(प्रस्तावना) पालकसंस्था : शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर | समन्वयक : प्रकाश पवार | विद्याव्यासंगी : जगतानंद बा. भटकर
भाजप : एकपक्ष वर्चस्व व्यवस्था (BJP One party Dominance System)

भाजप : एकपक्ष वर्चस्व व्यवस्था (BJP One party Dominance System)

भाजप : एकपक्ष वर्चस्व व्यवस्था : भाजपने रालोआ व्यवस्थेची मर्यादा भेदली. विखंडनाच्या ऐवजी एक केंद्राभिमुखतेची नवीन व्यवस्था उभी केली. त्यांचे ...
भारताचा महान्यायवादी (India's Attorney General)

भारताचा महान्यायवादी (India’s Attorney General)

भारताचा महान्यायवादी : भारतीय राज्यव्यवस्थेतील सर्वोच्च कायदा अधिकारी, सरकारचा मुख्य कायदेविषयक सल्लागार. महान्यायावादी या पदाची भारतीय राज्यघटनेत कलम ७६ मध्ये ...
भारताचे नियंत्रक आणि महालेखापरीक्षक (Comptroller and Auditer General of India)

भारताचे नियंत्रक आणि महालेखापरीक्षक (Comptroller and Auditer General of India)

भारताचे नियंत्रक आणि महालेखापरीक्षक : सी ए जी. केंद्रशासन आणि राज्यसरकारे यांच्या सर्व आर्थिक व्यवहाराचे हिशोब तपासणारा अधिकारी. वित्तीय विनिमयाचे ...
भारतीय आर्यसभा (Bhartiy Aryasabha)

भारतीय आर्यसभा (Bhartiy Aryasabha)

भारतीय आर्यसभा : हा पक्ष आर्य समाजाची राजकीय आघाडी मानला जातो. २१ नोव्हेंबर १९७० रोजी पक्षाचे प्रमुख प्रवर्तक स्वामी इंद्रवेश ...
भारतीय क्रांती दल (Bhartiy Kranti Dal)

भारतीय क्रांती दल (Bhartiy Kranti Dal)

भारतीय क्रांती दल : भारतातील राजकीय पक्ष. काँग्रेस पक्षातील गटबाजीने १९६६ च्या सुमारास उग्र स्वरूप धारण केले. देशभर विविध राज्यांमध्ये ...
भारतीय विधिमंडळ कायदा, १९०९ (Indian Councils Act of 1909 / Morley-Minto Reforms)

भारतीय विधिमंडळ कायदा, १९०९ (Indian Councils Act of 1909 / Morley-Minto Reforms)

ब्रिटिश-भारतातील एक महत्त्वपूर्ण कायदा. मोर्ले-मिंटो सुधारणा कायदा म्हणूनही परिचित. भारतीयांना भरीव सुधारणा देण्याच्या नावाखाली ब्रिटिशविरोधातील राजकीय चळवळी दडपणे व असंतोष ...
मणिपूर पीपल्स पार्टी (Manipur People's Party)

मणिपूर पीपल्स पार्टी (Manipur People’s Party)

मणिपूर पीपल्स पार्टी : १९६८-६९ मध्ये मणिपूरच्या स्वायत्ततेचा प्रश्न मणिपूर प्रदेश काँग्रेसपुढे गंभीर स्वरूप धारण करून उभा राहिला होता. काँग्रेस ...
मतदार जागरूकता आणि सहभाग कार्यक्रम (SVEEP-Systematic Voters’ Education and Electoral Participation

मतदार जागरूकता आणि सहभाग कार्यक्रम (SVEEP-Systematic Voters’ Education and Electoral Participation

स्वीप  : (SVEEP). मतदान प्रक्रियेमध्ये मतदारांचा जागरूकपणे सहभाग वाढावा यासाठी भारतीय निवडणूक आयोगाने २००९ मध्ये सूरू केलेला कार्यक्रम. मतदान प्रक्रियेविषयी ...
मध्ययुगीन पाश्चिमात्य राजकीय विचार (Medieval western political thought)

मध्ययुगीन पाश्चिमात्य राजकीय विचार (Medieval western political thought)

मध्ययुगीन पाश्चिमात्य राजकीय विचार : यूरोपच्या मध्ययुगीन राजकीय आणि धार्मिक इतिहासाला फार महत्त्वाची प्रेरणा सेंट ऑगस्टीन (इ. स. ३४५–४३०) रोमन ...
मिझो युनियन (Mizo Union)

मिझो युनियन (Mizo Union)

मिझो युनियन : मिझोरम राज्यातील पहिला राजकीय पक्ष. १९४६ ते १९७४ हा या पक्षाचा प्रभावकाळ राहिला आहे. १९४६ साली मिझो ...
मिठाचा सत्याग्रह (दांडी यात्रा) (Dandi March)

मिठाचा सत्याग्रह (दांडी यात्रा) (Dandi March)

भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामातील म. गांधींच्या नेतृत्वाखालील सर्वांत मोठे आणि दीर्घकालीन (१९३०–३४) जनता आंदोलन. ‘दांडी यात्राʼ किंवा ‘दांडी मार्चʼ म्हणूनही हे आंदोलन ...
मूलभूत अधिकार (Fundamental Rights)

मूलभूत अधिकार (Fundamental Rights)

मूलभूत अधिकारव्यक्तीला मूलभूत अधिकार असतात आणि ते अबाधित राखण्याची जबाबदारी शासनावर असते, हा विचार लोकशाही तत्त्वज्ञानाचाच भाग होय. ह्या ...
मेन्शेव्हिक (Mensheviks)

मेन्शेव्हिक (Mensheviks)

रशियन साम्यवाद समर्थक एक प्रमुख राजकीय गट. रशियामध्ये विभिन्न राजकीय विचारसरणीचे पक्ष होते. निरंकुश आणि दमनात्मक परिस्थिती असूनदेखील तेथे राजकीय ...
युनायटेड गोवन्स (United Goans)

युनायटेड गोवन्स (United Goans)

युनायटेड गोवन्स : गोवा राज्यातील प्रादेशिक पक्ष. पोर्तुगीज अंमलातून मुक्त होऊन गोवा भारतीय संघराज्यात समाविष्ट झाला (१९६२). त्यास केंद्रशासित प्रदेशाचा ...
राजकीय विचार (Political Thought)

राजकीय विचार (Political Thought)

राजकीय विचार : राजकीय विचार ही एक राज्यशास्त्रातील उप विद्याशाखा आहे. राजकीय विचार निश्चित करण्याच्या  दोन कसोट्या आहेत. दोन कसोट्यावर ...
राजकीय संसूचन (Political Communication)

राजकीय संसूचन (Political Communication)

राजकीय संपर्क. आधुनिक राजकीय विश्लेषणातील ही एक महत्त्वाची संकल्पना आहे. राजकीय व्यवस्था सतत कार्यरत राहण्यासाठी तिच्यातील एका घटकाकडून दुसऱ्या घटकाकडे ...
राजनय (Diplomacy)

राजनय (Diplomacy)

आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेत स्वतंत्र देशांमध्ये परस्परसंबंध प्रस्थापित करणे आणि टिकवून ठेवण्याचे साधन म्हणजे राजनय होय. राजनयाला राजनीती, मुत्सद्देगिरी अशाही पर्यायी संज्ञा ...
राजनयाचे प्रकार (Types of Diplomacy)

राजनयाचे प्रकार (Types of Diplomacy)

जुना आणि नवा राजनय (Old and New Diplomacy) : ‘जुना राजनय’ ही संज्ञा सर्वसाधारणपणे पहिल्या महायुद्धापर्यंत प्रचलित असलेल्या पारंपरिक राजनयिक ...
राज्य लोकसेवा आयोग (State Public Service Commission)

राज्य लोकसेवा आयोग (State Public Service Commission)

राज्यातील प्रशासकीय सेवेत भरती करण्यासाठी आवश्यक त्या परीक्षा घेण्याचे कार्य राज्य लोकसेवा आयोग करतो. भारताच्या राज्यघटनेप्रमाणे प्रत्येक राज्यासाठी एक लोकसेवा ...
राममनोहर लोहिया (Rammanohar Lohiya)

राममनोहर लोहिया (Rammanohar Lohiya)

लोहिया, राममनोहर : (२३ मार्च १९१०-१२ ऑक्टोबर १९६७). भारतातील समाजवादी चळवळीतील एक अग्रगण्य नेते आणि विचारवंत. त्यांचा जन्म उत्तर प्रदेशातील ...