शिवाजी महाराज यांच्यातील संबंध. व्यापार आणि पोर्तुगीजांसारखा समान शत्रू या दोन कारणांमुळे हे संबंध निर्माण ...
आवजी कवडे (Avaji Kavde)

आवजी कवडे (Avaji Kavde)

कवडे, आवजी : (मृत्यू १७४९). अठराव्या शतकातील एक शूर आणि पेशव्यांचे निष्ठावान मराठा सरदार. त्यांचा जन्म नेमका कुठे व केव्हा ...
इब्राहिमखान गारदी (Ibrahim Khan Gardi)

इब्राहिमखान गारदी (Ibrahim Khan Gardi)

गारदी, इब्राहिमखान : (? – १७६१). पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईतील मराठ्यांचा एक प्रमुख सरदार. या लढाईत त्याने गारद्यांच्या तुकडीचे नेतृत्व केले ...
औरंगजेबाची किल्ले मोहीम (Aurangzeb's Fort Expedition)

औरंगजेबाची किल्ले मोहीम (Aurangzeb’s Fort Expedition)

दिल्लीचा मोगल बादशाह औरंगजेब (१६१८—१७०७) याने दक्षिणेत मराठ्यांविरुद्ध केलेली मोहीम. औरंगजेबाला मराठ्यांच्या वाढत्या सत्तेला छ. शिवाजी महाराजांच्या हयातीत आळा घालता ...
गणपती-पंतप्रधान रुपया (The Ganapati-Pantpradhan Coins of Miraj)

गणपती-पंतप्रधान रुपया (The Ganapati-Pantpradhan Coins of Miraj)

रुपया प्रकारातील चांदीचे एक चलनी नाणे. मिरज येथील गंगाधरराव पटवर्धन या पेशव्यांच्या सरदारांनी हे नाणे पाडले. अठराव्या शतकात मराठ्यांनी आपल्या ...
गोवळकोटची लढाई (Battle of Govalkot)

गोवळकोटची लढाई (Battle of Govalkot)

मराठे आणि जंजिरेकर सिद्दी यांच्यातील महत्त्वाची लढाई. रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यात हा गोवळकोट आहे. सन १७३० पासून गोवळकोटचा परिसर सिद्दीकडून ...
चिमाजी आप्पा (Chimaji Appa)

चिमाजी आप्पा (Chimaji Appa)

मराठेशाहीतील एक पराक्रमी सेनानी. बाळाजी विश्वनाथ (सु. १६६० ? — २ एप्रिल १७२०) यांचा मुलगा व पहिला बाजीराव (कार. १७२०—४०) ...
छत्रपती राजाराम महाराज

छत्रपती राजाराम महाराज

छत्रपती राजाराम महाराज : (२४ फेब्रुवारी १६७० – २ मार्च १७००). छत्रपती शिवाजी महाराजांचे कनिष्ठ पुत्र आणि मराठेशाहीतील तिसरे छत्रपती ...
छत्रपती रामराजे भोसले (Chhatrapati Ramraje Bhosale)

छत्रपती रामराजे भोसले (Chhatrapati Ramraje Bhosale)

रामराजे, छत्रपति : (? १७२२ — ९ डिसेंबर १७७७). सातारा संस्थानचे छत्रपती. सातारा गादीचे पहिले संस्थापक छत्रपती शाहू (१६८२—१७४९) यांच्या ...
जव्हार संस्थान (Jawhar State)

जव्हार संस्थान (Jawhar State)

ब्रिटिशांकित हिंदुस्थानातील महाराष्ट्रात असणारे एक जुने संस्थान. ठाणे जिल्ह्याच्या ईशान्येस असलेले जव्हार संस्थान सांप्रत जव्हार तालुका असून तो पालघर जिल्ह्यात ...
जॉन विल्यम हेसिंग (John William Hessing)

जॉन विल्यम हेसिंग (John William Hessing)

हेसिंग, जॉन विल्यम : (५ नोव्हेंबर १७३९ – २१ जुलै १८०३). मराठेशाहीतील प्रसिद्ध लष्करी अधिकारी आणि आग्र्याचा किल्लेदार. हा मूळचा ...
डच वखारीची स्थापना (Dutch factory establishment)

डच वखारीची स्थापना (Dutch factory establishment)

डच वखारीची स्थापना : (इ.स.१६८०). परकीय व्यापारी. मध्ययुगात डच व्यापारी भारतात आले. व्यापारी सवलती मिळविण्यासाठी डच ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रतिनिधी ...
डच-आंग्रे लढाई (Dutch-Angre Battle)

डच-आंग्रे लढाई (Dutch-Angre Battle)

डच-आंग्रे लढाई : (६-७ जानेवारी १७५४). महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनारपट्टीजवळील अरबी समुद्रात आंग्रे घराण्यातील पराक्रमी वीर तुळाजी आंग्रे आणि डच यांच्यात ...
डच-मराठे संबंध (Dutch-Maratha relations)

डच-मराठे संबंध (Dutch-Maratha relations)

डच-मराठे संबंध : (१६६०-१६८०). छ. शिवाजी महाराज यांनी स्थापन केलेले स्वराज्य आणि परकीय व्यापारी डच यांच्यातील परस्परसंबंध. येथे तंजावरच्या मराठी ...
दक्षिण दिग्विजय

दक्षिण दिग्विजय

दक्षिण दिग्विजय (डिसेंबर १६७६ – मे १६७८). छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक झाल्यानंतरची त्यांची स्वराज्यविस्ताराची एकमेव दीर्घ मोहीम. धावपळीच्या राजकारणापेक्षा ही ...
दत्ताजी शिंदे (Dattaji Shinde)

दत्ताजी शिंदे (Dattaji Shinde)

शिंदे, दत्ताजी : ( ? १७२३ — १४ जानेवारी १७६०). उत्तर पेशवाईतील मराठ्यांचे शूर सेनापती व विश्वासराव पेशवे यांचे कारभारी ...
दोद्देरीची लढाई (Battle of Dodderi)

दोद्देरीची लढाई (Battle of Dodderi)

मराठ्यांची मोगलांविरुद्ध झालेली एक इतिहासप्रसिद्ध लढाई. कर्नाटक राज्यातील म्हैसूरशेजारी चितळदुर्ग (चित्रदुर्ग) येथील दोद्देरीत (दोड्डेरी) मराठ्यांचे सेनापती संताजी घोरपडे व मोगल ...
नजीबखान रोहिला – नजीबउद्दौला (Najibkhan) (Najib ad-Dawlah)

नजीबखान रोहिला – नजीबउद्दौला (Najibkhan) (Najib ad-Dawlah)

नजीबखान रोहिला : (मृत्यू ३० ऑक्टोबर १७७०). मोगल दरबारातील मिरबक्षी, मुत्सद्दी आणि मराठेशाहीतील एक उपद्रवी व्यक्ती. मराठ्यांच्या पत्रव्यवहारामध्ये ‘खेळ्याʼ, ‘हरामखोरʼ, ...